ΤΕΩΡΓΙΟΣ ΑΤΣΑΛΗΣ Ἢ δῆθεν θυσία τῆς Πολυξένης ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΤΟΝ ΟΜΗΡΟ ΚΑΜΜΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑ Στὰ κείµενα τῶν ἀρχαίων συγγραφέων μὲ ἀναφορὰ στὴν ἐπικὴ διήγηση τοῦ Τρωικοῦ πολέμου. ὅπως σώζεται σήµερα καὶ ἀναφέρεται σὲ ὅλα σχεδὸν τὰ διδλία τῆς Ἑλληνικῆς «Μυθολογίας». λίγο μετὰ τὴν ἅλωση τῆς Τροίας καὶ λίγο πρὶν τὴν ἀναχώρηση καὶ ἐπι- στροφὴ τῶν νικητῶν Ἑλλήνων περιγράφεται τὸ περιστατικὸ τῆς «θυσίας τῆς Πολυξέ- νης». θυγατρὸς τοῦ Πριάμου σὰν μιὰ «ἀνθρωποθυσία», προκειμένου νὰ ἐξευμενίσῃ καὶ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν ψυχὴ τοῦ νεκροῦ ᾿Αχιλλέως, ποὺ ἀπειλοῦσε τὸν ἑλληνικὸ στρατὸ καὶ τὸν στὀλοδτι δὲν θὰ τοὺς ἐπέτρεπε νὰ φύγουν, ἐὰν δὲν «θυσίαζαν» τὴν Πολυξένη. Στὸν «Δαυλὸ» (τεύχη 162 σ. 9709 καὶ [75 σ. Ι0657) ὁ συνεργάτης σας ἀρχαιολόγος κ. Εὐάγγελος Μπεξῆς καὶ ὁ κ. Β. Κατσιαδράμης, πολιτικὸς μηχανικός, ἔχουν ἀναλυτικὰ ἀναφερθῆ μὲ ἐξειδικευμένες μελέτες καὶ πλούσια καὶ πειστικὴ ἐπιχειρηματολογία σὲ πα- ρόμοια θέματα. ἀπορρίπτοντας τὶς θεωρίες τῶν δῆθεν ἀνθρωποθυσιῶν στὴν Ἑλλάδα καὶ ἀποδειχνύοντας περίτρανα. ὅτι οὐδέποτε στὴν πανάρχαια Ἑλληνικὴ ἱστορία ἔχει τε- λεσθὴ ἀνθρωποθυσία εἴτε ἐθιμικὰ εἴτε ὄχι, ἀλλὰ τοὐναντίον ἡ πρᾶξις αὐτὴ θεωρεῖται ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες μιαρὴ καὶ ἀνίερη. Ἢ ἄποψις τῶν ἐγχρίτων συνεργατῶν σας εἶναι πολὺ σωστὴ καὶ στηρίζεται στὰ ἴδια τὰ χείμενα τῶν ἀρχαίων συγγραφέων καὶ τὶς ἐν γένει γνώσεις τῶν ἐρευνητῶν. Μὲ ἀφορμὴ λοιπὸν τέτοιες ἀναφορὲς καὶ μέσα ἀπὸ τὰ κείµενα τῶν ἰδίων τῶν ἀρχαίων συγγραφέων καὶ ποιητῶν θὰ ἐπιχειρήσω καὶ ἐγὼ νὰ ὁδηγηθῶ στὸ ἴδιο συμπέρασμα γιὰ τὸ ἐπικὸ πε- ριστατικὸ τῆς «θυσίας τῆς Πολυξένης». ποὺ οὐδέποτε ἔλαθε χώραν ὡς τελετὴ ἀνθρω- ποθυσίας. ὅπως τοὐλάχιστον διασῴζεται καὶ ἀναφέρεται σήμερα. ἀλλὰ εἶναι μιὰ ἐκτέ- λεσις τῆς ἐσχάτης ἀποφάσεως τῶν ποινῶν γιὰ τέλεση σοδαρῶν ἐγκλημάτων ἀπὸ τὴν Πο- λυξένη ἢ ἄλλως μία αὐτοχτονία, ὅπως εἰδικώτερα ἀποδεικνύω καὶ ἀναλύω πιὸ κάτω. Κατ’ ἀρχὰς ἡ «θυσία» αὐτὴ δὲν ἀναφέρεται πουθενὰ στὸν "Όμηρο, τὸν μόνο γνήσιο δημιουργὸ καὶ ἱστορικὸ τοῦ ἔπους τῆς Τροίας. καὶ εἶναι χαραχτηριστικὸ ὅτι δὲν ὑπάρ- χει οὔτε μία ἔστω ἀναγραφὴ τοῦ ὀνόματος τῆς Πολυξένης σ᾽ ὅλη τὴν ᾿|λιάδα καὶ τὴν ᾿Οδύσσεια. Εἶναι ἀδιανόητο γιὰ τὸν τόσο λεπτολόγο ἀφηγητὴ τῆς ἱστορικῆς αὐτῆς καὶ μεγαλειώδους ἐκστρατείας. νὰ μὴν γίνεται ἔστω καὶ μιὰ ἁπλῆ ἀναφορὰ στὴν Πολυξένη ἢ στὸ συμθὰν τῆς «θυσίας». τὴν στιγμὴ ποὺ ἡ «θυσία» αὐτή, ὅπως ἔχει διασωθῆ στὴν ἐπικὴ διήγηση. ἀπετέλεσε τὴν ἀπαραίτητη προὐπόθεση γιὰ τὴν ἀναχώρηση καὶ ἐπι- στροφὴ τοῦ νικητοῦ στρατοῦ τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τὴν Τροία στὴν πατρίδα. Πολλῷ δὲ μᾶλλον, ὅταν ἡ «θυσία» ὡς πρᾶξις εἶχε σκοπό, ὅπως ἱστορεῖται, τὴν ἱκανοποίηση τῆς ψυχῆς τῆς μεγαλυτέρας φυσιογνωμίας καὶ πιὸ σημαντικοῦ ἥρωος τοῦ πολέμου. τοῦ ᾿Αχιλ- λέως, πρὸς τὸν ὁποῖον ὁ ἴδιος ὁ "Ὅμηρος δείχνει τὸν σεθασιιό του μὲ τὶς διαρκεῖς ἀνα- φορὲς πρὸς αὐτόν. Συνεπῶς δὲν θὰ μποροῦσε ποτὲ ὁ Ὅμηρος νὰ λησμονήσῃ κάτι τέτοιο, σεοόµενος κυ- ρίως τὴν μνήμη αὐτοῦ τοῦ μεγάλου ἥρωος, ποὺ τόσο πολὺ ἐξύμνησε. Παρ᾽ ὅλα ὅμως αὐτὰ ὁ Ὅμηρος ἀγνοεῖ ὄχι μόνο τὴν «θυσία» αὐτὴ ἀλλὰ καὶ τὸ θύμα καὶ ἀκόμη τοὺς θύ- τες ἡ τὸν θύτη. Καὶ κάτι τέτοιο φαίνεται ἀπίθανο γιὰ ἕναν ἱστορικὸ ποιητή. ποὺ ἔχει ἀφη- γηθῆ τὸν ἐπικὸ πόλεμο μὲ ἐξαιρετικὲς καὶ χαραχτηριστικὲς λεπτομέρειες. Ἔτσι αὐτὴ ἡ ἐπικὴ διήγηση ἀναφέρεται σὲ ἄλλους ἀρχαίους συγγραφεῖς μὲ διάφορες