ΕΥ̓ΑΓΙΈΛΟΣ ΣΚΟΡΔΑΣ Θεόφιλος Καΐρης, τὸ θύμα τοῦ Φανατισμοῦ Τὸ περιοδικὸ «Δαυλὸς» εἶναι ἕνα πνευματικὸ δῆμα, ἀπ᾽ ὅπου ἐραστὲς τοῦ λόγου, τῆς τέχνης καὶ τοῦ πολιτισμοῦ ἔχουν τὴν εὐκαιρία νὰ ἀναπτύσσουν τὶς σχέψεις τους πάνω σὲ εὐρύτερα πνευματικὰ θέµατα. Κι ἐγὼ ἀπὸ τὶς πολύτιμες σελίδες τοῦ ἐξαίρετου περιοδικοῦ παίρνω τὴν εὐκαιρία νὰ γράψω γιὰ μιὰ τραγικὴ μορφὴ τῆς Ἑλλάδος τοῦ περασμένου αἰώνα, τὸν Θεόφιλο Καΐρη, τὸν πνευματικὸ ἄνθρωπο καὶ στοχαστή. 0 6. Καΐρης γεννήθηκε στην "Ανδρο τὸ 1784. ᾽Ανή συχο ἐρευνητικὸ πνεῦμα ἔκρυθε μέσα του μιὰ προμηθεϊκὴ φύση καὶ τὴν ψυχὴ ἑνὸς ἀληθινοῦ ὁραματιστῆ. Ὑπῆρξε μεγάλος ἐθνικὸς ἀγωνιστὴς ἀλλὰ καὶ ὑπέροχος Διδάσχαλος΄ τοῦ Γένους, καὶ ταυτίζεται μὲ τὸν θεοσεθῆ, τὸν ἀναζητ τὴ τοῦ ἀπό- λυτου. Οἱ ἰδιότητές του αὐτὲς εἶχαν ὅμως σὰν ἀποτέλεσμα νὰ παρεξηγηθεῖ ὁ ὁ ἔξοχος αὐτὸς ἀνθρω- πος χαὶ νὰ καταδιωχθεῖ, παρὰ τὶς µεγάλες ὑπηρεσίες ποὺ εἶχε προσφέρει στὸ Ἔθνος. Νὰ θεωρηθεῖ σὰν ἀρνητὴς τῶν πατροπαράδοτων ὀρθοδόξων δογμάτων καὶ σὰν κάποιος ποὺ εἶχε παραπλανη θεῖ ἀπὸ τὶς ἰδέες τοῦ Εὐρωπαϊκοῦ Διαφωτισμοῦ. Ἡ ἀληθινὴ αἰτία ὅμως τοῦ δράματος τοῦ Καΐρη πέρα ἀπὸ τὶς ὁποιεσδήποτε τυχὸν ἐξωτερικὲς ἐπιδράσεις ήταν αὐτὴ ἡ ἴδια ἡ δαθύτατα θρησκευτικὴ ἐσω- στρεφὴς καὶ ταυτόχρονα ὀρθολογιστικὴ διπλῆ προμηθεΐκη φύση του. Τὸν ἔφερε στὰ ὕψη μιᾶς ἀτο- μικῆς ἀναζήτησης καὶ θεώρησης τοῦ ἀπολύτου, ἀλλὰ συνετέλεσε στὴν ἐκκλησιαστικὴ καὶ κοινωνι- κή του καταδίκη. Δέχθηκε τὸ ἀξίωμα τοῦ πρεσθυτέρου. Σπούδασε στὴν Πίζα καὶ στὸ Παρίσι, ὅπου γνωρίσθηκε μὲ τὸν ᾿Αδαμάντιο Κοραῆ. Στὴ Γαλλία ἐπηρεάσθηχε ἀπὸ τὸ «Θεοσεθισμὀ», δηλ. ἀπὸ ἕνα εἶδος φυσικῆς θρησκείας χωρὶς δόγματα καὶ λεπτολόγες θεολογικὲς ἀναζητήσεις. Ἐπηρεασμένος ἀπὸ τὴ σχολαστικὴ φιλοσοφία, σὰν Χριστιανὸς προτιμοῦσε ἕνα εἶδος πρακτικῆς χριστιανικῆς ζωῆς χωρὶς τολλἀ-πολλὰ θεολογικὰ στηρίγματα. ᾿Αναζήτησε μιὰ ἐξατομικευμένη πνευματικὴ πορεία, ὅπως συμυαίνει σ ᾿ ὅλες τὶς ἀνεπτῦγ μένες φύσεις καὶ στὶς μεγάλες παγκόσμιες μορφές, ἄσχετα ἂν παρουσιάζεται σ’ ὅλες αὐτὲς ἢ ὄχι αὐτὴ ἡ μεγαλειώδης, αὐτὴ ἡ τραγικὴ συνέπεια μεταξὺ συνείδησης καὶ ζωῆς. Πιὸ πολὺ ὅμως Ὃ πατὴρ Ε. Σχ. εἶναι λυκειάρχης καὶ ἐφημέριος τοῦ ναοῦ Αγ. Παρασκευῆς Νέας Σμύρνης. Μοναστηριακοὶ διαλογιομοὶ Ο ὄρθρος ἀργόρρυθμος καὶ δαρύθυμος, σχεδὸν νυσταλέος, ἐκτυλισσόταν στὸ λειψὸ φῶς μερικῶν καμωμένων ἀπὸ παχὺ λίπος κεριῶν. Οἱ κουρεμένοι δόκιμοι δε- λαρυγγιάζονταν σύμφωνα μὲ τὶς δογματικὲς ἐπιταγὲς ἀνέραστων καὶ ἀνέκφραστων ἀπὸ κατάθλιψη γεροντάδων. Αλλοι πάλι κουζουλοὶ καλόγεροι ὁρμοῦσαν σπαστικὰ νὰ εἰδωλυπροσκυνᾶνε μὲ μένος πολεμικό. Τὰ πανωκαλύμματά τους µισοσκέπαζαν τὰ ξερὰ οουφηγµένα γεμᾶτα καλογερικὸ πεῖσμα πρόσωπά τους. Μοῦ θύμισαν ὅλοι αὐτοὶ τὸν δυξαντινὸ µεγαλοτριτιάτικο ὕμνο «Τῆς ξηρανθείσης συκῆς διὰ τὴν ἀκαρπίαν, τὸ ἐπιτίμιον φύγωμεν, Χριστέ». Χρειάστηκε νὰ καταδάλω ὑπεράνθρωπη προσπάθεια μέσα μου κυρίως ἀλλὰ καὶ γύ- θωμου, γιὰ νὰ μὴ δεφωνίσω καὶ μπλεγμένος δρεθῶ. Νὰ οἱ συνένοχοι τῶν σταυρωτῶν τῆς ἀγάπης, νὰ οἱ μονοφυσιτικοὶ δήµιοι τῆς ἑλληνικῆς εὐαισθησίας τῆς ᾿Ιωνίας καὶ τῆς Αἰολικῆς γῆς. Μέσα στὴ μισοσκότεινη ψυχοπλακωτικὴ ναοδομὴ μιὰ ἀστραπὴ δαθειᾶς ἀμφιδολίας κι ἐπαναστατημένης ὁρμῆς ἀναιρετικῆς καὶ ἀπολυμαντικῆς τῆς ἔνδοξης μούχλας τοῦ καισαροπαπικοῦ δυζαντινισμοῦ. ᾿Αναθιδάνοντας μέσα στὴν ἱστορία τοῦ ἀδικημένου αὐτοῦ τόπου καὶ τοῦ εὐκολόπιστου λαοῦ του, ἀναπνέοντας τὸν ζείδωρο ἀέρα τῆς κλασσικῆς μας ἀρχαιότητας, ἔδλεπα συνωμοτικὲς σκιὲς μελα- ------