Τὸ «Πέτρωμα» τοῦ Παυσανία ἐπιθιώνει ὡς «Λιθάρι» να “Στὴν ὀρεινὴ Κορινθία καὶ συγκεκριµένα στὴν τ΄ εὐρύτερη περιοχὴ τῆς ἀκροπόλεωςτῆς ἀρχαίας Φε- ᾿ νεοῦ ὑπῆρχε ἕνας μιχρὸς οἰκισμὸς µέχρι πρὶν κά- ποιες δεκαετίες, ἀπὸ τὸν ὁποῖο σήµερα ἔχει ἀπομεί- νει ἕνα σπίτι μόνο, χαμένο στὸ δάσος. Σ᾽ αὐτὸ τὸ σπί- τι εἶχα τὴν εὐκαιρία νὰ περάσω τὰ καλοκαίρια μου σὰν παιδί. ᾿Απὸ τὰ παιδικά μου χρόνια ἄχουγα ἱστορίες καὶ θρύλους γιὰ τὸν χῶρο γύρω ἀπὸ τὸ σπίτι μας. Ἐξάλ- λου εἶδα μὲ τὰ μάτια μου τοὺς πετρόχτιστους τά- Φους, τὰ ὀστᾶ καὶ κτερίσματα τῶν ὁποίων οἱ συγ- “Ν ᾿ "Ἢ γενεῖς μου ἀναγκάστηκαν νὰ μεταφέρουν ἀλλοῦ, Τὸ Πέτρωμα τοῦ Παυσανία, σήμερα «Λι- γωρὶς νὰ καταλάθουν ἴσως καὶ οἱ ἴδιοι τὴν ἀξία τους. θάρι». Διακρίνονται οἱ δύο ἡμισφα 9 ͵ ΡῚ ῃ Ὧν , ο χοὶ λίθοι, ὁ) ππμνοὶ το ὁ ΜΆ Εξάλλου, ὅταν γίνονταν τὰ ἔργα διάνοιξης τῆς «δημο- θένας εἶναι προσαρμοσμένος στὸν ἄλλον. σιᾶς» (δη μόσιος δρόμος), ξεθάφτη) Χαν ἀπὸ τὸ χῶμα πολ- λὰ κομμάτια κεραμικῶν καὶ ἀγγείων: καὶ τότε ἄκουσα ἀπὸ τὰ χείλη τῆς γιαγιᾶς µου γιὰ τὴν πολιτεία τοῦ «ἀπίστευτου πλούτου» καὶ τῆς «δια- φθορᾶς», ἡ ὁποία καταστράφηκε μετὰ ἀπὸ κατάρα τοῦ ᾿Αποστόλου Παύλου (κατάρα τὸ λέμε τώρα.. ). ᾿Αλλὰ αὐτὸ ποὺ πραγ ματικὰ δέσποζε στὶς διηγήσεις εἶναι τὸ «Λιθάρι». Γιὰ αὐτὸν τὸν χῶρο εἶχα ἀκούσει τὰ πιὸ παράξενα πράγματα. Θὰ περιγράψω ἐν συντομία τί ἦταν τὸ Λιθάρι. "Ἠταν λοιπὸν ἕνας σχηματισμός δύο μεγάλων λίθων, ποὺ ὁ ἕνας ἐφάρμοζε στὸν ἀλλο. Ἢ παράδοση ἔλεγε, ὅτι ἐκεῖ τὰ ἀρχαῖα χρόνια ἔθγαιναν οἱ «διαθόλοι» μὲ πίπιζες καὶ Χλαρῖνα καὶ χόρευαν καὶ τραγουδοῦσαν. Αρκετά χρόνια ἀργότερα διαθάξοντας τὰ ᾿Αρχκα- δικὰ τοῦ Παυσανία (κεφ. 15, παρ. 1-3), θυμήθηκα καὶ πάλι τὶς ἱστορίες γιὰ τὸ Λιθάρι. Καὶ γιὰ νὰ γίνω σαφής, ἡ περικοπὴ ἔχει ὡς ἑξῆς: «Οἱ Φενεάται ἔχουν καὶ ἱερόν τῆς λε- γομένης ᾿Ελευσινίας Δή ἥμητρος χαὶ τελοῦν ἑ ἑορτὴν πρὸς τιμήν τῆς θεᾶς, λέγοντες ὅ ὅτι τὰ εἰς ᾿Ελευσῖνα μυστήρια καὶ τὰ ἰδικά των ἦσαν ὅμοια. 