ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ς. Παρμενίδης Ὃ Παρμενίδης τῆς) Ελέας εἶναι ἐκ τῶν θασικῶν δημιουργῶν τῆς Φιλοσοφίας καὶ στυλοδάτης τῆς Μαθηματικῆς. Τὸ ὄν, ποὺ μέχρι τότε ἐσήμαινε τὸ πρᾶγμα ἁπλῶς, προσέλαδε ἀπὸ τὸν φιλόσοφο νέες ἔννοιες καὶ νέες διαστάσεις, ὥστε κατέστη τὸ «Δήλιον Πρόδληµα» «τῶν ἀνθρώπων τῆς νῦν γενέσεως», οἱ ὁποῖοι, στὴν προσπά- θειά τους νὰ τὸ λύσουν, ἐξανθρωπίζονται καὶ γίνονται φιλό-σοφοι. Τὰ ἀποσπάσματα, ποὺ διεσώθησαν ἀπ’ τὸ θαυμάσιο φιλοσοφικὸ ποίημά του, μᾶς πληροφοροῦν, ὅτι ἡ ἀγαθὴ δαίμων τοῦ συνέστησε ν᾿ ἀκολουθῇ τὴν ὁδὸ τοῦ «εἶναι», ποὺ ταυτίξεται μὲ τὸ «νοεῖν» καὶ συνδέεται μὲ τὸ ἀ-συν-εχές, γνωρίζοντας προφανῶς ὅτι τὴν ὁδὸ τοῦ «γίγνεσθαι», ποὺ συνδέεται μὲ τὸ ἄπειρον καὶ τὸ συν- εχές, τὴν εἶχαν ἐρευνήσει ἐξαντλητικὰ οἱ Μιλήσιοι καὶ ἰδιαιτέρως ὃ ' Ηράκλειτος. ᾿Απὸ ᾿κεῖ καὶ πέρα τὴν σκυτάλη θὰ παραλάδῃ ὁ Πλάτων, ὁ ὁποῖος στὰ ὥριμα ἐπι- στημονικὰ ἔργα του αναλύει ἐξαντλητικά τὴν ἔννοια τοῦ περι-εχοῦς, ὅπου κοινω- γοῦν πέρας καὶ ἄπειρον, ἀσυνεχὲς καὶ συνεχές, εἶναι καὶ γίγνεσθαι, ἀλήθεια καὶ «δόξα» (γνώμη). Ἢ μέθοδος τῆς εἰς ἄτοπον ἀπαγωγῆς, τὴν ὁποία εἰσήγαγε ὁ Παρμενίδης, ἀπο- κλείει τὴν τα ὑτόχρονη παραδοχὴ τοῦ εἶναι καὶ τοῦ μὴ- εἶναι, τῆς ἀλήθειας καὶ τοῦ ψεύδους, τοῦ Α καὶ τοῦ μὴ Α: «ἀδύνατον ὁντινοῦν ταὐτὸν ὑπολαμόάνειν εἶναι καὶ μὴ εἶναι». “Η ἀρχὴ αὐτὴ ὡδήγησε τὸν φιλόσοφο στὴν παραδοχή, ὅτι «τὸ ἐὸν ἐστίν τε, καὶ ὡς οὐκ ἔστιν μὴ εἶναι». Καταφάσκοντας στὴν ὕπαρξι τοῦ ὄντος, ὑποχρεού- μαστε ν᾿ ἄπορ ορίψουμε τὴν γέννησι καὶ τὴν φθορά, τὴν κίνησι καὶ τὴν μεταδολή, τὴν διαίρεσι καὶ τὴν ἀτέλειά του. Τὸ ᾿Εὸν ἢ Σύμπαν δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ εἶναι «οὗλον, µουνογενές, ἀγένητον, ἀνώλεθρον, ἀκίνητον, ἀδιαίρετον, τέλειον καὶ ἀτρε- μές, πάντοθεν ἴσον ὡς εὔκυκλος σφαῖρα». Τί σημαίνουν ὅλα αὐτά; ὋΟ φιλόσοφος ΡΟΡΡΕΙ καὶ ὁ δραδευμένος φυσικὸς δεμγδαϊηρον δὲν ἔχουν καμμιὰ ἀμφιθολία, ὅτι τὸ παρμενίδειον ᾿Εὸν «ταυτίζεται μὲ τὸ ἁπλοποιημένο Σύμπαν τοῦ ᾿Αινστάιν», ἀφοῦ οἱ ἴδιες ἀκριυῶς ἰδιότητες τὰ χα- ρακτηρίζουν ἀμφότερα: κοινὴ εἶναι μάλιστα καὶ ἡ ἔννοια τῆς αὐτ-απάτης, ποὺ ἀποτελεῖ τὸ αἴτιον τῆς ἀλλαγῆς ἢ διακρίσεως νοητοῦ-αἰσθητοῦ, τοῦ «νοέειν τε καὶ τοῦ εἶναι». Ἢ μετάδασις ἀπ᾽ τὸ «νοέειν» στὸ «εἶναι» ἢ ἀπ᾽ τὸ νοητὸ στὸ αἰσθητὸ καὶ συ- γκεκριμένο δὲν προὐποθέτει τὴν ὕπαρξι καὶ δύο κόσμων, ὅπως πολλοὶ διάστηκαν ν᾿ ἀποδώσουν στὸν Παρμενίδη. Οἱ δυϊστικὲς ἑρμηνεῖες τῶν ΚΙΤΚ - Κανοη - ΦΕεΠΟΠΙΕΙ4], ποὺ θλέπουν τὸν κόσμο τῶν αἰσθήσεων (6΄ μέρος τοῦ ποιήματος) ὡς κατοπτρικὸν εἴδωλο τοῦ νοητοῦ ἢ τοῦ Φρ. Νίτσε, ποὺ δλέπει τὸν κόσμο τῆς νοήσεως (α΄ μέρος τοῦ ποιήματος) ὡς προϊὸν ἀφαιρέσεως ὅλων τῶν ἰδιοτήτων τοῦ αἰσθητοῦ, ἀπορ- οίπτονται ἀπ᾿ τὸν Παρμενίδη, τοῦ ὁποίου τὸ Σύμπαν εἶναι ἕνα καὶ μοναδικό. "Ὅμως καὶ ὁ ᾿Αέτιος, ποὺ ταυτίζει τὸ «᾿ Εὸν» μὲ τὸν «ἕνα Θεὸ» τοῦ Ξενοφάνους, οὐδόλως ἐννόησε τὸν ᾿Ελεάτη. Τὸ «᾿Εὸν» ἄλλωστε στερεῖται μιᾶς δασικῆς ἰδιότη- τος τοῦ ξενοφανείου θεοῦ, ὁ ὁποῖος «οὖλος ὁρᾷ, οὗλος δὲ νοεῖ, οὖλος δὲ τ᾽ ἀκού- ει», ἀφοῦ δὲν διαθέτει καμμιὰ αἰσθαντικότητα: Τὸ «᾿Εὸν» νοεῖ καὶ μόνον νοεῖ, ἢ