ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΚΟΥΚΟΒΙΣΤΑΣ Τὰ «μαῦρα» διεθνῆ παρασκήνια τῆς Μικρασιατικῆς Καταστροφῆς ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Ἐφέτος συμπληρώνονται 75 χρόνια ἀπὸ τὴν Μικρασιατική Καταστροφή καὶ 74 ἀπὸ τὴν ὑπογραφὴ τῆς Συνθήκης τῆς Λωζάννης. Ἡ ἱστορικὴ θαρύτης τῆς πικρῆς ἥττας τοῦ 1922 καὶ τῆς παραπάνω συνθήκης τοῦ 1923 εἶναι κατὰ πολὺ µεγαλύτερη καὶ αὐτῆς τῆς πρὸ ἑκατονταετίας Ἐπαναστάσεως τοῦ 1821, ποὺ εἶχε σὰν ἀποτέλεσμα τὴν δημιουργία ἑνὸς ἐλεύθερου κρατιδίου μετὰ ἀπὸ 2.000 χρόνια συνεχοῦς σχλαθιᾶς. Τότε παρὰ τὰ στενὰ ὅρια τοῦ ἐλεύθερου κράτους ὁ ἑλληνισμὸς δὲν εἶχε πάψει νὰ ζῇ καὶ νὰ προοδεύῃ ἐντὸς τῆς Ὄθω- μανικῆς Αὐτοκρατορίας. ' Ὅμως μετὰ τὴν ἥττα τοῦ 1922 καὶ τὴν ὑπογραφὴ τῶν πρωτοκόλ- λων γιὰ τὴν ἀνταλλαγὴ τῶν πληθυσμῶν τὸ 1923 οἱ Ἕλληνες ὑπεχρεώθη σαν νὰ ἐγχαταλεί- ψοῦν τὶς προαιώνιες ἑστίες τους. Καὶ παρὰ τὴν ἐπέκτασι τῶν συνόρων μὲ τὴν προσάρτησιν τῆς Δυτικῆς Θράκης, ποὺ μετὰ τοὺς Βαλκανικοὺς Πολέμους εἶχε δοθῆ στὴν Βουλγαρία, στὴν οὐσία ὁ ἑλληνισμὸς συνερρικνώθηκε ἐντὸς τῆς νέας διευρυµένης ἐπικράτειας. Ἢ πα- ραχώρησις στὴν Ἑλλάδα τῆς ᾿Ανατολικῆς Θράκης καὶ τῆς περιοχῆς τῆς Σμύρνης μὲ τὴν Συν- θή χη τῶν Σεθρῶν Ἡ ἦταν χωρὶς ἀντίκρυσμα, ἀφοῦ δὲν εἶχε ἐπικυρωθῆ ἀπὸ τὰ συμδαλλόμενα μέρη. Σ᾽ ἕνα ὑπόμνημά του ὁ Φραγκλῖνος Μπουϊγιόν, στέλεχος τοῦ γαλλικοῦ ὑπουργείου ᾿Εξωτερικῶν, προτείνοντας τὸν Δεκέμδριον τοῦ 1920 σύναψιν συμφώνου μὲ τὸν Κεμάλ, ἔγραφε μεταξὺ ἄλλων: «Καθὼς μάλιστα ἡ Συνθήκη τῶν Σεδρῶν δὲν εἶχε ἀκόμη ἐπικυρωθῆ ἀπὸ κανέναν, ἡ γαλλικὴ κυδέρνησις μποροῦσε εὔκολα νὰ δικαιολογήσῃ τὴν στάσι της στοὺς ὑπόλοιπους συμμάχους» («Δελτίο Κέντρου Μικρασιατικῶν Σπουδῶν», τόμος Δ΄, 1982: Γ, Μουρέλου «Ἢ Γαλλοτουρχικὴ Προσέγγιση τοῦ 1921», σελ. 219). Πιὸ ἀποκαλυπτικὴ στὸ ἴδιο