ΚΟΣΜΑΣ ΣΚΑΒΑΝΤΖΟΣ Ὃ ἀρχαιοελληνικὸς ρυθμὸς τοῦ Ζεἴϊμπέχικου ᾿Αφορμὴ διὰ τὴν συγγραφὴν τῆς ἐρεύνης αὐτῆς, ἡ ὁποία θὰ κλείσῃ τὸ ἐπίμετρον τῆς σπουδῆς µου γιὰ τοὺς ἀρχαίους ἑλληνικοὺς χορούς, ἐστάθη δι᾽ ἐμὲ ἡ τεραστία σύγχυσις, ποὺ ὑπάρχει σ᾽ ἕνα σημαντικὸ στοιχεῖο τοῦ λαϊκοῦ πολιτισμοῦ μας: τὸν Ζεϊμπέχικο χορό. Δὲν κρύδω, ὅτι ἐνοχλοῦμαι ἀφάνταστα ἀκούων Ἕλληνες, ἐπωνύμους καὶ ἀνωνύμους ἀκόμη καὶ χοροδιδασκάλους, νὰ ἀποκαλοῦν «τούρκικο» τὸν Ζεϊμπέκικο. Ἐνοχλεῖ ἐπίσης τὸ ὅτι ἐμεῖς οἱ Νεοέλληνες δὲν γνωρίζουμε κἂν νὰ «μετρᾶμε» ὀρθῶς τὸν ρυθμὸν αὐτὸν, ὅταν χορεύου- με, νομίζοντες, ὅτι ἀρκοῦν οἱ «αὐτοσχεδιασμοί». Οἱ «αὐτοσχεδιασμοὶ» αὐτοὶ ἔχουν πάρει γενικῶς ἐπικίνδυνον διάστασιν στὶς ἡμέρες μας. ᾿Αποτελοῦν κάλυμμα κάθε ἀγνοίας μας καὶ δυστυχῶς ἰσχύουν καὶ σὲ πολλὰ ἄλλα πράγματα πολὺ σοδαρώτερα τῶν χορῶν... Τουρκικὸς λοιπὸν ὁ Ζεϊμπέκικος ἢ ὄχι; Καὶ πόσο παλαιὸς σὰν ρυθμός; Τὸ θέμα πρέπει νὰ διερευνηθῇ ποικιλοτρόπως. Πρέπει νὰ ἐξετάσουμε τὸν ρυθμὸ τοῦ χοροῦ, τὸ ὄνομα Ζεϊ- μπέχκικο, ποῖοι τὸν ἐφηῦρον, γιατὶ καὶ πότε. Ἐπειδὴ εἰς τὸ θέμα ἐμπλέκεται καὶ ἡ ἱστορία τῆς Μικρᾶς᾽ Ασίας (νῦν Τουρχία), τὸ ξήτη μα καθίσταται φορτισμένο ἀπὸ μόνο του. Ἐνῷ τὰ στοιχεῖα εἶναι λιγοστά, εὐτυχῶς ὅμως εἰναι ὑπαρκτά. Κατ᾽ ἀρχὰς πρέπει νὰ παρατηρήσωμε, ὅτι τὸ μόνο γνωστὸν γιὰ τὸν χορὸν αὐτὸν εἶναι, ὅτι πῆρε τὸ ὄνομά του ἀπὸ τοὺς Ζεϊμπέκη δες. Γνωρίζουμε ἐ ἐπίσης, ὅτι μέτρον τοῦ χοροῦ εἶναι τὰ 9/8. ἡ Ὅμως, ὡς θὰ ἀποδειχθῇ κατωτέρω, αὐτὸ εἰναι λάθος. “Ὅταν οἱ Τοῦρκοι ἐνεφανί- σθησαν εἰς τὴν ἱστορίαν τὸν 13ον αἰῶνα μ.Χ., κατέλαδον θιαίως ἐδάφη ἔχοντα μαχραίωνον ἱστορία καὶ δικές τους παραδόσεις, ἤθη, ἔθιμα καὶ τοπωνύμια. Πόντος, Καππαδοκία, Φρυ- γία, Μυσία, Λυδία, Καρία, Λυκία, Πισιδία, Παφλαγονία, Παμφιλία, Αἰολίς, Ἰωνία κ.