ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΥΡΙΑΚΑΚΟΣ ὌὌψεις τῆς ἑλληνικότητας Ἢ ἔννοια τῆς ἑλληνικότητος ἔχει ἕνα βάθος, ὅσο εἶναι τὰ ἀτελεύτητα ὅρια τοῦ σύμπαντος. Δὲν ξεχωρίζει ἡ ἑλληνικότητα γιὰ τὰ ἰδιαίτερα χαρακτηριστικἁ ποὺ σὰν ράτσα διαθέτει ἡ ἑλληνικὴ φυλή. Καὶ οἱ ἄλλες φυλὲς διαθέτουν προτερήματα θαυμά- σια, ποὺ δὲν τὰ ἔχουν οἱ Ἕλληνες. Ἐκεῖνο ποὺ μᾶς κάνει νὰ θεωρούμµαστε ἐκφραστὲς κάποιας ξεχωριστῆς ἰδιότητος, εἶναι ὅτι ἐμεῖς οἱ ἕλληνες γιὰ πρώτη φορὰ στὴν ἶστο- ρία, παρουσιάσαµε τὸν ἄνθρωπο ἄτομο στὴν ξεχωριστὴ ἰδιαιτερότητά του. Γιὰ πρώτη φορὰ τότε τὸ ἄτομο ἀποδεσμεύεται ἀπὸ τὰ προαιώνια σφικτὰ δεσμὰ τῆς ὁμάδος, ἀπε- λευθερώνεται, δημιουργεῖ τελείως ἐλεύθερα καὶ ζεῖ τελείως προσωπικά. Ἡ μεταβολὴ αὐτὴ ποὺ συγχρονίζεται μὲ τὴν ἐμφάνιση τῆς δημοκρατίας, ἀποτελεϊ μιὰ ἐπανάσταση, μιὰ μεταβολὴ ψυχολογικὴ τοῦ ἀνθρώπου, μὲ ἀπίθανες προεκτάσεις γιὰ τὸ μέλλον του. "Αν μιλᾶμε λοιπὸν γιὰ ἔννοια ἑλληνικότητος μὲ καταπληκτικὲς διαστάσεις, εἶναι ἀκριβῶς γιὰ τὴν πραγματοποίηση αὐτῆς τῆς μεταβολῆς, ποὺ ἄλλαξε τὴν μορφὴ τοῦ.πολιτισμοῦ, ἐπομένως τὴν πορεία τοῦ κόσμου. "Αν μένει κάτι ἀπὸ τὸ ἐ- φήμερο πέρασμα τῆς ὁμάδος, τοῦ ἔθνους, τῆς φυλῆς, αὐτὸ εἶναι βέβαια ὁ πολιτισμός. Καὶ οἱ πολιτισμοί, ἀπὸ τὴν ἐποχὴ ἐκείνη καὶ πέρα ἐκφράζονται ἀπὸ τὰ ἰδιοφυὴ ἐκεῖνα ἄτομα, τὰ ὁποῖα διαθέτουν ξεχωριστὴ προσωπικότητα καὶ θαυμαστὴ ἰδιαιτερότητα. Γιαυτὸ καὶ ὁ πολιτισμὸς ἀπὸ τότε διασώζει τὰ ὀνόματά τους, κ ᾿ " Ἡ Ἑλλάδα ποὺ σφράγισε ὅλη τὴν ἀνθρώπινη ἱστορία, δὲν εἶναι ἡ ἀρχαϊκή, οὔτε ἡ ἑλληνιστικὴ ἤ ἡ βυζαντινή, παρ᾽ ὅλη τὴν πολύτιμη προσφορά τους στὸ πολιτιστικό μας γίγνεσθαι. Ἡ Ἑλλάδα ποὺ φωτίζει ἀκόμη τό δρόµο τοῦ κόσμου ὅλου, εἶναι αὐτὴ τοῦ 5ου αἰῶνα, ἡ κλασσική. Αὐτὴ εἶναι ἡ Ἑλλάδα τοῦ ᾽Ατόμου. Γιαυτὸ καὶ μὲ ἄτομα ἀ- . ναφέρεται. Εἶναι ἡ Ἑλλάδα πρὶν ἀπ᾿ ὅλα τοῦ Περικλῆ, αὐτὴ τοῦ Φειδία καὶ τοῦ Ἰκτί- νου, τοῦ Αἰσχύλου καὶ τοῦ Σοφοκλῆ, τοῦ Θουκυδίδη καὶ τοῦ Πρωταγόρα. ᾿Αποθεώνε- ται καλλιτεχνικὰ ὁ ἄνθρωπος καί, ἐνῶ πολιτικὰ παραπαίει (γιατὶ κάνει, βέβαια, τὰ πρῶτα του ἐλεύθερα βήματα), ὅμως νικάει ὁριστικά. Τὴν ἴδια ἐποχὴ ἡ ὁμάδα, σκληρὴ καὶ δυσκίνητη, ἀποχωρεῖ στὸ παρασκήνιο καὶ στὸ ἡμίφως σὲ μεγάλο μέρος τοῦ ἑλλη- νικοῦ χώρου. Ἤδη στὴν ἐποχὴ τοῦ Εὐριπίδη ὁ χορὸς ἔχει ὑποβαθμισθῆ στὴν ἀρχαία τραγωδία καὶ ἔχει ὁ ρόλος του μειωθῆ. . - -ἷ Τὴν ἴδια ἐποχή, στὸν 6ον καὶ δον αἰῶνα, ἡ Κίνα καὶ οἱ Ινδίες δίνουν τοὺς δικούς τους πολιτισμοὺς καὶ ὁδηγοῦν τὴν μονάδα ἄνθρωπος μακριὰ ἀπὸ κάθε ἐξωτερική, ἔε- χωριστὴ ἰδιομορφία. Συνιστοῦν στὰ ἄτομα, ποὺ ἔχουν ἤδη κάποια ἰδιαιτερότητα, (ἀ- φοῦ μποροῦν νὰ ἀκούσουν ἤ νὰ διαβάσουν τὶς συστάσεις τοῦ Κομφουκίου ἤ τῶν Βραχ- μάνων), τοὺς συνιστοῦν λοιπόν: «Νὰ σβηστοῦν, νὰ ἀφανιστοῦν μέσα σὲ μιὰ παγκόσμια ὕπαρξη, ποὺ θὰ εἶναι ἡ δική τους ἀνυπαρξία». ᾿Αλλὰ καὶ μέσα στὸν ἴδιο τὸν ἑλληνικὸ χῶρο ἔχει εἰσχωρήσει, ἀπὸ τὸν 8ο καὶ τὸν 7ο αἰώνα, ὁ διονυσιασμὸς τῆς Μεσοποταμίας καὶ τῆς Αἰγύπτου μὲ τὶς ἐκρηκτικές τοὺς ἐκδηλώσεις. Τὸ ἑλληνικὸ λοιπὸν πνεῦμα, μέχρι καὶ τὶς ἀρχὲς τοῦ 6ου αἰώνα, βρίσκε- ται στὸ δίλλημα: Διονυσιακὴ ἀναρχία, ποὺ περιοδικὰ ἐπαναλαμβάνεται καὶ ἐπανέρχε- ται σὰν κύμα ἄγριο καὶ πρωτογονικὸ ἤ ἀπάνθρωπη ὁλοκληρωτικὴ πολιτεία στρατοπέ- δου, ὅπως αὐτὴ τῆς Σπάρτης; Διότι ἱστορικὰ βέβαια τὴν Ἑλλάδα τὴν ἐκφράζει τόσο ἡ