ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ζ, Ἐπίχαρμος ὋΟ᾽ Ἐπίχαρμος ὁ Κῷος παιδὶ ἀκόμη μετανάστευσε στὴν Σικελία κι ἀπὸ ἐκεῖ στὶς Συ- ρακοῦσες, ὅπου ἐνενηκοντούτης ἀπέθανε. Σύμφωνα μὲ τὸν Διογένη Λαέρτιο ἕξι ἔτη πρὸ τῶν Περσικῶν (500 π.Χ.) ἦταν στὴν ἀκμὴ τῆς ἡλικίας του καὶ δίδασκε στὶς Συ- οακοῦσες φυσιολογία, ἀστρονομία, μαθηματικὰ καὶ ἰατρική. Ο᾽᾿ Αριστοτέλης ὅμως τὸν θεωρεῖ παλαιότερο καὶ μάλιστα «πολλῷ πρότερον Χιωνίδου καὶ Μάγνητος» («Ποιη- τική» 111, /44δα). Σύμφωνα μὲ τὸ Πάριον Μάρµαρον ὁ ᾿Επίχαρμος ὑπῆρξε «εὑρετικὸς καὶ φιλότε- χνος». Σ᾿ αὐτὸν ἀποδίδεται ἡ εὕρεσις τῆς τραγῳδίας, τὴν ὁποία τελειοποίησαν οἱ ᾿᾽Αττικοὶ ποιητές. :Ο ᾿Αριστοτέλης μᾶς πληροφορεῖ, ὅτι ὁ ᾿Επίχαρμος εἰσήγαγε στήν τραγῳδία τὴν πλοκὴ τῶν μύθων. ὋὋ Διογένης /Ίαέρτιος ἰσχυρίζεται, ὅτι δίδαξε πενή- ντα δύο (52) ὁράματα, ἐνῷ ὁ Λύκων κάνει λόγο γιὰ τριάντα πέντε (35) μονάχα. Ὃ Πλάτων, ποὺ ὀφείλει πάρα πολλὰ στὸν ᾿Επίχαρμο, τὸν θεωρεῖ ἰσοστάσιον τοῦ “Ὁμήρου: «... Όλοι οἱ σοφοὶ πλὴν τοῦ Παρμενίδου συμφωνοῦῦν, ὅτι ὅλα τὰ ὄντα δρί- σκονται σὲ κατάσταση “γίγνεσθαι” καὶ κανένα δὲν εἶναι τελειωμένο... Ο Πρωταγό- ρας, ὁ ᾿Ηράκλειτος, ὁ ᾿Εμπεδοκλῆς καὶ ἀπ᾽ τοὺς ποιητὲς οἱ κορυφαῖοι καὶ τῶν δύο εἰδῶν τῆς ποιήσεως, τῆς κωμῳδίας ὁ ᾿Επίχαρµος καὶ τῆς τραγῳδίας ὃ "Ὄμηρος, ὁ ὁποῖος, λέγοντας “Ωκεανόν τε θεῶν γένεσιν καὶ μητέρα Τηθύν᾽, εἶναι σὰν νὰ θεωρῇ τὰ ὄντα γεννήματα τῆς ροῆς καὶ τῆς κινήσεως» (“Θεαίτητος 152 ϱ). 4ὲν χωρεῖ ἀμφιδολία, ὅτι ὁ Πλάτων εἶχε στὴν διάθεσί του κάποια ἐκ τῶν ἔργων τοῦ ᾿Επιχάρμου --δέκα τόμοι κατὰ τὸν Πορφύριο-- αὐτούσια. Πολλοὶ μάλιστα ἰσχυρίζο- νται, ὅτι ὁ ᾿Αθηναῖος εἶχε ὅλο τὸ ἔργο τοῦ ᾿Επιχάρμου, τὸ ὁποῖο συμδουλευόταν ἀνὰ πᾶσαν στιγμήν. Ὅπως κι ἂν ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, σ᾽ ἕνα ἐκ τῶν διασωθέντων ἀποσπασμά- των του ὁ ᾿Επίχαρμος ἐμφανίζεται «παρμενιδικός», ἀφοῦ ἀρνεῖται παντάπασι τὴν κί- γήσι καὶ τὴν μεταδολὴ τῶν ὄντων: «Οἱ δὲ θεοὶ ὑπῆρχαν πάντοτε καὶ οὐδέποτε ἔχουν ἔλλειψίν τινα: τόσο ὁ κόσμος τους ὅσο καὶ οἱ νόμοι τους εἶναι ἀθάνατοι. Λέγεται, ὅτι πρῶτο δημιούργημα τῶν θεῶν εἶναι τὸ χάος: αὐτὸ ὡστόσο δὲν εἶναι ὀρθό, διότι μόνο αὐτό, ποὺ δὲν γίνεται ἀπὸ κανένα ἄλλο καὶ μέσα σὲ κανένα ἄλλο, μπορεῖ νὰ λέγεται πρῶτο. "Όμως, μὰ τὸν Δία, οὔτε καὶ δεύτερο" διότι τὰ ὄντα, ποὺ τώρα ἐξετάζουμε, ὑπῆρχαν πάντοτε» (Πἱείς-ΚΤαΠΖ). ὌἜκανε ἄραγε λάθος ὁ Πλάτων, χαρακτηρίζοντας «ροϊκὸν» τὸν ᾿Επίχαρµο; "Οχι ἀσφαλῶς, ὅπως δὲν κάνουμε κι ἐμεῖς λάθος, τοποθετῶντας τὸν Ηράκλειτο μεταξὺ τῶν φιλοσόφων τοῦ «εἶναι» ἢ τὸν Παρμενίδη μεταξὺ τῶν «ροϊκῶν». Ο λόγος, τὸ σοφὸν καὶ τὸ πῦρ τοῦ ᾿Εφεσίου δὲν ὑπόκεινται σὲ καμμιὰν ἀπολύτως µεταθολή, ὅπως ἀντίθετα καὶ ὁ κόσμος τῆς «δόξας» τοῦ Παρμενίδου οὐδέποτε παύει νὰ γίγνεται. 'Ο ”Αλκιμος πρῶτος ἐπρόσεξε, ὅτι ὁ προσδιορισμὸς τῶν ὄντων σὲ νοητὰ (ἰδέες) καὶ αἰσθητὰ ἀνή- χει στὸν ᾿Επίχαρμο. Δὲν ἀποκλείεται λοιπὸν ὁ Πλάτων νὰ ὀφείλῃ στὸν ᾿Επίχαρμο τὴν θεωρία τῶν ἰδεῶν, τῶν ὁποίων ἡ φύσις εἶναι αἰωνίως «ταὐτὴ καὶ ὁμοία» ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰ αἰσθητὰ ὄντα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουν σταθερὴ ποιότητα καὶ ποσότητα, ἀλλὰ δρί- σχονται σὲ διαρκῆ κίνησι καὶ µεταθολή. Στὸ παραπάνω ἀπόσπασμα μποροῦμε νὰ δοῦμε ὄχι μόνο τὶς δυὸ αὐτὲς ἔννοιες (νοητά-αἰσθητὰ) ἀλλὰ καὶ τὸ «ἐκμαγεῖον ἢ ὑπο- δοχὴν» τοῦ «Τιμαίου»: αὐτὸ τό: «μὴ ἔχον γ᾽ ἀπό τινος μήδ᾽ ἐς ὅ,τι πρᾶτον μόλοι», εἶναι ἀποκαλυπτικόο!