ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΠΑΝ Λεύκιππος- Δημόκριτος: Οἱ Μεγάλοι Ατομιχκοὶ 1. ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ α. Λεύκιππος ὁ Μιλήσιος Εἰσηγη τῆς καὶ δημιουργός τῆς ἀτομικῆς θεωρίας σύμφωνα μὲ τὸν Κλήμεντα τὸν Αλε- ξανδρινό, τὸν ᾿Αριστοτέλη, τὸν Βυτπεῖ χκ.ᾱ., εἶναι ὁ Λεύκιππος ὁ Μιλήσιος. Ὃ Διογένης ὁ Λαέρτιος (Θ', 6) γράφει γιὰ τὴν θεωρία. τοῦ Λευκίππου: «Ὃ Λεύκιππος ήταν ᾿Ελεά- τῆς ἤ Μιλήσιος (οἱ κώδικες τὸν ἀναφέρουν καὶ ὡς Μήλιο ἀντί τῆς Ἐλέας, ἀλλὰ ἡ ἐκδοχὴ αὐτὴ ἔχει. ἐξασθενίσει, ἧ δὲ τρίτη περί τῶν ᾿Αὐδήρων ἤδη ἐ ἔχει ἀπορριφθεῖ). Ὑπῆρξε μα- θητής τοῦ Ζήνωνος καὶ φρονοῦσε τὰ ἑξῆς: Τὸ σύνολο τῶν ὄντων ἀπαρτίζεται ἀπὸ ἄπει- ρα στοιχεῖα, ποὺ μµεταθάλλονται εἰς ἄλληλα. Τὸ σύμπαν ἀποτελεῖται ἀπὸ κενὸν µέρος καὶ ἀπὸ πλῆρες (ἀτόμων-σωμάτων) µέρος. Τὰ νεφελώματα (κόσμοι) γίγνονται ἐκ τῶν ἀτόμων, ποὺ πέφτουν. στὸ κενὸ καὶ περιπλέκονται μεταξύ τους. ᾿Απὸ τὴν κίνησι καὶ τὴν συνένωσι αὐτῶν τῶν ἀτόμων δημιουργοῦνται τὰ ἄστρα... Ὅπως εἴπαμε προηγουμένως, τὸ ὅλον εἶναι ἄπειρον καὶ ἕνα μέρος του εἶναι κενό (χῶρος) ὁ ἕνα ἄλλο δὲ πλῆρες (ὕλη). Τὸ κενὸ καὶ τὸ πλῆρες τὰ ἀποκαλεῖ στοιχεῖα. ᾿Εκ τῶν στοιχείων αὐτῶν δημιουργοῦνται ἄπειροι κόσμοι, οἱ ὁποῖοι ἀποσυντιθέμενοι καταλήγουν στὰ ἴδια στοιχεῖα. Γίγνονται δὲ οἱ κόσμοι κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπο: Απὸ τὰ ἄπειρα κατὰ τὸ πλῆθος ἄτομα πολλά, ἀποχωρι- ζόμενα σὲ κάποιο μεγάλο κενό χῶρο, συνενοῦνται, κινούμενα στροόιλοειδῶς, καὶ δια- χωρίζονται τὰ ὅμοια ἀναμεταξύ τους ἀπὸ ἄλλα ὅμοια πάλι ἀναμεταξύ τους. ᾿Επειδή ὡστόσο δὲν μπορεῖ νὰ προκύψη κάποια ἰσορροπία ἐξαιτίας τῆς διαφορετικῆς μάξας τους, τὰ μὲν λεπτὰ ἄτομα διευθύνονται ὡς διάττοντες στὸ κενό, ποὺ εἰναι πρὸς τὰ ἔξω, τὰ δὲ ἄλλα συνενοῦνται καὶ περιπλέκονται, σχηματίζοντας ἔτσι ἕνα σφαιροειδὲς σύστη- μα. »Τὸ σύστημα αὐτὸ περιδάλλεται ἀπὸ κάποιον ὑμένα,ποὺ περικλείει