ΜΑΡΙΟΣ ΔΗΜΟΠΟΥΔΟΣ-ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΣ «Βυζάντιο»: Περίοδος πνευματικῆς καὶ πολιτικῆς σκλαθιᾶς τῶν Ἑλλήνων (1) Ι. ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΗΣ ΡΩΜΑΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ Ἢ καθηγήτρια τῆς δυζαντινῆς ἱστορίας στὸ πανεπιστήμιο τῆς Σορόόννης᾽ Ἐλένη Γλυ- κατζῆ- ᾿Αρδελὲρ δίδει τὴν ἀκόλουθη εἰκόνα τῆς θυζαντινῆς αὐτοκρατορίας: «"Ἔτσι στὸ μέτρο ποὺ τὸ κράτος, τοῦ Κωνσταντίνου μένει προσηλωμένο στὶς διοικητικὲς καὶ πολι- τικὲς δομὲς τῆς ἀρχαίας Ρώμης καὶ δὲν ἔχει τελείως ὁ ἀποκοπεῖ ἀπὸ ἀρχαῖες λατρεῖες καὶ τὸ πνεῦμα τους ἀποτελεῖ κεφάλαιο τῆς ρωμαϊκῆς ἱστορίας" στὸ μέτρο ὅμως ποὺ σχημα- τίζει τὴν δάση γιὰ τὴν ἀνάπτυξη τοῦ οἰκουμενικοῦ χράτους τῆς χοιστιανοσύνης, γρά- φει τὴν πρώτη σελίδα τῆς δυζαντινῆς ἱστορίας... Τὸ Βυζάντιο τὴν ἐποχὴ τοῦ ᾿Ιουστι- νιανοῦ δὲν εἶναι ὁ κληρονόμος τῆς Ρώμης, εἶναι τὸ ἴδιο τὸ ρωμαϊκὸ κράτος, ποὺ ζεῖ τὸ μεγαλεῖο τοῦ χοιστιανισμοῦ» («Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἓθνους», «Ἐκδοτικὴ ᾿Αθηνῶν», τόμ. Ζ, σελ. 8). Τὸ Βυζάντιο ἦταν τὸ ἴδιο τὸ ρωμαϊκὸ κράτος μὲ τὴν ἰδιαιτερότητα, ὅτι ἐπέόαλε τὴν χριστιανική θρη σκεία, ὥστε νὰ δη μιουργήσῃ ὕπη χόους τῆς αὐτοκρατορίας ἀπόλυτα προση λωμένους. στὸν θεὸ τῶν Ἑδραίων καὶ στὸν ἐκπρόσωπο τοῦ Θεοῦ, ποὺ δὲν ἦταν ἄλλος ὁ ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν αὐτοχράτορα. Γι) αὐτὸ καὶ ὁ διάση μος ἱστορικὸς . Βιχτγ ὕ ὑπε- στήριξε, ὅτι ἡ θυζαντινή αὐτοχρατορία δὲν ἐγεννήθη ποτέ, διότι ἡ ρωμαϊκὴ αὐτοκρα- τορία πέθανε τὸ 1453 μὲ την ἅλωσι τῆς δεύτερης Ρώμης, τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἐνῶ ὁ Ηεϊσεηῦειρ ὅριζε τὸ Βυζάντιο ὡς ἑξῆς: «Βυζάντιον εἶναι τὸ ἐκχριστιανισθὲν Ρωμαϊκὸν Κράτος». ᾿Ακρογωνιαῖος δὲ λιθος τῆς θυζαντινῆς ἰδεολογίας ήταν ἡ ρωμαϊκὴ αὐτο- χρατορικὴ ἰδέα, ἡ προσπάθεια δηλαδὴ γιὰ τὴν ἀποχατάστασι τοῦ ρωμαϊκοῦ κράτους στὰ παλαιά του σύνορα. Ὅπως διαπιστώνοµε, τὸ Βυζάντιο δὲν ἔχει καμμία σχέσι μὲ τὴν Ἑλλάδα. Εἶναι ἡ συ- νέχεια τῆς ρωμαιοχρατίας, ποὺ ἁπλῶς οἱ σύγχρονοι ἱστορικοὶ τὴν ἔχουν ὀνομάσει «Βυ- ζάντιο». Τὸ ἴδιο αὐτοονομάζετο «Νέα Ρώμη», «Νέα Σιών», «Νέα Ἱερουσαλήμ», «Ρώ- µη», «Ρωμανία», «Ρωμαίων Πολιτεία». Πουθενἀ δὲν θλέπομε τὸ ὄνομα π.χ. «Νέαι ᾿Αθῆναι» ἢ «Ἑλλάς». Ἐπὶ παραδείγματι ὁ Κοσμᾶς ὁ Ἰνδικοπλεύστης τὸν 6ο αἱ. στὴν Χρι- στιανικὴ Τοπογραφία του ἔγραφε: «Τὸ Ρωμαίων δασίλειον... ὡς καὶ πρῶτον ὃν καὶ πρῶτον πιστεῦσαν εἰς Χριστόν». Τὸ Βυζάντιο ἦταν γιὰ τὸν Ἑλληνισμὸ περίοδος δουλείας καὶ σχλαδιᾶς, ἴσως ἀκόμη χειρότερης καὶ ἀπ᾽ τὴν σκλαθιὰ κατὰ τὴν περίοδο τῆς τουρχοχρατίας. Τὰ νέα του στοι- χεῖα κατὰ τὴν ᾿Αρθελὲρ ἦταν ὁ ὑποθιόασμὸς τοῦ ἀρχαίου ἑλλαδικοῦ χώρου σὲ ἁπλῆ ἐπαρχία, ἡ περιφρόνησι τοῦ ἀρχαίου θρησκευτικοῦ ἰδεώδους καὶ ἡ μηδαμινότητα τοῦ ἀτόμου. Τὸ Βυζάντιο ὑπῆρξε ὁ κληρονόμος τῆς ρωμαϊκῆς παραδόσεως τόσο στὴ διοί- κησι, ὅσο καὶ (στοὺς πρώτους αἰῶνες) στὴν γλῶσσα. Ἡ ὀργάνωσι δηλαδὴ τῆς διοική- σεως, ἡ τεχνική, ἡ νοµοθεσία, ἡ γραφειοχρατία, ὁ χρατικὸς μηχανισμός, οἱ ἀρχὲς τῆς ἐσω- τερικῆς καὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἡ στρατιωτικὴ καὶ ναυτικὴ ταχτικὴ ἦσαν ὡς θεωρία καὶ ὡς πρᾶξι ρωμαϊκά. Ἡ λατινικὴ γλῶσσα ἐχρησιμοποιεῖτο ἀρχικὰ στὴν διοίκησι, στὴν διατύπωσι τῶν νό- μων, ἀκόμη καὶ στὶς πιὸ ἁπλὲς ἀποφάσεις. Τὶς ἁπλὲς ὅμως αὐτὲς ἀποφάσεις δὲν ἦταν δυ- νατὸν νὰ τὶς κατανοήσουν οἱ ὑπήκοοι τῆς αὐτοκρατορίας, ἐφ᾽ ὅσον ἀγνοοῦσαν τὴν λα- τινικὴ καὶ ὠμιλοῦσαν ὅλοι τὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα -ἔστω καὶ ὡς δεύτερη-, κάτι ποὺ ὠφεί- ἘΤὸ πρῶτο μέρος τῆς ἔρευνας δημοσιεύθηκε στὸ τεῦχος 179.