ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Χ.ΣΠΥΡΙΔΗΣ ”Αθαξ-άριθμομηχανὴ ἐχρησιμοποιεῖτο στὰ μεταλλεῖα τοῦ Λαυρίου τὸ 300 π.Χ. |. ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΠΑΣΑ ΛΑΥΡΙΟΥ: Τὸ Λιμάνι Πασᾶ 6ρίσκεται στὸ 590 χιλιόμετρο τῆς μεσογειακῆς λεωφόρου ᾿Αθηνῶν-Σουνί- ου, στὴ νότια ἄκρη τῆς Λαυρεωτικῆς. Πρόκειται γιὰ μιὰ εὔφορη κοιλάδα, τριγυρισµένη ἀπὸ λόφους, ποὺ καταλήγει, μαλακὰ στὴ θάλασσα, ὅπου ἀνοίγεται ἕνας μικρός, ἥσυχος ὅρμος. Σ᾽ ὅλη τὴν περιοχὴ εἶναι ἔντονα τὰ ἴχνη ἀρχαίων ἐγκαταστάσεων. Στὴν ἀνατολικὴ πλευρὰ τοῦ ὅρμου, µέσα στὴ θάλασσα, προχωροῦν μεγάλοι τοῖχοι, ποὺ ἀνήκουν σὲ ἀποθάθρα λιμανιοῦ, καὶ χωρὶς ἀμφιδολία πρόκειται γιὰ τὸ λιμάνι τῆς πόλης τοῦ Σουνίου. Σύγχρονοι ἐ ἐρευνητές, οἱ οἱ ὁποῖοι εἶχαν ἐπισκεφθεῖ τὸ Λιμάνι Πασᾶ, μιλοῦν γιὰ µία σημαντικὴ ἐγκατάσταση, ποὺ εἶχε καὶ λιμάνι μὲ µεγάλη κίνηση. Ὡς τὰ τελευταῖα χρόνια ὑπῆρχαν στὸ Λιμάνι Πασᾶ μεγάλοι σωροὶ ἀρχαίας σχουριᾶς, δη- λαδὴ ὑπολειμμάτων ἀπὸ τὴν ἐπεξεργασία τοῦ ἐξωρυγμένου μεταλλεύματος. Οἱ σωροὶ αὐτοὶ ἀποδεικνύουν τὴν μεταλλευτική δραστηριότητα τῶν κατοίκων, οἱ ὁποῖοι παρῆγαν καθαρὸ ἄργυρο καὶ μολυθδοῦχο ἄργυρο. Συγκροτήµατα σπιτιῶν καὶ τάφοι θρέθηκαν σὲ ἀνασκαφές, ποὺ ἔγιναν ἀπὸ τὴ Β' Ἐφορία Κλασσικῶν ᾿Αρχαιοτήτων στὴν περιοχή. Τὰ ἐρείπια καθὼς καὶ οἱ ἐγ καταστάσεις τῆς μεγάλης ἀρχαίας ἀγορᾶς κοντὰ στὴ θάλασσα, ποὺ ἔχουν ἤδη ἐ ἐρευνηθεῖ, ἐπαλη θεύουν τὸ ὅτι τὰ κλασσικὰ καὶ ἑλληνιστικὰ χρόνια ὑπῆ θξε στὴν περιοχὴ ἕνας ἐκτεταμένος οἰκισμὸς μὲ ἕνα ἐμπορικὸ κέντρο χι ἕνα σημαντικὸ λιμάνι, ὅπου ἐκτὸς τῶν ἄλλων προϊόντων διεκινοῦντο καὶ τὰ προϊόντα τῶν μεταλλείων. Πράγματι σὲ μικρὴ ἀπόσταση ἀπὸ τὴν ἀχτὴ (περίπου 150 μ. Β-ΒΔ) ἀποκαλύφθηχκε μὲ τὶς ἀνασκαφικὲς δραστηριότητες τῆς ἀρχαιολόγου Μαρίας Σαλλιώρα-Οἰκονομάκου κατὰ τὴν πε- ρίοδο 1977-83 ἕνα µεγάλο κτήριο μὲ διαστάσεις 56χ61 μ., τοῦ ὁποίου ἡ ἀκμὴ τοποθετεῖται στὰ Ἑλληνιστικὰ, χρόνια (2ος-1ος αἰῶνας π.