Ἢ ἀλληλοσφαγὴ τοῦ Ἰουνίου 1863 Ἔχει καὶ ἡ Ἑλλὰς τὴν δικήν της ᾿Οκτωθριανὴν Ἐπανάστασιν: στὶς 10 ᾿ΟὈκτωόρίου 1862, ποὺ ἐξεδίωξε τὸν "Όθωνα. Τὴν ἔξωσιν τοῦ ἡγεμόνος ἠκολούθησε περίοδος ἀναρχίας, ὅπως καὶ μετὰ τὴν δολοφονία τοῦ Καποδίστρια, μὲ ἀποκορύφωμα τὴν ἐμφύλιο σύρραξιν τοῦ Ἰου- νίου 1863. Στὶς «Ἱστορικὲς ᾿Αναμνήσεις» του γράφει γιὰ τὴν περίοδο αὐτὴ ὁ Νικ. Δραγού- μης: «Καὶ κατ’ ἀρχὰς μὲν ἐπωνομάσθη ἐθνοσωτήριος ἡ ἀποφρὰς ἡμέρα: ἀλλ᾽ ὅτε ἐπέδραμεν ἡ ἀναρχία, ἐπέδραμεν δὲ γοργή, ὅτε ἐκορυφώθησαν αἱ ἀλληλομαχίαι τῶν σωτήρων τοῦ ἔθνους, τῶν κατὰ γελοίαν ἀπομίμησιν διαιρεθέντων εἰς τάξεις ὀρεινῶν, πεδινῶν, κοιλιακῶν, ἐρυθρῶν, καὶ ὑπερεπλεόνασεν ἡ ἀνομία: ὅτε κατεσπαταλήθησαν οἱ ἱδρῶτες τοῦ λαοῦ καὶ ὑπὸ δημοδόρων προγόνων ἐδουλώθησαν αἱ ἐπερχόμεναι γενεαὶ εἰς ὑπέρογκα δάνεια: ὅτε τὰ περιτρίμματα τῶν σχολείων καὶ τῶν ἀγορῶν, προσωποποιοῦντα τὸν Μιραδὼ καὶ τὸν Ροδε- σπιὲρ διεσάλπιζον, ὅτι, μὴ ποτιζόμενον δι᾽ αἵματος τὸ δένδρον τῆς ἐλευθερίας, οὔτεριζοῦται οὔτε ἀνθεῖ, τὴν δὲ κόνιν τῶν ᾿Αθηνῶν ἔόρεξεν αἷμα ἐμφύλιον'...». Ἢ περίοδος δὲ αὐτὴ ἔχει ἕνα ἄλλο χαρακτηριστικόν: τὸν κατεξευτελισμὸν τῆς Ἑλλάδος, ποὺ τὸ στέμμα της ἀπεπτύ- σθη καὶ ὑπὸ πειναλέων ἡγεμονίσκων. Ἐξευτελισμὸς στὸ ἐξωτερικὸ καὶ ἀναρχία στὸ ἔσωτε- οικὸ κυριαρχοῦν ἀπὸ τὴν ἔξωσιν τοῦ "Ὄθωνος ἕως τὴν ἔλευσιν τοῦ Γεωργίου Α΄. ΙΟΥΝΙΑΚΑ. "Ἔχουμε τονίσει καὶ ἄλλες φορές, ὅτι ἡ νεώτερη πολιτική μας ἱστορία διακρί- νεται ἀπὸ συγκρούσεις διαφόρων φατριῶν. Αἴτιο δὲ τῆς καταστάσεως αὐτῆς δὲν εἶναι ἄλλο ἀπὸ τὴν πρόωρον ἔκρηξιν τῆς Ἐπαναστάσεως τοῦ 21, χωρὶς ἕναν πολιτικὸν χάρτην, ποὺ θὰ καθώριζε τὸ πολίτευμα τοῦ νέου κράτους. Γιὰ τὴν περίοδο δὲ αὐτὴ ὁ Σπ. Μαρκεζίνης στὸ ὀιόλίο του «Πολιτικὴ Ἱστορία τῆς Νεωτέρας Ἑλλάδος» γράφει: «Βαθύτερον ἐλατήριον ὅλων αὐτῶν ἦτο ὁ ἀνταγωνισμὸς διὰ τὴν κατοχὴν τῆς ἐξουσίας καὶ τὴν διατήρησιν αὐτῆς μέχοι τῆς ἀφίξεως τοῦ Βασιλέως, ἐν τῇ ἀνοήτῳ προσδοκίᾳ ὅτι τοῦτο θὰ προεδίκαζεν εὐτυχῆ πο- λιτικὴν