ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ γ. Αναξιμένης ὁ Μιλήσιος Τὸ κοσμοείδωλο τῆς Μιλήτου, ποὺ ἀποτελεῖ καὶ σύγχρονο κοσµοείδωλο, προω- θήθηκε ἱκανοποιητικὰ πρὸς τὴν περάτωσίτου καὶ ἀπὸ τὸν Αναξιμένη. Ἢ µία ἀρχή, τὸ Εν, ποὺ κατὰ τὸν ᾿ Αναξίμανδρο εἶναι ἄπειρον, ἀντικαθίσταται ἀπ᾽’ τὸν ᾿Αναξι- μένη διὰ τοῦ ἀέρος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἄπειρος μὲν ὡς πρὸς τὸ μέγεθός του, ὡρισμένος δὲ ἢ περατὸς ὡς πρὸς τὶς ποιότητες ἢ ἰδιότητές του. Τὸ ἀναξιμένειον σύμπαν, τὸ ὁποῖο εἶναι ἕνα ἐξάπαντος, ὀφείλει τὴν γένεσί του στὸ ἀόρατης καὶ ἀέρινης φύσεως μικροσκοπικὸ σωματίδιο, ποὺ ἐπαναλαμδάνοντας ἄπειρες φορὲς τὸν ἑαυτό του παράγει τὰ «γιγνόμενα, τὰ γεγονότα τὰ τ᾽ ἐσόμενα» καὶ τοὺς θεοὺς (Ξ χημικὰ στοιχεῖα), ἐκ τῶν ὁποίων γεννιοῦνται ὅλα τὰ ὑπόλοιπα ὄντα. Τὸ ἐν λόγῳ σωματίδιον εἶναι ταυτοχρόνως ὕλη καὶ ἐνέργεια, ὅ,τι ἀκριδῶς δη- λαδὴ καὶ τὸ φωτόνιον τῆς συγχοόνου φυσικῆς. Ὡς ὕλη εἶναι ἀενάως δημιουργικὸ καὶ μέσα του φέρει τὶς ἰδιότητες τοῦ θερμοῦ καὶ τοῦ ψυχροῦ, τοὺ ξηροῦ καὶ τοῦ ὑγροῦ. "Όντας ἐνέργεια διαθέτει ἀίδιον αὐτοκίνησιν καὶ ἀποτελεῖ τὸ ὑπόστρωμα τοῦ παντός. Ἢ πρώτη ἀρχή, τὸ ἀέρινης φύσεως σωματίδιον τοῦ ᾿Αναξιμένη, ἀποτελεῖ μιὰν «ἄποιον», ἀδιαφοροποίητη μᾶζα χωρὶς ἐσωτερικὴ διάρθρωσι καὶ ποιοτικὰ χαρα- κτηριστικά: γίνεται ὡστόσο αἰσθητὸ χάρι στὶς μεταλλαγές του: Θερμαινόμενο λοιπὸν γίνεται αἰθέρας καὶ πῦρ, ἐνῷ ψυχόμενο γίνεται ὁμίχλη, νέφος, ὁροχή, γῆ καὶ πέτρες, ἀνάλογα 6έδαια μὲ τὸν δαθμὸ ψύξεως. Κατὰ τὸν ᾿Αναξιμένη ὑπάρχει μιὰ κλίμακα θερμοκρασιῶν, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία παίρνει ἡ ὕλη τὶς διάφορες μορφές της. Τὸ κάθε φυσικὸ ὄν ἀντιστοιχεῖ ἐξάπαντος σὲ κάποια ἐντελῶς ἰδιαίτερη κλίμακα θερ- μοκρασιῶν, ἕνεκα τῆς ὁποίας γίνεται αὐτὸ ποὺ κάθε στιγμὴ εἶναι. Ἢ ἀραίωσις (δια- στολή) καὶ ἡ πύκνωσις (συστολή), ἡ ἐξάτμισις καὶ ἡ ὑγροποίησις τῶν ἀτμῶν, ἡ πῆξις καὶ ἡ τῆξις τῶν σωμάτων ἀποτελοῦν φυσικὰ φαινόμενα, μεταλλαγὲς τῆς ὕλης, ὀφειλόμενες στὶς ἀντίθετες ἰδιότητες τοῦ θερμοῦ καὶ τοῦ ψυχροῦ. Τὸ σύμπαν, ὅπως καὶ οἱ οὐρανοὶ καὶ οἱ ἐν αὐτοῖς κόσμοι, ἀποτελοῦν αὐτόζωους καὶ αὐτοκίνητους ὀργανισμούς, ποὺ λειτουργοῦν μὲ αὐστηροὺς νόμους καὶ ἐξελίσσονται δάσει ὡρι- σμένων διαδικασιῶν. Τὴν ζωή τους τὴν ὀφείλουν στὴν πρώτη ἀρχή, τὸν ἀέρα (Ξπνοή), ποὺ τὰ ἐμψυχώνει καὶ τὰ συγκρατεῖ στὴν ζωή. Τὸ σύμπαν καὶ οἱ μικρόκοσμοι ἔχουν λοιπὸν ἡμερομηνία γεννήσεως, ἄρα ὑπό- κεινται καὶ σὲ ληξιαρχικὴ πρᾶξι θανάτου. Προερχόμενοι ἀπ᾿ τὸ ἀρχέγονο, ἄποιον καὶ ἀδιαφοροποίητο νεφέλωμα, ἐπιστρέφουν ἀποθνήσκοντας σ᾽ αὐτό, προκειμέ- νου μὲ τὴν ὕλη καὶ ἐνέργειά τους ν᾿ αὐτοδημιουργη θοῦν ἄλλοι κόσμοι καὶ οὐρα- νοί Ἢ ἀλληλοδιαδοχὴ τῶν κόσμων ἀντικαθιστᾷ τὴν ἀναξιμάνδρειον κοσμοδικίαν: οὔτε δίκην λοιπὸν δίδουν τὰ ὄντα οὔτε ἀνταπόδοσιν: τὰ μὲν διαδέχονται τὰ δὲ καὶ τίποτε περισσότερο. Ὃ Ξενοφάνης, ὁ Δημόκριτος καὶ δ᾽ Αναξαγόρας εἶναι οἱ πλέον συνεπεῖς πρὸς τὴν «ἡσιόδεια» Θεογονία" ἡ γῆ κατ’ αὐτοὺς γεννήθηκε πρώτη, ἐνῷ ὁ ἥλιος, ἡ σελήνη καὶ τ᾽ ἄστρα κατάγονται ἀπ’ τὴν γῆ καὶ ὀφείλουν τὴν γέννησίτους στὶς γήινες «ἀνα- θυμιάσεις». Ὅλα τὰ οὐράνια σώματα καὶ ἡ γῆ ἐποχοῦνται τοῦ ἀέρος καὶ ἐκτελοῦν μιὰ ἀπαρέγκλιτη πορεία-τροχιά: δὲν ὑπάρχει κανένας κίνδυνος κατακρημνίσεώς τους, διότι ἔχουν μεγάλο πλάτος καί, ἀντὶ νὰ σχίζουν τὸν ἀέρινο οὐρανό, τὸν σφρα-