ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΠΑΝ Βενιαμὶν ὁ Λέσθιος: Ὃ δάσκαλος τῆς Ἑλληνικότητας: Ὃ ἱερομόναχος Βενιαμὶν Καρὲς ὁ Λέσδιος γεννήθηκε στὸ Παλιοπλωμάρι (Ξ Μεγα- λοχώρι) Λέσόου τὸ 1759.) Αφοῦ παρηχολούθησε τὰ µαθήµατα τῶν σχολῶν τοῦ "Αγίου Ὄρους, τῶν Κυδωνιῶν τῆς Μ. ᾿Ασίας, τῆς Πάτμου καὶ τῆς Χίου, ἀνεχώρησε γιὰ τὴν Εὐρώπη (Πίζα, Παρίσι, Λονδῖνο), προκειμένου νὰ συνεχίσῃ τὶς σπουδές του. Κατὰ τὰ ἐννέα ἔτη τῆς παραμονῆς του στὸ ἐξωτερικὸ σπούδασε Μαθηματικά, Φυσικὲς ἐπι- στῆμες, Αστρονομία, Μεταφυσικὴ καὶ Φιλοσοφικὴ ᾿Ηθική. Τὸ 1779 ὁ Βενιαμίν, ἀφοῦ ὁλοκλήρωσετὶς σπουδές του, ἐπέστρεψε στὴν πατρίδα καὶ ἀνέλαθε τὴ διεύθυνση τῆς Σχολῆς τῶν Κυδωνιῶν. Κατὰ τὰ 34 περίπου ἔτη ποὺ τὴν διη- ύθυνε, ἡ σχολὴ ἀπέκτησε τόση αἴγλη καὶ δόξα, ὥστε ἡ φήμη της ἔφθασε στὴν Εὐρώ- πη. Ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν της ὑπερέδαινε πάντοτε τοὺς ἑξακοσίους, κάτι τὸ ὁποῖο δὲν γνώρισαν ποτὲ οὔτε ἡ «Μπαλαναία» Σχολὴ οὔτε καὶ ἡ Σχολὴ τῆς Κωνσταντινου- πόλεως. Ὁ Λέσδιος κατέκτησε τὸν τίτλο τοῦ σοφοῦ δασκάλου καὶ ἡ Σχολὴ τῶν Κυδω- νιῶν πῆρε τὸ ὄνομά του. Τὸ 1806 ὁ Τοῦρκος ναύαρχος Σαθδαλῆ Πασσᾶς, ὑποκινημένος προφανῶς ἀπ᾽ τὰ ὄργανα τῆς λογοχρατίας καὶ τοῦ σκοταδισμοῦ, διέταξε τὸ κλείσιμο τῆς σχολῆς τοῦ Λε- σδίου. Αν καὶ τὸ διάταγμα ὑπῆρξε προσωρινό, οἱ ᾿Αθηναῖοι ποὺ πληροφορή θηκαν τὸ γεγονὸς προσκάλεσαν τὸν Βενιαμὶν ὡς διδάσκαλο τῶν θετικῶν ἐπιστημῶν στὴν σχολὴ τῆς Φιλομούσου Ἑταιρείας, ποὺ μόλις εἶχε συσταθῆ μὲ τὶς φροντίδες τοῦ μετέπειτα Κυδερνήτη Ἰωάννη Καποδιστρίου. Στὴν ἐπιστολή, ποὺ ἀπέστειλαν πρὸς τὸν φίλο του Δ. Ραζῆ, φαίνεται καθαρά, πόσο πολὺ ἐκτιμοῦσαν οἱ Ἕλληνες τὸν φιλόσοφο καὶ ἐπι- στήμονα Βενιαμὶν τόσο ὡς πνευματικὸ λειτουργὸ ὅσο καὶ ὡς ἄνθρωπο. Τὸν ἀποκα- λοῦσαν «σοφὸν καὶ θεσπέσιον ἄνδρα, φιλογενῆ καὶ φιλάνθρωπον, φημιξόμενον καὶ πρὸς τοὺς κόλπους τῶν πενήτων τὰ πλεῖστα τῶν ποριζομένων ἀποκινούμενον». Τοῦ προσέφεραν δὲ ὡς ἀμοιθὴ τὸ ὑπέρογχο ποσὸ τῶν τεσσάρων χιλιάδων ἀργυρίων. Ὁ Λέ- σόιος, ἂν καὶ ἤθελε ν᾿ ἀνταποκριθῇ στὴν πρόσχλησή τους, «διὰ τὸ σεθάσμιον τῆς πό- λεως» δὲν πῆγε στὴν ᾿Αθήνα γιὰ πολλοὺς λόγους. κυρίως ὅμως διότι οἱ µαθητές του τὸν ἐμπόδισαν. Ἢ διαταγὴ ἐν τῷ μεταξὺ τοῦ Σαθδαλῆ Πασσᾶ ἀκυρώθηκε. Τὸ 1813 τὸ Πατριαρχεῖο κι οἱ συνοδικοὶ διέταξαν τὴν ἀπόλυση τοῦ Βενιαμίν. Οἱ ἐκχλήσεις τοῦ ἐπισήμου διερμηνέως τῆς Πύλης, Μουρούζη, ποὺ ζητοῦσε ἀπ’ τοὺς συ- νοδικοὺς «νὰ μὴν ἐνοχλοῦν τοὺς φιλοσόφους, διότι θέλουν καταισχυνθῆ», δὲν εἰσα- κούὐσθηκαν. Ὁ Πάριος καὶ οἱ μεσαιωνικοὶ «Κολλυδάδες» ἐπέτυχαν μετὰ ἀπὸ προσπά- θειες δεκαετιῶν ν᾿ ἀπομακρύνουν «τὸν ἀσεθέστατον Βενιαμίν», «τὸν ψυχοπανώλη δι- δάσκαλον». Τὸ 1817 ὁ Βενιαμὶν προσκλήθηκε ἀπ᾿ τοὺς προύχοντες τοῦ Βουκουρεστίου, ν᾿ ἀνα- λάδῃ τὴν διεύθυνση τῆς ᾿Ακαδημίας τους. Προτοῦ ὅμως νὰ τακτοποιηθῇ στὴ νέα θέ- ση του, οἱ σκοταδιστὲς ἐπέτυχαν τὴν ἀπόλυσή του. Τὸ 1820 ἀνέλαθε τὴν διεύθυνση τῆς Εὐαγγελικῆς Σχολῆς Σμύρνης, ὅπου ἀνέπτυξε σπουδαία ἐθνικο-απελευθερωτικὴ δράση. Δὲν γνωρίζουμε, ἂν δέχθηκε νέες ἐπιθέσεις ἀπ᾿ τοὺς μεσαιωνικοὺς συνοδικοὺς κι ἂν κινήθηκαν διαδικασίες ἀπόλυσής του, διότι στὸ μεταξὺ χη ρὔχθηκε { ἠ Ἐπανάσταση καὶ ὁ Βενιαμιν ἔσπευσε νὰ παράσχῃ τὶς πρὸς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίες του. «Μὲ τὴν ὁράση ποὺ ἀνέπτυξε καὶ τὴν μόρφωση καὶ τὶς ἰκανό- ἘΠδε ἐπίσης τὴν ἔρευνα τοῦ δρ. Γ. Μουστάχκη., «Βενιαμὶν ὁ “έσδιος: Ένας “Ελληνας Γαλιλαῖος», εἰς «Δαυλόν», τ. 166. ᾽Οκτώδριος [995. σ, 9927.