σταδιοδρομίαν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τοῦ νέου καθεστῶτος». Ἔτσι παρὰ τὶς ἐκλογές, παρὰ τὴν ἀνάδειξιν ἐθνοσυνελεύσεων, ὁ ἀποδοχιμασθεὶς Δημ. Βούλγαρης ἠθέλησε νὰ γίνῃ δι- χτάτορας. Τὸ πρῶτο κίνημα τοῦ Φεθρουαρίου 1863 ἀπέτυχε, διότι ὁ στρατὸς ὑπήκουσε στὴν ἐθνοσυνέλευσιν καὶ ἐπανῆλθε στοὺς στρατῶνες. Ὅλα ὅμως ἔδειχναν, ὅτι ἡ σύγκρουσις δὲν θὰ ἐδράδυνε: ἰδιαίτερα δὲ μετὰ τὴν ἀνακήρυξιν τοῦ πρίγκηπος τῆς Δανίας Γεωργίου ὡς 6α- σιλέως τῶν “Ἑλλήνων. Ἡ κυδέρνησις τοῦ Ζηνόδιου Βάλθη, ποὺ ἀνέλαθε στὶς 11 Φεθρουα- ρίου 1863, ἠναγκάσθηκε σὲ παραίτησιν στὶς 27 Μαρτίου. Μὲ ἀφορμὴ τὴν αὔξησιν τῆς ἀπο- ζημιώσεως τῶν πληρεξουσίων σὲ μυστικὴ συνεδρίασιν ἔλαδαν χώρα ἐπεισόδια κυρίως σὲ θάρος τῶν Θρ. Ζαΐμη, Βλ. Βαλτινοῦ καὶ ᾿Αλ. Κουμουνδούρου. Ἔτσι ἡ ἐθνοσυνέλευσις ἀπε- δοχίµασε τὴν κυθέρνησιν Βάλόη καὶ ὡρκίσθηκε κυθέρνησις ὑπὸ τὸν Διομήδη Κυριακόν, ποὺ ἔχαιρε καθολικῆς ὑπολήψεως. Ὅμως ἡ κατάστασις στὸ ἐσωτερικὸ ἦταν ἐκτὸς ἐλέγχου. Στὴν «Ἱστορία τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους» τῆς Ἐκδοτικῆς σημειώνεται χαρακτηριστικά: «... χαὶ ἡ δημόσια τάξη στὴν πρω- τεύουσα ἀλλὰ καὶ στὶς ἐπαρχίες εἶχε καταντήσει σὲ ἀξιοθρήνητο σημεῖο. Ο στρατὸς δάδιξζε σὲ πλήρη παραλυσία καὶ ἡ πειθαρχία εἶχε ὁλότελα ἐκλείψει (μὲ ὅλες τὶς δυσάρεστες συνέ- πειες). Οἱ ἄνδρες ποὺ ὑπηρετοῦσαν στὶς διάφορες μονάδες δὲν ὑπάκουαν στὴν κυδέρνη ση ἀλλὰ στὴν πολιτικὴ φατρία, στὴν ὁποία ἀνῆκε ὁ διοικητής τους (ἦταν πεδινοὶ ἢ ὀρεινοί). Αὐτό, ὅπως ἦταν φυσικό, ἐκτὸς ἀπὸ τὴν διάλυση ὁδηγοῦσε καὶ στὸν ἠθικὸ ἐκτραχηλισμό, ποὺ ἀκολουθεῖ τοὺς ἀναγκαίους συμδιδασμοὺς γιὰ τὴν διατήρηση ὀπαδῶν, μάλιστα ὁπλο- φόρων». ᾿Αλλὰ οὔτε ἡ κυδέρνησις Κυριακοῦ ἐμακροημέρευσε. Στὶς 22 Απριλίου μὲ ἀφορμὴ τὴν ἀπαγωγὴ καὶ τὸν θιασμὸ μίας γυναίκας μέλους τοῦ ἱπποδρομιακοῦ θιάσου τοῦ Σουλιὲ ἀπὸ ὁμάδα ὑπαξιωματικῶν καὶ ὁπλιτῶν, ἡ Κυδέρνησις παρῃτήθη. Ἔτσι στὶς 29 ᾿Απριλίου ἀνέλαδε νέα κυδέρνησις ὑπὸ τὸν Μπενιζέλον Ροῦφον, ποὺ ἐφρόντισε νὰ συμπεριλάδῃ «πε-