ΓΙ. ΕΒΕΛΑΣ Οἱ Ελληνικὲς λέξεις στὴ Ρωσιχὴ γλῶσσα Είναι γνωστὸ σὲ ὅλους, ὅτι τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ ἦταν ἡ δάση ἑνὸς μεγάλου πολιτισμοῦ καὶ ἄσκησαν ἰσχυρὴ ἐπιρ ρροὴ στὶς εὐρωπαϊκὲς γλῶσσες, ἰδιαίτερα στοὺς χλάδους τῆς φιλοσοφίας, τῶν ἐπιστημῶν καὶ τῆς τέχνης. Ἢ ἐπίδραση εἰναι προφανὴς ἀπὸ τὸ γεγονός, ὅτι πολλὲς ἀπὸ τὶς κα- θιερωμένες διεθνῶς λέξεις ἀποτελοῦν γλωσσικοὺς δανεισμοὺς ἀπὸ τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικά. Ἑλλη- νικὲς λέξεις θρίσκονται ἤδη στὰ ἔργα τῶν λατίνων συγγραφέων, καὶ ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα στὰ χρόνια τοῦ Κικέρωνος διαδραμάτιζε σπουδαῖο ρόλο στὴ Ρώμη. Ὁ ἴδιος ὁ Κικέρων ὁλοχλήρω- σε τὶς σπουδές του στὴν ᾿Αθήνα. ᾿Ἡλατινικὴ γλώσσα δέχτηκε στὸ λεξιλόγιό τῆς πολλὲς ἑλληνικὲς λέξεις. Ἡ ἱ ἰατρικὴ ὁρολογία, ἡ ὁποία θασικὰ θεωρεῖται λατινικῆς καταγωγῆς, γιὰ παράδειγμα δέχτηκε σὲ ποσοστὸ 7590 ἑλληνικὲς ρίζες, ποὺ χρησιμοποίησε γιὰ νέους ὅρους ἀνατομίας, φυ- σιολογίας. παθολογίας, φαρμακολογίας κιτ.λ. Πολλὲς λέξεις ἰδιαίτερα στὴ λατινική γλῶσσα εἶναι ἑλληνικῆς χαταγωγῆς. Ἢ ρωσικὴ γλῶσσα ἐπηρεάσθηχε ἀπὸ τὰ ἀρχαῖα ἑλληνικὰ εἴτε ἄμεσα εἴτε διὰ μέσου τῆς ἐπί- ὅρασης ἄλλων εὐρωπαϊκῶν γλωσσῶν, ὅπως π.χ. τὰ γερμανικά, τὰ γαλλικά, τὰ ἀγγλικά, τὰ ἶτα- λικὰ καὶ τὰ ρουμανικά. Μεταξὺ τῶν εὐρωπαϊκῶν γλωσσῶν δημιουργήθηκαν ἐ ἐπίσης παραλλη- λισμοί, ποὺ ὀφείλονται σ᾽ ἕνα ποινὸ πολιτιστικὸ ὁ ὑπόστρωμα. "Ας ἀναφέρουμε μερικὰ παρα- δείγματα ὁ ἀπὸ τὰ λατινικά: ἀγὼν- ἀγώνας, Δροῇ, ἀγχόνια /ἀδάμας, αἀαπιας, ἀδαμάντ- ἀλμὰξ! ἀὴρ - ἀγέρας - ἀέρας, αθτ, ἀεροπλάν/ αἰγίς, ἂερῖ», ἐγκίντα- ζασίτα[αἰθήρ, Δ6ίΠ6Γ, ἐφήρ- θόζδουχ-νιἐμθο! ἀλληγορία, ΒΙ]εροτίᾶ. ἀλλεγχόρια. . ᾿Απὸ τὰ γερμανικά: παράδειγμα, ΡαΓα4ἱρπια, παράδιγμι- πριμὲρ/ ὁ ἀναχρονισμός. Απαζῄμτοπισπιις, ἀναχρονὶδμ / χαρακτήρ, ΟµαΓαΚί6Γ, χαράκτερ!. «᾿Απὸ τὰ γαλλικά: θαρόμετρον, ΡαΓοππείτε, μπαρόμετο! καπετάνιος, εδρΙ(αἰπε, καπιτὰν/ πατρίδα, ΡαίΠε, πατριοτίξι(. «᾿Απὸ τὰ ἀγγλικά: