ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΑ ’ 2 4 4 / Πέρα ἀπο τα σύνορα Ἢ νύχτα δὲ λέει νὰ κυλίσει, Φιδοσέρνεται͵ χλωθογυρίξει. Ψηλαφίξω τὴ σκιά, ποὺ πα- θαστέκει στὸ διπλανὸ κρεδδάτι. Βρίσκω τοὺς τύπους τῶν ἥλων κάτω ἀπὸ τοὺς ἰάνθους τῶν ματιῶν' τὸ χαμόγελο, ποὺ μοῦ γνέφει «καὶ αὐτὸ θὰ περάσει». Εἶναι κάποιες στιγμές, ποὺ τὸ ἐγὼ καὶ τὸ ἐσὺ αὐτοκαταλύονται, γιὰ νὰ συγχωνευθοῦν στὸ ἐμεῖς" τὸ κοινωνικὸ κύτταρο ἀποδάλλει τὰ λέπια του, ἀποκαθαίρεται καὶ ξαναπαίρνει τὴν ἀρχική του σύστα- σι. Βλέπω τὸν ἄγγελο, ποὺ κοιμᾶται: ἕνα παιδί, τὸ πολὺ δέκα χρόνων. Τὸ δικό μου δὲν ἔχει ὕπνο: κανένας δὲν ἔχει ὕπνο τὴν πρώτη νύχτα μετὰ τὸ τροχαῖο. ᾿Απαξάπαντες οἱ φίλοι πα- Οόντες' οἱ μηχανὲς κάτω στὴν παράταξι' οἱ ξένοιαστοι καδαλλάρηδες τιμητικὴ φρουρὰ στὸ διάδρομο. Τὰ κεφάλια κατεδασμένα. Οὔτε μιλᾶνε, οὔτε λαλᾶνε. 'Η σιωπή τους εἶναι συγκλονιστική. ᾿Ηρθαν καὶ κάποιοι συγγενεῖς, τὸ λάλησαν, «ἅγιο εἴχατε», εἰπαν, κι ἔφυ- γαν μὲ τὸν ἀέρα τοῦ ὑπεράνω. Δὲν πονοῦσαν. Αὐτοὶ οἱ παλαδιάρηδες, ποὺ τρέχουν καὶ σκο- τώνονται στοὺς μεγάλους δρόμους, χωρὶς νὰ ξέρουν τὸ γιατί, πονοῦσαν. Δὲ θὰ φύγει κα- νείς. Ξημερώνει. Ὃ μικρὸς ἄγγελος ἀνακάθεται. ᾿ Αγωνίζεται νὰ στήσει τὴν τσακισμένη μέ- ση" νὰ κινήσει τὰ κοκκαλάκια, ποὺ τοῦ ξεφεύγουν πέρα-δῶθε ἀνυπότακτα, σπαστικά. Βλέ- πω, καὶ καμώνομαι πὼς δὲ δλέπω. Γυρίξω ἀλλοῦ τὸ πρόσωπο, γιὰ νὰ μὴ μὲ προδώσει. Θὰ μάθω ὑ ὕστερα, ποὺ νὰ μὴ μάθαινα. Ο μικρὸς τρέχει κιόλας -τρόπος τοῦ λέγειν- στὰ δεχά- ξι. Τὸ ἐλάττωμα τῆς σπονδυλικῆς στήλης µπέρδεψε τὰ νεῦρα, ρήμαξε τὸ κορμί. Εἶναι ἀλλο- δαπός, Βαλκάνιος. Πέρασε τὰ δόρεια σύνορα κιῆρθε στὴν "Ἑλλάδα, γιὰ νὰ χάνει ἐγχείρησι. δὲ χρειάξεται νὰ εἰσαι γιατρός, γιὰ, νὰ Καταλάδεις.. ᾿Εκείν᾽ ἡ μάνα του, πόσες φορὲς εἶχε πεθάνει... πόσες φορὲς τὸν εἶχε γεννήσει. Νιώθω τόσο μικρή, τόσο λίγη μπροστά της. Εἰμαι ταραγμένη" καὶ εἶναι ὀλύμπια. Φῶς ἱλαρὸν τὸ μενεξεδὶ τῶν ματιῶν. "Εχει περάσει τὰ σύ- νορα τοῦ πόνου: ἀκινητεῖ στὸ μάτι τοῦ κυκλῶνα μέσα σὲ φωταγωγημένη