ΕΥΑΓΓΗΕΛΟΣ ΜΙΤ ΞΗΣ Οἱ δοῦλοι στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα Η ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΙΊΣΗ ΤΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ |. ΔΜΩΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΕΤΕΣ ΤΗΣ ΜΥΚΗΝΑΙΚΗΣ ΕΠΟΧΗΣ Σίγουρα τὸ νὰ παταπιαστῇ κάποιος | μὲ τὸ θέμα τῆς δουλείας στὴν ἀρχαία ἕλλη- νικὴ ἐποχὴ δὲν εἶναι κάτι τὸ καινούργιο, ἀφοῦ σαφῶς δὲν θὰ χομίσῃ γλαῦκα εἰς ᾿Αθήνας. Ὅμως, ἐὰν δοῦμε τὸ θέμα δουλεία μὲ αὐστηρὰ ἱστορικὰ καὶ μὴ δια- χρονικὰ κριτήρια, ἀπηλλαγμένοι ἀπὸ τὴν μετέπειτα ἐξέλιξη τοῦ θεσμοῦ, τότε ἴσως θὰ ἀρχίσουμε νὰ διαμορφώνουμε μιὰ διαφορετικὴ ἄποψη ἐπὶ τοῦ θέματος, ἀπὸ αὐτὴν ποὺ σήμερα ἔχουμε μέσα ἀπὸ τὴν συγχριτικὴ ἀνάλυση τῆς ἐννοίας. Ἢ πρώτη λέξη λοιπὸν ποὺ χαρακτηρίζει αὐτὸ ποὺ ἀργότερα θὰ ὀνομασθῇ δου- λεία, εἶναι ἡ λέξη ὁμὼς γιὰ τὸν ἄντρα καὶ ὁμωὶς γιὰ τὴν γυναῖκα. Δηλαδὴ σὲ µε- τάφραση «ὁ ἄνθρωπος τοῦ σπιτιοῦ». “Οπως μᾶς πληροφορεῖ δὲ ὁ “Ὅμηρος, ὁ Λαέρτης, ὁ πατέρας τοῦ ᾿Οδυσσέα, ἔχει δούλους γιὰ τοὺς δεντρόχηπούςτου καὶ μιὰ γριὰ ὑπηρέτρια, γιὰ νὰ τὸν φροντίζῃ. Τὰ ἀνάκτορα ἀπασχολοῦν πενήντα κοπέλλες, ποὺ ὡς πιὸ δύσκολη ἐργασία ἔχουν αὐτὴ τοῦ ἀλέσματος τοῦ σταριοῦ. Ἢ ἐπιστάτρια ὃμωϊς μπορεῖ νὰ ἔχῃ τὰ χλειδιὰ τῶν ἀποθηκῶν μὲ πλήρη ἔλεγχο πάνω σ᾽ αὐτές. Γιδάρηδες, ἀγροτικοὶ δοῦλοι καὶ ἄλλοι, ποὺ ἀπασχολοῦνται στὴν ὀιοτεχνία, μαζὶ μὲ ἁμαξᾶδες καὶ ἱπποδαμαστὲς ὁλοκληρώνουν τὴν εἰκόνα μας γιὰ ἕνα σύνολο ἀνθρώπων, ποὺ ἔχοντας μιὰ ἰδιαίτερη θέση στὴν Μυκηναϊκὴ κοι- νωνία σὲ καμμία περίπτωση δὲν θὰ μποροῦσαν νὰ χαρακτηρισθοῦν ὡς κατώτε- ρες ὀντότητες. Κι αὐτὸ τὸ συμπέρασμα μπορεῖ νὰ ἐξαχθῇ μόνο μετὰ ἀπὸ μία προ- σεχτικὴ προσέγγιση τῆς ᾿Ϊλιάδας καὶ τῆς ᾿Οδύσσειας, ἀπὸ τὰ ὁποία καὶ φαίνε- Ἢ θέσι τῆς γυναίκας στὸ Βυζάντιο Πολλοὶ δυζαντινιστὲς καὶ ρωμιοσυνιστὲς κατακρίνουν τὴν ἀρχαία "Ελλά- δα ὄχι μόνον γιὰ τὸν θεσμὸ τῆς δουλείας, ἀλλὰ καὶ γιὰ την θέσι τῆς γυναί- κας στὶς ἀρχαιοελληνικὲς κοινωνίες. 4ησμονοῦν μᾶλλον, πόσο µεγάλη ἐλευ- θερία ἐλευθερία ποὺ καὶ σήµερα μᾶς ἐκπλήσσει-- εἶχαν οἱ γυναῖκες π.χ. στὴν Μινωικὴ Κρήτη, στὴν Σπάρτη, στὴν έσδο. Νὰ θυμίσωμε τὴν Σαπφὼ γιὰ παράδειγμα. Στὸ Βυζάντιο ἡ θέσι τῆς γυναίκας ήταν χειρότερη. Οἱ δυξαντινολόγοι ὑποστηρίξουν, ὅτι ἡ θέσι τῆς γυναίκας ταν ἀξιο- θρήνητη, θεωρώντας πὼς στὴν ᾿Ανατολικὴ Αὐτοκρατορία, ἡ ὁποία ἦταν ἀνδροκρατούμενη, οἱ γυναῖκες ήσαν ὑποταγμένες καὶ καταπιεσμένες. Μό- νο κατὰ τὰ χρόνια τῶν Παλαιολόγων ἡ θέσι τῆς γυναίκας ἀναδαθμίξεται (δὲς Ὠομαία Μ. Νἰσοί, «Οἱ Βυξαντινὲς 4εσποσύνες», ἔκὸ. 1996). “Ὁ Ομγῖο Μαρηο στὸ διδλίο του «Βυξάντιο, Η Αὐτοκρατορία τῆς Νέας Ρώμης» (Μορ- φωτικὸ᾽ Ιδρυμα” Εθνικῆς Τοαπέξης, ἔκδ. 1988) μᾶς πληροφορεῖ, ποιά ἦταν ἡ θέσι τῆς γυναίκας στὸ «Βυζάντιο»: «Ο ἀντιφεμινισμὸς -γράφει ὁ Μαρπο ----- ».-.-