Δελτίο ἡ Βιργινία Σολομωνίδου γράφει σχετικἀ μὲ τὴν δημοσίευσιν ἑλληνικῶν καὶ ξέ- νων ἀρχείων, ποὺ ἀναφέρονται σ᾽ αὐτὴν τὴν περίοδο: «Ἔτσι γιὰ παράδειγµα γίνεται σαφὲς στὸν ἐρευνητή, ὅτι, ἀντίθετα μὲ ὅ,τι γενικὰ πιστεύεται, ἡ ἀναθεώρηση τῆς Συνθήκης τῶν Σε- ὀρῶν σὲ θάρος τῆς Ελλάδος εἶχε ἀρχίσει νὰ συζητῆται στοὺς συμμαχικοὺς κύκλους πολὺ πρὶν τὴν ὑπογραφή της καὶ τὶς ἐκλογὲς τοῦ Νοεμόρίου τοῦ 1920» (1Η ᾿Ελλάδα στὴ Μικρὰ ᾿Ασία, 1919-1922», σελ. 351). Εἶναι φανερό, ὅτι πέρα ἀπὸ τὶς συνθῆχες ὑπῆρχε µία μυστικὴ διπλωματία, ποὺ ἄλλο σκοπὸ δὲν εἶχε παρὰ τὸν ἀφανισμὸ Ελλήνων καὶ Αρμενίων ἀπὸ τὴν Μικρὰ ᾿Ασία. Ἢ «εὐαίσθητη» ὁδὸς πρὸς τὰ πετρέλαια τῆς Μέσης ᾽Ανατολῆς ἔπρεπε νὰ ἐκκαθαρισθῇ ἀπὸ τοὺς δύο αὐτοὺς λαούς, ποὺ παρὰ τὰ παραχωρηθέντα προνόμια σὲ ἄλλους ἐχράτουν σχεδὸν τὸ σύνολο τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς θιοµηχανίας. ΕΝΑ ΣΧΕΛΙΟ ΓΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΛΟΧΗΣ. Ὃ γενικὸς πρόξενος τῶν ΗΠΑ στὴν Σμύρνη ἀπὸ τὸ 1919 ἕως καὶ τὴν καταστροφήν τῆς Τί. Χόρτον γράφει στὴν εἰσαγωγὴ τοῦ θιθλίου του «Ἢ Μάστιγα τῆς ᾿Ασίας»: «Ενας τρίτος στόχος τοῦ διδλίου εἶναι νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ καταστροφὴ τῆς Σμύρνης δὲν ἀποτελεῖ παρὰ τὴν τελευταία πρᾶξι τοῦ σταθεροῦ προγράμ- ματος ἐξόντωσης τῆς χριστιανοσύνης ἀπ’ ὅλο τὸ μῆκος καὶ τὸ πλάτος τῆς παλιᾶς Βυζα- ντινῆς Αὐτοκρατορίας...». Ὃ ἔμπειρος διπλωμάτης γιὰ τὶς δαλκανικὲς ἐξελίξεις (ὑπηρέτη- σε ἀπὸ τὸ 1893 πρόξενος σὲ ᾿Αθήνα, Σμύρνη καὶ Θεσσαλονίκη), ποὺ εἶχε στὴν διάθεσίν του ᾿ὅλα τὰ στοιχεῖα τῆς φανερῆς καὶ μυστικῆς διπλωματίας, συνεχίζει λίγες γραμμὲς πιὸ κάτω: «Αὐτὴ ἡ διαδικασία ἐξόντωσης ἀπαίτησε ἕνα σημαντικὸ χρονικὸ διάστημα, γιὰ νὰ συντε- λεσθῇ. Τὴν διέκριναν προκαθωριομένοι στόχοι, σύστημα καὶ μεγάλη προσοχή, ἔστω καὶ