Πρὶν 100 χρόνια ΠΡΟΛΟΓΟΣ: Στὶς 7 Μαΐου 1897 στὴν γέφυρα τοῦ ποταμοῦ ᾿Αράχθου ὑπεγράφη ἡ ἀνακωχὴ στὸ δυτικὸ μέτωπο τοῦ ἑλληνοτουρκικοῦ πολέμου: ἐνῷ στὸ ἀνατολικὸ οἱ ἔπι- χειρήσεις ἔληξαν τὴν ἑπομένην μὲ τὴν ὑπογραφὴ στὸ χωριὸ Ταράτσα τῆς Φθιώτιδος τοῦ σχετικοῦ πρωτοκόλλου. Ἔτσι ἔληξε ὁ ἐπαίσχυντος γιὰ τὴν Ἑλλάδα ἑλληνοτουρ- χικὸς πόλεμος. Ἡ δὲ ὑπογραφὴ τῶν προκαταρκτικῶν ὅρων εἰρήνης στὶς 18 Σεπτεµ- ὁρίου τοῦ ἰδίου χρόνου ἐπεσφράγισαν τὴν ταπεινωτικήν µας ἧττα. Ὃ πόλεμος αὐτὸς ἔδειξε μὲ τὸν πιὸ τραγικὸ τρόπο τὴν ἀνυπαρξία τοῦ ἀξιομάχου τοῦ Ἑλληνικοῦ Στρα- τοῦ. Στὴν 95 σελίδα τοῦ ἔργου «Ἱστορία τοῦ “Ἑλληνικοῦ Ἔθνους» τῆς «Ἐκδοτικῆς» ἐπισημαίνεται: «Ο πόλεμος τοῦ 1897 ἀπέδειξε τὴν ἀνεπάρκεια τῶν ἀξιωματικῶν καὶ τὸ ἀκατάρτιστο καὶ ἀπειροπόλεμο ἀκόμα καὶ τῶν ἀνωτάτων στελεχῶν τοῦ στρατεύ- ματος, ἔτσι ὅπως ἐκδηλώθηκε μὲ σωρεία σφαλμάτων καὶ σπασμωδικῶν ἐνεργειῶν». ᾿᾽Απόλυτη εὐθύνη γιὰ τὴν ἄθλια κατάστασιν τοῦ στρατοῦ πρέπει νὰ ἀποδοθῇῃ στοὺς πο- λιτικούς. Ὑπεύθυνες εἶναι ὅλες οἱ κυθερνήσεις ἀπὸ συστάσεως τοῦ ἐλευθέρου κράτους. Οἱ δὲ κυθερνήσεις (ἰδίᾳ τῶν Τρικουπικῶν) τῆς τελευταίας Ιθετίας πρὶν τὸν πόλεμο ἐπέ- δειξαν ἐγκληματικὴν ἀδιαφορία γιὰ τὴν δημιουργίαν ἀξιομάχου στρατοῦ παρὰ τὸν διαφαινόµενον πόλεμον. Καὶ εἶναι μέγα ψεῦδος νὰ ἐπιρριφθοῦν οἱ εὐθύνες στὴν πτώ- χευσιν τοῦ 1893. Τὰ μόνα στρατιωτικὰ γυμνάσια, ποὺ ἔγιναν, ἦταν µία γελοιογραφία γυμνασίων τὸ 1889. Τὸ 1885 ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ ἦταν 31.000 ἄνδρες καὶ τὸ 1893 εἶχε συρρικνωθῆ στοὺς 14.000 ἄνδρες. Ο ἀμυντικὸς προὐπολογισμὸς τοῦ 1885 ἦταν 55.500.000 δραχμὲς καὶ τὸ 1893 μόλις ποὺ ἔφθανε τὰ 19.700.000 δραχμές. (Δὲς τοὺς σχε- τικοὺς πίνακες στὴν ἴδια σελίδα τοῦ προαναφερθέντος ἔργου). ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΟΣ. Ἡ ἀντίθεσις στρατιωτικῶν καὶ πολιτικῶν ἔχει τὶς ρίζες της στὰ προεπαναστατικὰ χρόνια στὴν σφοδρὴ ἀντιπαλότητα «κλεφτῶν» καὶ «κο- τσαμπάσηδων». Οἱ δύο ἐν δυνάμει συνιστῶσες (στρατὸς καὶ πολιτική ἐξουσία) ἑνὸς κράτους ἐκινήθησαν σὲ ἐπανάστασιν, χωρὶς νὰ ἔχουν ἀποσαφηνισθῆ οἱ ρόλοι τους στὸ ἐλεύθερο κράτος, ποὺ ἤθελε προκύψει. Τοὐναντίον μάλιστα ὑπογείως ἐσόδει ἀπὸ τὴν πρώτη στιγμὴ ὁ ἐμφύλιος πόλεμος, ποὺ δὲν ἐδράδυνε νὰ ξεσπάσῃ, μόλις κατωρ- θώθηκε νὰ ἐλευθερωθῇ μέρος τοῦ ἑλλαδικοῦ χώρου. Ἔκτοτε ἡ ἀντιπαλότητα αὐτὴ ἀπετέλεσε χαρακτηριστικὸ τοῦ δημοσίου δίου. Κατ᾽ ἀρχὰς τὴν ἀδυναμίαν δυναμικῆς ἐπιδολῆς τῶν πολιτικῶν ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν οἱ πολιτικοὶ τὴν ἀντεμετώπισαν μὲ τὴν παράδοσίν τους στὸν ἐξωτερικὸν παράγοντα. Καὶ στὴ συνέχεια ἐπέδειξαν ἀδιαφο- ρίαν γιὰ τὴν δημιουργίαν ἀξιομάχου στρατεύματος ἀπὸ τὸν φόδον ἀμφισδητήσεως τῆς ἐξουσίας τους. Οἱ ἔνοπλες δυνάμεις ποὺ ὑπῆρχαν τὸν 19ον αἰώνα εἶχαν καθήκοντα μᾶλλον ἐπιδολῆς ἐσωτερικῆς τάξεως παρὰ ἑνὸς ὀργάνου ἐκπληρώσεως τῶν ἐθνικῶν ὁραμάτων. Γιὰ νὰ κατανοήσουμε καλύτερα τὸ πρόδλημα, ἂς δοῦμε, τὶ γράφεται γιὰ τὶς ἐνασχολήσεις τοῦ στρατοῦ ἀκόμα καὶ μετὰ τὸ 1897: «Εκτὸς ἀπὸ αὐτὸ (σ.σ. τὴν κά- θοδο ἀρκετῶν ἀξιωματικῶν στὴν πολιτικὴ) πολλοὶ ἀξιωματικοὶ ἦταν ἀποσπασμένοι σὲ ἀστυνομικὰ καθήκοντα. ᾿Απὸ τὶς 12.000 περίπου ἄνδρες, ποὺ ἦταν ἡ δύναμη τοῦ στρατοῦ, ἕνα σημαντικὸ μέρος χρησιμοποιόταν γιὰ τὴν καταδίωξη κακοποιῶν, τὴν εἴσπραξη φόρων καὶ διάφορα ἄλλα ἔργα ἄσχετα μὲ τὸν προορισμό του» (ὅ.π., σ. 169). «ΕΘΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ». Στὸ περιοδικὸ «Ἱστορία Εἰκονογραφημένη», τ. 344, Φε- 6ρουάριος 1997, ἀναγράφεται στὴν ἀρχὴ σχετικοῦ ἄρθρου γιὰ τὸν πόλεμο τοῦ 1897: «Ἢ ἠρωικὴ ἐξέγερση τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ κατὰ τοῦ τουρκικοῦ ζυγοῦ τὸ 1821] δὲν εἶχε