Νοσταλγία τοῦ ἱεροῦ ἀρχαίου Ολυμπισμοῦ Σ τὶς 25 Μαρτίου 1896 ἔγινε ἡ τελετὴ ἐνάρξεως τῶν πρώτων ᾿Ολυμπιακῶν ᾿Αγώνων στὰ νεώτερα χρόνια. Τὴν προηγουμένη ἡμέρα στὴν ἐφημερίδα τοῦ Πειραιῶς «᾿Αναγέν- νησις» γράφει μεταξὺ ἄλλων ὁ ἐκ τῶν συνιδιοκτητῶν Π. Φαρμακόπουλος γιὰ τὸ γεγο- νός: «Τὰ πάντα μεθοδικῶς διευθετειμένα καὶ ἐν τούτοις λείπει κάτι τί. Τί τὸ ἐλλεῖπον; Τί τὸ μὴ παρασκευασθέν; Ἢ ἰδέα. Ἢ ἰδέα ἡ δίδουσα εἰς πᾶσαν πρᾶξιν τὴν ἀληθῆ ζωήν, τὸν μεγάλον προορισμόν. Λείπει ἡ ἱερότης ἀπὸ τὴν μεγάλην πανήγυριν, λείπει ἡ σκέψις ἡ ἑλληνικὴ ἡ μεταδαλοῦσα εἰς τόπους ἱεροὺς τὰ Ολύμπια καὶ τοὺς Δελφούς, πρὸς οὓς συ- νέρρεον οἱ ἑλληνικοὶ λαοί, ἵνα ἀνδρισθῶσιν, ἵνα παραλάδωσιν ἐντεῦθεν τὸ θεῖον πῦρ, τὸν πρὸς τὴν μεγάλην Πατρίδα ἔρωτα καὶ γίνωσι φορεῖς τοῦ πολιτισμοῦ εἰς τὰς ἑστίας αὐτῶν». Στὸ μικρὸ αὐτὸ ἀπόσπασμα περιγράφεται ἐπακχριδῶς ἡ μεγάλη διαφορὰ ἀρχαίων καὶ νέων ἀγώνων. Εἶναι ἕνα προφητικὸ κείμενο, ποὺ προδικάζει τὴν ἐξέλιξη τῶν ᾿Ολυ- μπιακῶν ᾿Αγώνων μέχρι τὴν πλήρη ἐμπορευματοποίησίν τους στὴν ᾿Ατλάντα τῶν ΗΠΑ 100 χρόνια μετὰ τὴν θεσμοθέτησίν τους. (Σκόπιμα δὲν χρησιμοποιεῖται ἡ λέξις ἀναδίω- σις, διότι σίγουρα δὲν ὑπῆρξε ἀναθίωσίς τους: σαφῶς ἐθεσμοθετήθησαν ἀγῶνες παι- διᾶς). “Ὅπως ὅμως καὶ νὰ ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, ἐπέστρεψε πάλι μετὰ 1503 χρόνια στὸ ἱστορικὸ προσκήνιο ἔστω καὶ ἡ ὀνομασία κενὴ περιεχοµένου. ”Αλλως τε ἀπὸ τὰ Ἑλληνιστικὰ χρόνια, καὶ ἰδιαίτερα κατὰ τὴν ρωμαιοκρατία, οἱ Ὀλυμπιάδες εἶχαν ἐκφυλισθῆ ἀρκετά. Ἢ προσπάθεια γιὰ τὴν ὀργάνωσιν ἀγώνων μὲ τὸ προσωνύμιο τῶν Ολυμπιακῶν στὰ νεώτερα χρόνια συνδέεται μὲ τὴν ἐποχὴ τῆς ᾿᾽Αναγεννήσεως, ὅταν ἡ ἀρχαία ἑλληνικὴ γραμματεία διαδίδεται στήν Εὐρώπη. (Γιὰ τὶς πρὶν τοῦ 1896 προσπάθειες θεσµοθετήσεως ᾿Ολυμπιακῶν ᾽Αγώνων δὲς τὸ χκατατοπιστικὀ ἄρθρο τοῦ Σ. Κουμπούρα «Ιστορικό τῶν προσπαθειῶν ἀναδιώσεως τῶν νεωτέρων ᾿Ολυμπιακῶν ᾽Αγώνων», «Δαυλός», τ. 159, Μάρτιος 1995, σελ. 9471). Μ θεσµοθέτησις τῶν ἀγώνων στὸ τέλος τοῦ περασμένου αἰῶνα εἶναι µία μακρὰ πορεία, ποὺ συνδέεται μὲ τὴν µελέτη τῶν ἀρχαίων ἑλληνικῶν ἔργων καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐπιστημῶν. Μετὰ τὴν ἀνακήρυξιν τοῦ ἀνεξαρτήτου ἑλληνικοῦ χράτους οἱ ἀρχαιο- λογικὲς ἀνασκαφὲς παύουν νὰ διενεργοῦνται γιὰ λογαριασμὸν ἰδιωτῶν ξένων, ποὺ συ- ναπεκόμιζαν τὰ εὑρήματα στὴν πατρίδα τους. Ἡ ἵδρυσις τοῦ ἀρχαιολογικοῦ μουσείου ἀπὸ τὸν Καποδίστρια καὶ οἱ ἀνασκαφικὲς ἐργασίες τῶν ξένων κάτω ἀπὸ κρατικὸ ἔλεγ- χον ἔδωσαν νέαν ὤθησιν καὶ ἐσυστηματοποίησαν τὶς ἀνασχαφές. Στὸ ἐλεύθερο πλέον κράτος ὁ ἀρχαῖος κόσμος ἔρχεται νὰ δεθῇ μὲ τὸν σύγχρονο. Οἱ ξένοι περιηγητὲς δὲν ἔρχονται πλέον νὰ διαπιστώσουν, ἂν οἱ Ἕλληνες κάτοικοι τῆς Οθωμανικῆς Αὐτοκρα- τορίας ἔχουν συγγένεια μὲ τοὺς ἀρχαίους τους προγόνους. Τώρα πλέον εἶναι σίγουροι γιὰ τὴν φυλετικὴ συνέχεια στὸν ἑλλαδικὸ χῶρο. Ἕνας νέος φιλελληνισμὸς δημιουρ- γεῖται στὸ τελευταῖο μισὸ τοῦ περασμένου αἰῶνα: Ἡ ἀνακάλυψις καὶ ἀνάδειξις οἶου- δήποτε δύναται νὰ καταδείξῃ τὸν ἀρχαῖο τρόπο ζωῆς καὶ τὴν ὑπεροχὴν ἀπέναντι τοῦ συγχρόνου. Αὐτὸ τοὺς παρακινεῖ σὲ μίμησιν κυρίως στὶς εἰκαστικὲς τέχνες καὶ τὴν ἀρχι-