ΔΗΜ. ΟΔ. ΣΤΑΘΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ᾿Αχριτικά - ἀστικά - δημοτικά τραγούδια Στὴν προσπάθειά μας νὰ παρουσιάσουμε καὶ νὰ καταδείξουμε τὸ ἑνιαῖον καὶ διαχρονικὸν τῆς Ἑλληνικῆς μουσικῆς παραδόσεως στοὺς ἐκλεκτοὺς ἀναγνῶστες τοῦ «Δαυλοῦ» τόσον ἐγὼ ὅσον καὶ ἄλλοι ἀρθρογράφοι τοῦ ἐγκύρου αὐτοῦ περιοδικοῦ ἔχουμε ἀναφερθεῖ στὴν ἀρχαία Ἑλληνικὴ μου- σική, τὴν μουσικὴ τῶν Ἑλλήνων ἐπὶ Βυζαντίου, καθὼς καὶ στὶς ἐπιρροὲς ποὺ ἤσκησε ἡ ἀρχαι- οΕλληνικὴ μουσικὴ θεωρία στὸ μουσικὸ στερέωμα ᾿Ανατολῆς καὶ Δύσης. Μὲ τὸ παρὸν ἄρθρο, καί- τοι αὐτὸ θὰ εἶναι σύντομο, θὰ γίνει μία προσπάθεια ἱστορικῆς προσεγγίσεως τῶν ἀκριτικῶν τρα- γουδιῶν, τῶν ἀστικῶν μεταδυζαντινῶν τραγουδιῶν καθὼς καὶ τῶν λεγομένων κλέφτικων τραγου- διῶν. Τὰ ἀκριτικὰ τραγούδια («φδαὶ τῶν τὰ ἄκρα προνοουμένων») ἀποτελοῦν δημιουργήματα τῆς πρώτης περιόδου τῆς νεοξλληνικῆς γραμματείας καὶ ἀρχίζουν νὰ κάνουν αἰσθητὴ τὴν παρουσία τους ἤδη ἀπὸ τὰ τέλη τοῦ ϑου αἰῶνα καὶ συνεχίζουν νὰ διαδίδονται μέχρι τῆς καταλύσεως τοῦ Βυ- ζαντίου. Πηγὴ ἐμπνεύσεώς τους εἶναι οἱ ἀκρίτες, οἱ φρουροὶ δηλαδὴ τῶν ἀνατολικῶν κυρίως συ- νόρων τοῦ Βυζαντίου, ἀλλὰ ὄχι μόνον, δεδομένου ὅτι ἀκρίτες ἐφύλασσον καὶ διάφορα κρυφὰ πε- ράσματα (ὄδίγλες, κλεισοῦρες, διάσελα κ.τ.λ.) ἐντὸς τῶν ἐδαφῶν τῆς αὐτοχρατορίας. [..}᾽Αφ᾽ ἑνὸς τὸ κυρίαρχο στοιχεῖο τῶν ἀκριτικῶν τραγουδιῶν εἶναι ἡ δοξαστικὴ ἐξιστόρησις ἡρω- ικῶν κατορθωμάτων, ἀφ᾽ ἑτέρου δὲ ἐλάχιστα ἀπασχολοῦσε τοὺς ἀκρίτες ἡ πνευματική των καλ- λιέργεια. Αὐτὸ προκύπτει καὶ ἀπὸ τὸ ἔργο «Τακτικά» τοῦ Κωνσταντίνου τοῦ Πορφυρογέννητου, ὅπου γιὰ τὴν ἐκλογὴ τοῦ «τουρμάρχη» (συνταγματάρχη) συνιστᾶται ἡ γνώση γραφῆς καὶ ἀνα- γνώσεως, τουλάχιστον «τῆς μέσης τούρμας», προκειμένου νὰ δύναται ὁ τουρμάρχης νὰ ἀντικαθι- στᾶ τὸν στρατηγὸ σὲ περίπτωση ἀπουσίας του. Οἱ νίκες τῶν ἀκριτῶν κατὰ τῶν Περσῶν, τῶν ᾿Αράδων καὶ τῶν ἀπελατῶν περιγράφονται ἀπὸ τὴν λαϊκὴ μούσα μὲ τρόπο τέτοιο, ὥστε κατὰ κύριο λόγο νὰ μεταδάλλονται σὲ ὑπερφυσικὰ ὄντα καὶ νὰ τοποθετοῦνται πλέον στὴν χορεία τοῦ θρύλου. Ο χρόνος δημιουργίας τοῦ κάθε ἀκριτικοῦ τρα- «Ζεύμπέκικος» καὶ «ταραντέλλα» “Οσονὲ ἐρευνῶμεν τὸν ἀρχαῖον ᾿Ελληνικὸν Πολιτισμόν, πλουτίζομεν τὰς γνώσεις μας καὶ παραλλήλως εὑρίσκομεν πράγματα, τὰ ὁποῖα τοὐλάχιστον εἰς τὸ πλατὺ κοινὸν εἶναι ἄγνωστα ἢ ἀκόμη καὶ διαστρεδλωμένα. Α. Ἔνα τέτοιο παράδειγµα εἰναι ὁ γνωστὸς δημοφιλής χορὸς «Ζεύμπέκικος». Πολ- λοὶ πιστεύουν, ὅτι ἡ λέξις ἔ ἔχει τὴν προέλευσιν ἀνατολικὴν ἢ ῇ τουρκικήν. Αὐτὸ ὅμως δὲν εἶναι ἀληθές. “Ἢ λέξις εἶναι σύνθετος ἀπὸ τὰ «ζευ-» καὶ «μπέχος». Τὸ θέμα «ξευ-» δὲν εἶναι ἄλλο παρὰ τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ (Ζεύς). Συμφώνως μὲ τὸν Ηρόδοτον οἱ Φρύγες ὠνό- μαζον τὸν ἄρτον «δέκος» ἢ «μπέκος». “Η ῥίξα τῆς λέξεως αὐτῆς εὑρίσκεται σήμερον εἰς τὰς λέξεις μπουκιά, μπούκ-- ἄρτος (ἀρδανίτικα), τὸ γεομανικὸν δαεΚεη-- ψήνω καὶ τὸ ἀγγλικὸν ϑακοτ -- ἀρτοποιός. Τὸ πρῶτον συνθετικὀν «ζευ-» Ξ Ζεύς, θεὸς συμόολί- ζει τὸ πνεῦμα καὶ τὸ μπέκος -- ἄρτος συμδολίζει τὸ σῶμα. "Εχει σημασίαν νὰ ὑπενθυ- μίσω, ὅτι ὁ ῥυθμὸς 9/6 (3/4 - 3,8, καθὼς καὶ μὲ ἄλλας παραλλαγάς) μετὰ τὴν περίφη- μον διαμάχην τοῦ ᾿Απόλλωνος καὶ τοῦ Μαρσύου ἐκπροσωπεῖ τὴν σύνθεσιν τῆς «δω- οικῆς» καὶ τῆς «φρυγικῆς» ἁρμονίας. Τὴν λέξιν «Ζεὐμπέκος» τὴν συναντῶμεν ἀκόμη διατηρουμένην εἰς τὴν ὀνομασίαν ἑνὸς δουνοῦ, στὰ δόρεια τῆς Αρκαδίας. Κοντὰ εἰς αὐτὸ τὸ δουνό, εἰς τὸν Λούσιον ποταμόν, ἐδαπτίσθη ὁ Ζεύς, ἵνα μυηθῆ εἰς τοὺς προ- κ»,