ΗΣΑΤΑΣ ΚΟΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ Οι ἀρχαῖοι Ἕλληνες θεοὶ ἐπιθιώνουν στὴν σημερινὴ Βουλγαρική παράδοση Ἢ μυθολογία καὶ ἡ παράδοση τοῦ Βουλγαρικοῦ λαοῦ διαθέτουν ἕναν ἔντονα μαγευτικὸ χα- ραχτῆρα καὶ ἀποτελοῦν ἀναπόσπαστο καὶ πολύτιμο κομμάτι τῆς εὐρυτέρας Βαλκανικῆς καὶ Εὐρωπαϊκῆς πολιτιστικῆς ἱστορίας. Γεγονὸς ὅμως ἐπίσης εἶναι καὶ ἡ (ἐκπληκτικὴ πράγματι) ἐπί- δραση, ποὺ ἡ ἐν λόγῳ παράδοση ἐδέχθη ἀπὸ τὸν πανάρχαιον Ἑλληνικὸ Πολιτισμὸ καὶ τὴν Ἑλλη- νικὴ Θρησκεία. Ἐπίδραση τόσο μεγάλη καὶ τόσο σηµαντική, ὥστε νὰ μπορῇ ἀνέτως νὰ εἰπωθῇ. πὼς ἡ πολιτιστικὴ πορεία τοῦ γειτονικοῦ λαοῦ ἐξελίχθηκε (καὶ συνεχίζει νὰ ἐξελίσσεται) σύμφωνα μὲ τὰ ἑλληνικὰ δεδομένα καὶ εἶναι «χρωματισμένη» ἀπὸ χρῶμα καθαρῶς ἑλληνικό, εὑρισκομένη ἔτσι ἐντὸς τῶν πανανθρωπίνων πλαισίων τῆς ἑλληνικῆς πολιτισμογενέσεως. Ἡ εἰκόνα αὐτὴ εὑρί- σκεται σὲ ἀπόλυτη συμφωνία μὲ τὴν σταθερὴ «συνέχεια» τῆς ἑλληνικῆς παρουσίας σὲ ὁλόκληρη τὴν Εὐρώπη καὶ τὴν ᾿Ασία ὅπως καὶ στὸ μεγαλύτερο μέρος τοῦ πλανήτη. Σεδαστὸ κομμάτι τῆς ἱστορίας, τοῦ πολιτισμοῦ ἀλλὰ καὶ τῆς καταγωγῆς του ὁ θουλγαρικὸς λαὸς ἕλκει ἐκ τῶν ἀρχαίων Θρᾳκικῶν φύλων. Οἱ Θρᾷκες, ἑλληνογενὲς πολιτισμικὸ σύνολο, εἶναι αὐτόχθονες τῆς χερσονήσου τοῦ Αἵμου καὶ γεωγραφικῶς καταλαμδάνουν τὴν ἀπὸ Πιερίας πε- ριοχὴ ὡς τὸν ποταμὸ ἴστρο (σημ. Δούναδη), τὰ παράλια τοῦ Εὐξείνου Πόντου καὶ τοῦ Βοσπό- ρου. Κεντρικὲς μορφὲς στὴν λατρεία καὶ τοὺς θρύλους τῶν Θρᾳκῶν εἶναι ὁ θεὸς Διόνυσος (Ζαγρέ- ας), προστάτης τοῦ ἀμπελιοῦ καὶ τοῦ οἴνου καὶ ὁ θεϊκὸς μουσικός, ποιητής, φιλόσοφος καὶ μα- θηματικὸς ᾿Ορφέας. ᾽Αμϕοτέρων οἱ παραδόσεις διασῴζονται αὐτούσιες στὰ σύγχρονα δουλγα- οικὰ ἔθιμα καὶ ἤθη. Στοὺς λαϊκοὺς μύθους τῆς Βουλγαρίας εἶναι ὄντως καταπληκτικὀ καὶ τὸ γε- γονὸς τῆς διασώσεως πάμπολλων θρύλων, ποὺ ἔχουν νὰ κάνουν μὲ τὸ πάνθεον τῶν