Χ.). ᾿Απὸ τὰ εὑρήματα καὶ τὰ ἄλλα στοιχεῖα διαπι- στοῦται, ὅτι ὁ ἀρχικὸς πυρῆνας τοῦ συγκροτήµατος μαγαζιῶν καὶ ἀποθηκῶν πρέπει νὰ λει- τούργησε στὰ μέσα τοῦ 4ου αἰῶνα π.Χ. Μὲ τὴν ἀνάπτυξη τοῦ οἰκισμοῦ καὶ τοῦ λιμανιοῦ ὑ ὑπῆ ϱξε ἀνάγκη γιὰ τὴν ἐπέκταση τοῦ ἐμπορικοῦ κέντρου τῆς περιοχῆς. Ἡ ἀκριδὴς χρονολογία αὐτῆς τῆς διαμόρφωσης δὲν διαπιστώθηκε. Ἂν κρίνουμε ὅμως ἀπὸ τὶς λίγες ἀνασκαφικὲς ἐνδείξεις, πρέπει νὰ ἔγινε γύρω στὰ μέσα τοῦ 3ου αἰῶνα π.Χ. Στὸ ἐ ἐπεκταμένο συγκρότηµα πλέον ὑπῆρχαν δωμάτια, ἀποθη κευτικοὶ χῶροι, μαγειρεῖα, λουτρά, ἀποχωρητή θια, πηγάδι, πλυντήρια με- ταλλεύματος καὶ κάποιοι χῶροι ἄγνωστης ἀκόμη χρήσης. Σ᾽ ἕναν ἀπὸ τοὺς τελευταίους αὐτοὺς χώρους θρέθηχε μιὰ ἐνεπίγραφη μαρμάρινη πλάκα. Στὴν ἑρμηνεία αὐτῆς τῆς ἐπιγραφῆς ἀνα- φέρεται τὸ παρὸν ἄρθρο. Ι. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΟΣ Τὸν ἀριθμὸ 00 τοῦ εὑρετηρίου στὸ Μουσεῖο τοῦ Λαυρίου Φέρει µία πλάκα λευκοῦ λεπτό- κοχχου μαρμάρου μὲ ἐρυθρὲς κατὰ τόπους ὀξειδώσεις καὶ διαγώνιες φαιογάλαζες φλεδώσεις", Ἡ μαρμάρινη πλάκα θρέθηκε στὴ θόρεια πλευρὰ τῆς «ἀγορᾶς» στὸ Λιμάνι Πασᾶ τοῦ Λαυρί- ου τὸ 1977 ἀπὸ τὴν ἀρχαιολόγο Μαρία Σαλλιώρα-Οἰκονομάχου.᾽ Απὸ τὸ ἡμερολόγιο τῆς ἀνα- σκαφῆς παίρνουμε τὶς ἑξῆς πληροφορίες: Τὸ Σάθόατο, 24 Σεπτεμόρίου 1977, ἡ ἀρχαιολόγος Μαρία Σαλλιώρα-Οἰκονομάκου συνεχί- ζει τὴν ἀνασκαφὴ τῆς ἀγορᾶς στὸ Λιμάνι Πασᾶ τοῦ Λαυρίου μὲ 4 ἐργάτες. ᾿Ανάμεσα στοὺς τοίχους Τ᾽ (μὲ διεύθυνση ΒΑ-ΝΔ) καὶ Υ, (μὲ διεύθυνση ΒΔ-ΝΔ) οἰκοδομήματος ποὺ ἀνα- σκάπτει, θρίσχει πάνω στὸ δάπεδο μαρμάρινη ἐνεπίγραφη πλάκα διαστάσεων περίπου 0,94χ0,50 Ὃ κ. Χ.Χ. Σπ. εἶναι ἀναπληρωτὴῆς καθηγητὴς τῆς Μουσικῆς ᾽Ακουστικῆς Πληροφορικῆς τοῦ Πα- νεπιστηµίου ᾿Αθηνῶν.