κρίσις, απὶςίς, κρίζις! ἀντιπάθεια, απἱραίΗγ. ἀντιπάτιαί δημαγω- γός, 4επιάρορις. δεμαγκογία’. «᾿Απὸ τὰ ρουμανικά: θιθλιοθήκη, Οἱρ]οίεσα, διόλιοτέκα! καθέδρα, οδίραΓὰ, καφέδρα! χαρτί, Πτα, κάρτα". Κατὰ τὴ γνώμη καὶ τοὺς ὑπολογισμούς μας στὸ σύντομο λατινικὸ λεξικὸ Μαλίνινα", δημοσι- εὐμένο τὸ 1952, μόνο ἀνάμεσα στὶς λέξεις ποὺ ἀρ θχίξουν | μὲ Α μετρήσαμε παραπάνω ἀπὸ ἑκατὸ λέξεις ἑλληνικῆς καταγωγῆς. χωρὶς νὰ μετρήσουμε τὰ παράγωγά τους. Εἶναι σχεδὸν ἀπολλει- στικὰ οὐσιαστιχά, δηλαδὴ ὁ ὀνόματα ἀντιχειμένων, φαινομένων, ἰδεῶν. Μαζὶ μὲ τοὺς λατινισμοὺς οἱ ἑλληνικὲς λέξεις ἀποτελοῦν μιὰ ἀπὸ τὶς ὐασικὲς πηγὲς τῆς σύγχρονης διεθνοῦς ὁρολογίας, π.χ. θάσις - δάσις, θέσις-τέζις, μἐθοδος-μέτοὸ, θεωρία- τεόρια κ.τ.λ. Συχνὰ παράλληλα μὲ τὴν δη- μιουργία τῶν ὅρων, ἰδιαίτερα τεχνικῶν, χρὴ σιµοποιήθηκαν ἑλληνικὰ στοιχεῖα, ρίζες, προθήµα- τα, ἐπιθήματα, π.χ. ὑπερτονία - γιπερτόνια, τηλέφωνο- τελεφόν, τηλέγραφος- τελεγράφ. Στὰ ρωσικὰ οἱ ἑλληνικὲς λέξεις εἰσῆλθαν, στὰ ἀρχαῖα χρόνια εἴτε προφορικά, σὰν ἀποτέλεσμα ἐξωτερικῶν συγκρούσεων καὶ ἐπαφῶν τῶν ἐμπόρων, ἑλλήνων καὶ ρώσων, εἴτε µέσω τῶν θιθλίων. Γιὰ τὴ χρήση τῆς τελευταίας περίπτωσης μποροῦμε νὰ ἀναφέρουμε πολλὰ παραδείγματα ὁ ἀπὸ τὴν ἐπιστημονικὴ καὶ τεχνολογιχὴ ὁρολογία, π.χ. γεωμετρία-γεομέτρια, ἀστρονομία-ἀστρονόμια, φυσικὴ -φίζικα, τριγωνομετρία-τριγκονομέτρια κ.τ.λ. Νὰ τί γράφει πάνω σ᾽ αὐτὸ τὸ θέμα ὁ Μ.Α. Μεστσέρσκι: «Γιὰ τὴ μελέτη τοῦ λεξικοῦ τῆς ἀρχαί- ι. ΕγομιάννΟγΙοΥΡιιῇ, ΜῈΒ ΒιοΙορταρ]!σε]ες [ηβττυϊ, Γ.οἱρΖΙΡ, 1954. 2. (ιεἰηο εἰο εομινογδΠίο Εγαηςαὶς- οιυιαίπ, Εἀίατα 5 Επι Πσᾶ, Βστεςίῖ, 1957. 3. ΒΚ. Μώπερ; ΑΗΓπο ΡνοοκηΜ ΟΠΟΒΔΡΕ: ΓΟΟΥΠΔΠ ΜΔΠΑΤΕΠΒΟΤΒΟ ΜΗΟΟΤΡΔΗΗΒΙΧ Μ ΗΔΙΙ οποβᾶ ρε Μοοκβα 196. 4. ΡΥΟΟΚΟ ΡΥΜΡΙΗΟΚΜΗ ῥαᾶγοβορηµκ. Εαίίωτα νεπα[ικᾶ, Βυσαγαβίὶ 1957. 5, Α.Μ. ΜΑΒΠΜΗΜΗ, Πατηηοκηῆ Ο«ΠΟΒΔΡΕ. ΓΟΟΥΠΔΡΟΤΒΕΗΗΟΕ Η3ΠΔΤΕΠΡΟΤΒΟ ΗΗΟΟΕΤΡΙἄΗΗΒΙΧ ή Ηᾶ ἨμΙΟΗΠΕΗΡΙΧ «ΠΟΒΔΡΕΜ Μοοκβᾶ, 195 Ὃ κ. Γ.Ι. Βελᾶς εἶναι διδάκτωρ Ἱστορικῶν ἘΕπιστημῶν καὶ πρώην καθηγητὴς τῆς Κλασσικῆς Φιλο- λογίας στὸ Πανεπιστήµιο τοῦ Βορονέζ.