ἑλληνικῶν θε- οτήτων. Ὁ Διόνυσος, ὡς προείπαμε, λατρεύεται ἀκόμη καὶ στὶς ἡμέρες μας ὄπισθεν τοῦ «προ- σωπείου» ὅμως τοῦ ἁγίου Τρύφωνος, ποὺ τὸν «διαδέχθηκε» κατὰ τὸ χριστιανικὸ πρότυπο ὡς προστάτης τῆς ἀμπελουργίας. Νὰ σημειωθῇ ἐδῶ, ὅτι καὶ στὴν Βουλγαρία (ὅπως καὶ στὴν Ἑλλά- δα ἄλλως τε) τὰ ἀρχέγονα λαϊκὰ ἤθη καὶ ἔθιμα «διοχετεύθηκαν» στὴν ἐποχή μας, καλυπτόμενα κυρίως ὑπὸ τὸν χριστιανο-ορθόδοξο μανδύα! μὲ τὸν τρόπον αὐτὸν ἀφ᾽ ἑνὸς διεσώθησαν ἀπὸ τὴν ἐξαφάνιση οἱ θρύλοι τῆς λαϊκῆς ψυχῆς καὶ ἀφ᾽ ἑτέρου ἐμπλουτίσθηκε τὸ χριστιανικὸ ἑορτολόγιο μὲ ἤθη ἑλληνικὰ -- μὴ ἰουδαϊκά. Μὲ τὴν λατρεία τοῦ Διονύσου, στοὺς χρόνους τοῦ ὁποίου καὶ ἀνάγονται, σχετίζονται καὶ τὰ λε- γόμενα ἀναστενάρια (νεστινάρστόο), ποὺ ἐπίσης προσεταιρίσθηκε ἀργότερα ἡ ᾿Ορθοδοξία. Ὁ κύ- Ἀλος τῶν ἀναστεναρίων εἶναι χαρακτηριστικό, πὼς συνδέεται καὶ μὲ τὴν κίνηση τοῦ ἡλίου. Σύμ- φωνα μὲ τὴν παράδοση τὰ ἀναστενάρια ἀποσκοποῦν στὸ νὰ ἐνεργοποιήσουν μὲ μαγικὸ τρόπο τὴν ἡλιακὴ πορεία. Ἡ παρουσία τῆς φωτιᾶς στὸ ὅλο τελετουργικὸ παραπέμπει ἀπ᾽ εὐθείας στὸν ἥλιο. Ἢ φωτιὰ ὡς ἰσοδύναμο τοῦ οὐρανίου πυρὸς (δηλ. τοῦ ἡλίου) ἐνεργοποιεῖται, γιὰ νὰ προστα- τεύσῃ τὸν ἥλιο ἀπὸ τὶς δυνάμεις τοῦ κακοῦ ἢ γιὰ νὰ αὐξήσῃ τὴν δύναμη του. Γενικῶς τὸ ὅλο μυ- στήριο τῶν ἀναστεναρίων λειτουργεῖ καὶ ὡς ἕνα εἶδος «καθαρτηρίου». ᾿Απὸ τὴν διονυσιακὴ λατρεία θεωρεῖται, πὼς κατάγεται καὶ ἡ γιορτὴ τῶν «μασκαράδων» (κού- χερι), δηλαδὴ τὸ καρναθάλι. Οἱ συμμετέχοντες στὸν ἑορτασμὸν αὐτὸ ντύνονται καὶ εἶναι γνωστοὶ ὡς μπαμπόγεροι (μπαμπούγκερι), νεράιδες (ρουσάλκι), σουρδάκες (σουρδακάρι), καλόγεροι (κα- λούγκερι), καμηλιέρηδες (καμηλάρι), μοῦτρα (σουράτι) κ.λπ. ὋὉ θεὸς Ἥλιος (Σλάντσε) παίζει ἐπίσης σπουδαῖο ρόλο στὴν δουλγαρικὴ παράδοση. Ἡ λατρεία του ἐντοπίζεται ἤδη στὰ χρόνια τῶν «Προδουλγάρων», οἱ ὁποῖοι ζοῦν στὴν χερσόνησο τοῦ Αἵμου