4 ιότι κατόπιν ἑνὸς χρησμοῦ τῶν 4ελ- φῶν ἦλθεν εἰς τὴν χώραν των ὁ Ναός, ποὺ ἦτο τρίτος ἀπόγονος τοῦ Εὐμόλπου. Πλησίον τοῦ ἱεροῦ τῆς ᾿Ελευσινίας εἶναι τὸ λεγόμενον Πέτρωμα, δηλαδὴ δύο μεγάλοι λίθοι προ- σηρμοσμένοι μεταξύ τους. Τελοῦντες λοιπὸν κατ’ ἔτος τὴν ἑορτήν, τὴν ὁποίαν ὀνομάζουν μεγαλυτέραν, ἀνοίγουν τοὺς λίθους καὶ ἀφοῦ πάρουν ἀπὸ ἐκεῖ διδλία ἀναφερόμενα εἰς τὴν τελετὴν καὶ τὰ ἀναγνώσουν εἰς ἐπήκοον μεμυημένων, τὰ ἐναποθέτουν πάλι τὴν ἰδίαν γύκτα εἰς τὸ ἴδιον μέρος. Γνωρίζω ὅτι οἱ περισσότεροι ἀπὸ τοὺς Φενεάτας κάμνουν τοὺς μεγαλυτέρους ὅ ὅρκους τους ἐπικαλούμενοι τὸ Πέτρωμα. ᾿Επ᾽ αὐτοῦ εἶναι κυκλοφερὲς ἀφιέ- θωμα, ἐντός τοῦ ὁποίου ὑπάρχει προσωπεῖον τῆς Κιδαρίας Δήμητρος, ὁ ἱερεύς κατά τὴν λεγομένην μεγαλυτέραν ἑορτὴν τοποθετῶν τοῦτο εἰς τὸ ἰδικόν του πρόσωπον, κτυπᾶ συμ- φώνως πρὸς κάποιαν παράδοσιν τοὺς ὑποχθονίους θεοὺς μὲ, ράδδους». Ἓ ἐκπληξή μου ἦταν μεγάλη. Οἱ θρύλοι τῆς γιαγιᾶς µου εἶχαν ἱστορικὴ δάση. Ὁ θρύ- λος γιὰ τὸ Λιθάρι ἡ ήταν ζωντανὸς καὶ εἶχε ἐπιθιώσει µέσα στὴν οἰκογένειά μου, γιατὶ στὴν πραγ ματικότη τα δὲν εἶχαν φύγει ποτὲ ἀπὸ αὐτὸ τὸ μέρος. Ἐξάλλου ἔ ἔτσι λύθηκε καὶ τὸ μυ- στήριο τοῦ ὀνόματός της, ἀφοῦ αὐτὸ ἦταν παραφθορά τοῦ ὀνόματος ᾿Αναστενάρης, πρᾶγμα ποὺ ἔκανε πολὺ κόσμο νὰ μᾶς φωνάζει «᾿Αναστενάρηδες». Ἐπιθίωσαν μὲ πολὺ κόπο ἴσως σὲ ἕνα περιθάλλον καθόλα ἐχθρικό, ἀφοῦ θεθαἰως πλήρωσαν τὸ τίμημα στὴν θρη σχεία ποὺ τοὺς ἀνάγκασαν ἤ τουλάχιστον τοὺς ὑπαγόρευσαν νὰ ἀκολουθήσουν καὶ ὀνόμασαν τοὺς προγόνους τους δαίμονες, ἐνῶ ἀπέδωσαν τὴν καταστροφὴ τῆς πόλης τους ὄχι στὴν καταστροφικὴ μανία τῶν φανατικῶν Χριστιανῶν ἀλλὰ στὴν κατάρα τοῦ Παύ- λου. Γιώτα ᾿Αγγελάκη