ἄ. Πολλὰ ἀπὸ αὐτὰ τὰ ἐδάφη ἔγιναν τουρκικὰ ἤδη ἀπὸ τὸν 119 αἰῶνα ἐπὶ Κομνηνῶν. Τὴν Μι- κρὰν ᾿Ασίαν εἰδικῶς κατεπάτησαν πρῶτοι οἱ Σελτζοῦκοι Τοῦρκοι. Οἱ Τοῦρχοι ἦσαν τότε νομαδικὸς λαός, ὁ ὁποῖος δὲν εἶχε κἂν ὑποτυπώδη κοινωνικὴ ζωή. Φθάνοντες λοιπὸν εἰς τὰ μέρη αὐτὰ οἱ Τοῦρκοι εὗρον πολιτισμούς, λαοὺς καὶ ὀνόματα ἢ τοπωνύμια, τὰ ὁποῖα μετέφερον εἰς τὴν γχῶσσαν των, ἄλλα ἀτόφυα, ἄλλα κατὰ παραφθο- ράν. Ἡ φυλὴ Ζεϊμπέκοι ἢ Ζεϊμπέκηδες ὑπῆρχε πολὺ πρὶν τὴν ἐμφάνισιν τῶν Τούρκων. Λογικὸν λοιπὸν νὰ πιστεύωμε, ὅτι ἡ λέξις Ζεϊμπέκ(ηδες) εἶναι «τουρχικὸν» ὄνομα κατὰ παραφθορὰν κάποιου ἄλλου ἀρχαιοτέρου ὀνόματος (φρυγικοῦ ἢ ἑλληνικοῦ), τοῦ ὁποίου, ἐπειδὴ δὲν μποροῦσαν νὰ προφέρουν καλῶς, ἤλλαξαν μερικά του γράμματα. Μελετῶντας κάποιος γε- ωγραφία τῆς Μ. ᾿Ασίας θὰ 6ρῇ ἑκατοντάδες ὀνόματα καὶ τοπωνύμια, πού, ἐνῷ θεωροῦνται σήμερον «τουρκικὲς» λέξεις, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο ἀπὸ παλαιότερες λυδικές, φρυγικὲς ἢ ἑλληνικὲς ὀνομασίες κατὰ παραφθοράν. Τέτοιες παρεφθαρμένες λέξεις ἴσως νὰ ὑπάρχουν χιλιάδες. Ἐδῶ θὰ ἀρκεσθῶ σὲ μερικὰ παραδείγματα: Προύσα Μπούρσα, Αργαῖον "Ορος Ξ Ἐρτζιᾶς δάγ, Ὄρος Πηὼν (μὲ ὀρυχεῖα μαρμάρου) - Μερμερέ - δάγ,"Ορος τῶν Νυμφῶν ἢ Νυμφαῖον - Νὺφ δάγ, Ὄρος Σίπυλος Ξ Μανίσα - δάγ, Σαγγάριος (ποταμός) - Σακάρια -τσάι, Παρθένιος (ποταμός) - Μπαρτὶν - τσάι, Θερμώδων (ποταμός) Ξ Τέρμε - τσάι, Οφις (ποταμός) - [Οφ - σοῦ, Μέγας Μαίανδρος Ξ Μπουγιοὺκ Μεντερέ, ᾿Ικόνιον Ξ- Κόνια καὶ ἑκατοντάδες ἄλλα. Παραφθορὰ λέξεως εἶναι γενικῶς ἡ φθορὰ αὐτῆς ὡς πρὸς τὰ γράμμα- τα, ποὺ τὴν ἀποτελοῦν (ἀλλοιώσεις, ἀντιμεταθέσεις, ἀντικαταστάσεις, παραλείψεις γραμ- μάτων). Οἱ Ζεϊμπέκοι λοιπὸν κατῴκουν ἀπὸ ἀρχαίων χρόνων, ὡς οἱ ἱστορικοὶ δέχονται, εἰς τὰς περιοχὰς πλησίον τῆς Προύσης (ἀρχαία Μυσία - Φρυγία) καὶ πέριξ τῶν Τράλλεων (ἀρχαία Λυδία). Ἐκεῖ κατῴκουν καὶ ἄλλοι πολλοὶ λαοὶ ἀναφερόμενοι τόσον ὑπὸ τοῦ Ὁμήρου ὅσον καὶ ὑπό τοῦ Στράθωνος (θιθλία ι6', ιγ', ιδ' τῶν Γεωγραφικῶν). Ὑπῆρχον Λυδοί, Κᾶρες, Φρύγες, Θρᾷκες καὶ φυσικὰ Ἕλληνες. Ο Στράθων (6ιόλἰον ιδ’ 46) λέγει, ὅτι τὴν πόλιν Νύ-