μέσα του παντὸς εἴδους σώματα. Αὐτά, λόγω τῆς ἀντιστάσεως ποὺ παρουσιάξει τὸ μέσον, προκαλοῦν λέ- πτυνσι τοῦ ὑμένος ποὺ τὰ περιδάλλει, ἐνῶ οἱ γειτονικές μεταξύ τους μᾶξες συρρέουν συ- νεχῶς πρὸς ὡρισμένα μέρη ἐξαιτίας τῆς στροδιλώδους κινήσεως. ἜΕτσι ἔγινε ἡ γῆ, ἐπειδὴ συγκρατήθηκαν οἱμᾶξες ποὺ κινήθηκαν πρὸς τὸ μέσον. Παράλληλα ἡ περιδάλλουσα μεμ- δράνη διεστέλλετο ἐξαιτίας τῆς εἰσδολῆς σωμάτων, ποὺ ἔφθαναν ἀπ᾽ ἔξω. Καὶ ἡ μεμ- όράνη ἐν τῷ μεταξὺ μετεῖχε στὴν στροδιλώδη κίνηση, ποὺ ἔτσι παρέσυρε κοντά τῆς τὰ γειτονικὰ σώματα, μερικὰ ἐκ τῶν ὁποίων συμπλεκόμενα δοήθησαν στὸ σχηματισμὸ συ- στήματος, τὸ ὁποῖο ἀρχικὰ ήταν κάθυγρο καὶ πηλῶδες, ἀργότερα ὅμως τὰ σώματα αὐτὰ ἐξηράνθησαν, περιφερόμενα μαξδὶ μὲ τὴν συνολική δίνη. Στὸ τέλος ἐκπυρωθέντα, ἀπε- σπάσθησαν καὶ δημιούργησαν τὰ ἄστρα» (Διογένης Λαέρτιος, Θ' 6). Ἢ κχκοσμογονία τοῦ Λευκίππου μπορεῖ νὰ ἐνέχη πολλὰ Ἐλεατικὰ στοιχεῖα, ἀποτελεῖ ὡστόσο χάτι τὸ ἐντελῶς ξεχωριστό, ἀφοῦ εἰσάγει τὴν ἔννοια τοῦ κενοῦ καὶ τῆς κίνησης, τοῦ ὀάρους καὶ τῆς πίεσης. Ὃ Λεύκιππος ἐξάλλου ἀποδέχεται τὴν ἔννοια τοῦ μὴ ὄντος, τὸ ὁποῖο ὁ Παρμενίδης δὲν ἐπέτρεπε οὔτε κὰν νὰ ἐκστομιστῇ ἀπ᾽ τοὺς μαθητές του. Τὴν διαφοροποίησι αὐτὴ τοῦ Λευκίππου ἐπισημαίνουν τόσο ὁ Σιμπλίκιος, ὅσο καὶ ὁ Θεό- φραστος ὁ Ἐρέσιος. Γράφει ὁ Σιμπλίκιος («Φυσικά», 28.4): «ὋὉ Λεύκιππος ὁ ᾿Ελεάτης ἤ Μιλήσιος (ὑπάρχουν καὶ οἱ δύο ἐκδοχές), παρὰ τὸ ὅτι υπούδασε στὴ σχολή τοῦ Παρμενίδου, δὲν ἀκολούθησε τὴν θεωρία τοῦ Παρμενίδου καὶ τοῦ Ξενοφάνους, ὅσον ἀφορᾶ στὰ ὄντα, ἀλλ᾽, ὅπως φαίνεται, μιὰ ἐντελῶς ἀντίθετη. Δ τό- τι ἐκεῖνοι ὑπελάμδαναν τὸ ὅλον (σύμπαν) ὡς ἕνα ἀκίνητο, ἁγέννη το καὶ πεπερασμένο, τοῦ δὲ μὴ ὄντος δὲν ἐ ἐπέτρεπαν. οὔτε κὰν νὰ ἀναφέρης τὴν ὕπαρξι, ἐνῶ ὁ εύκιππος ὑπε- στήριξε τὴν ὕπαρξι ἀπείρων, ἀεικινήτων ἀτόμων καὶ ἀπείρων σχημάτων, ὀφειλομένων στὸ κενό. Ὑπεστήριζε ἐπίσης καὶ τὴν διαρκῆ γέννησι καὶ μεταδολή τῶν ὄντων. Πέραν