ἁγιότητα. Ὃ μι- κρὸς ἀνάπηρος ἀδειάζει τὴν ψυχή του στὰ μάτια της. Καμμιὰ γυναῖκα δὲν ἔχουν κυττάξει ἔτσι: οὔτε τὴν Παναγιά. Ὃ Χριστὸς ἀπὸ γεννησιμιοῦ του κύτταζε ἀλλοῦ. Μακαρία ἡ δα- στάζουσα τὴν νόσον καὶ τὸν θάνατον ἐκπολεμοῦσα. Θὰ μπορέσει ἡ ἐπιστήμη, νὰ δοηθήσει τὸν νέον ἄνθρωπο; Θὰ τὰ καταφέρουν οἱ “Ελλη- νες γιατρού, ν᾿ ἀναστήσουν τὸ ρημαγμένο σῶμα τοῦ Τάη; "Ετσι τὸν ἔλεγα. Τὸ πραγματικό του ὄνομα ήταν μεγάλο καὶ μ᾽ ἕναν ἠχο δαρδαρικό. Δὲ μοῦ ἄρεσε. Δὲν τοῦ ταίριαζε. Θὰ τὸ ἀποφύγω καὶ τώρα γιὰ κάποιο λόγο, ποὺ δὲ μοῦ ἐπιτρέπεται νὰ τὸν ἀναφέρω. ᾿Εγνώ- οισα καὶ τὸν πατέρα του" ἕνας πραγματικὸς κύριος: οἱ τρόποι του καλογυμνασμένο σπα- θί. Ἤρεμος κι αὐτός, στὰ ἴδια χρώματα, στὸν ἴδιο τύπο μὲ τὴ γυναῖκα του. Ενα ζευγάρι χάρμα, ποὺ λὲς καὶ κατέδηκε ἀπὸ τὴν ᾿Αχρόπολη τοῦ Περικλῆ. Μὰ τὸ Δία. Πολὺ μὲ προ- δλημάτισαν αὐτοὶ οἱ φωτεινοὶ ἄρ χοντες. Καὶ ὁ Τάη ὅμως παρὰ τὴν ἀναπηρία του ἦταν πολὺ εὐχάριστος: εὐφυέστατος, ζωηρὸς µέχρι σκανδαλιάρης, ἀνυπόφορα περίεργος καὶ γεμᾶτος ἐκπλήξεις, ἢ μᾶλλον ἡ ἔκπληξι. Ξεπερνοῦσες τὸν οἶκτο σου, ξεχνοῦσες τὴν ἀναπηρία του κι ἔτρεχες ξοπίσω του καταϊ- ὁρωμένος. Ὃ γιός µου τὸν θαύμαζε: «Τί µόρφωσι! Καὶ τί μυαλό! “Εναν Τάη χρειάζονται τὰ Βαλκάνια». Τί ἀκριδῶς ἐννοοῦσε αὐτὸς ὁ σκληροπυρηνίτης, ποὺ δὲ σοδαρολογοῦσε μὲ τίποτα καὶ τραθοῦσε τὸ δρόµο του καγχάξοντας; Πόσο τὰ ξέρουμε τὰ παιδιά µας; "Ανοι- γαν ἀτέλειωτες συζητήσεις στὴν ἀγγλικὴ γλῶσσα, γιατὶ κανεὶς ἀπὸ τὴν οἰκογένεια τοῦ Τάη δὲν ἤξερε ἑλληνικά. Καὶ οἱ τρεῖς μιλοῦσαν ἀγγλικά. ᾿Αλλὰ ὁ µυστήριος, ὃ φίλος µας, χρησιμοποιοῦσε ἀρκετὲς ἑλληνικὲς λέξεις καὶ φράσεις, ποὺ τοῦ ἔδιναν τὴ δυνατότητα ν᾽ ἁλωνίζει τὸ νοσοκομεῖο καὶ νὰ χαριεντίξεται μὲ ὅλους. Πότε αὐγά πότε πουλιά, Τάη; -- «᾿Εδῶ, στὸ νοσοκομεῖο». Ἥμαρτον Κύριε! Εἶναι ἐκπληκτικὸ τὸ πόσο γρήγορα μαθαίνουν ἑλληνικὰ τὰ παιδιὰ ποὺ περνοῦν τὰ δόρεια σύνορα. «Ἢ ὡραία Ελένη», εἶπε, σὰν εἶδε τὴν κόρη μου. -- «Ξέρεις τὴν ὡραία ᾿ Ελένη, Τάη;» -- «Ολόκληρος Τρωικὸς Πόλεμος ἔ ἔγινε γιὰ