Οἱ ἀρχαῖες τραγῳδίες εἶναι μουσικὰ ἔργα; Διαβάζοντας τὰ διάφορα μελετήματα γύρω ἀπὸ τὴ μουσικὴ τῶν ἀρχαίων Ἑλλήνων, τὶς τραγῳδίες καὶ τοὺς Ὀρφικοὺς Ὕμνους καὶ ἄλλους ἀρχαίους ποιητές, μοῦ ἐγεννήθησαν ὡρι- σμένα ἐρωτήματα. Μᾶς λέγουν οἱ εἰδήμονες, ὅτι τὰ πρῶτα φωνήεντα τῆς ἀρχαίας Ἑλληνικῆς ἦταν 5:α, ε, ι, ο, υκαὶ ἐπροφέροντο μουσικά. Ἀργότερα προσέθεσαν τὰ ηκαὶ ω. Ἔχουμε ὅμως τὴν 5φθογγη μουσικὴ κλίμακα, ἡ ὁποία, ὡς γνωστόν, ἀποτελεῖται ἀπὸ 5 ἤχους· καὶ ἔχουν δια- σωθῆ τὰ γνωστὰ πολυφωνικὰ τραγούδια τῆς Ἠπείρου. Αὐτὲς οἱ κλίμακες εἶναι οἱ ἀρχαι- ότερες τῶν ἀρχαίων Ἑλληνικῶν. Καὶ τὰ τραγούδια θεωροῦνται ἀπὸ τοὺς μουσικολόγους ὡς τὰ ἀρχαιότερα τῆς Εὐρώπης. Ἂς σκεφθοῦμε; Πῶς οἱ ἄνθρωποι τοῦ πρώτου καιροῦ μποροῦσαν νὰ συνεννοηθοῦν, πρὶν μπορέσουν νὰ ὁλοκληρώσουν τὴν γλῶσσα τους; Πρὶν ἀπὸ λίγο καιρὸ στὸ Μέγαρο Μουσικῆς σὰν ἕνα εἶδος συναυλίας παρουσιάσθηκε μία ὁμάδα ἀνθρώπων τῆς ὑπαίθρου, ἡ ὁποία μὲ τιτιβίσματα πουλιῶν συνωμίλησαν μεταξύ τους. M’ αὐτὸν τὸν τρόπο συνεννο- οῦντο ἀπὸ τὸν ἕνα λόφο στὸν ἄλλο. Ποιός ξέρει ποίων αἰώνων κατάλοιπο εἶναι αὐτό; Ἄλλη παρατήρηση ποὺ μποροῦμε νὰ κάνουμε εἶναι:Τὰ μωρά, πρὶν νὰ μιλήσουν, τραγουδοῦν καὶ μὲ τὴν αἴσθηση τοῦ ρυθμοῦ ἀνεπτυγμένη. Σίγουρα οἱ πρῶτοι ἄνθρωποι, γιὰ νὰ μιλή- σουν, μιμήθηκαν τὴ φύση. Ὅταν ἀρχίζῃ νὰ στρογγυλοποιῆται ἡ ἄρθρωση τοῦ λόγου καὶ μὲ τὸν ἥσυχο ρυθμὸ ἐκείνης τῆς ζωῆς οἱ ἄνθρωποι θὰ συνέχισαν νὰ μιλοῦν ἠχοτρα- γουδῶντας. Κι ὅταν ὁ ρυθμὸς τῆς ζωῆς ἀρχίζῃ νὰ γίνεται ἐντονώτερος, θὰ πρέπει κι οἱ ἦχοι τῆς ὁμιλίας νὰ γίνουν πιὸ «κοφτοί». Ὅμως ἕνα μουσικὸ ἔργο σὰν τὴν τραγῳδία γιατί θὰ πρέπει νὰ μὴν ἐπροφέρετο μουσι- κά, ὅταν μάλιστα ξέρουμε, ὅτι οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες πήγαιναν στὸ θέατρο τὸ πρωὶ καὶ ἔφευ- γαν τὸ ἀπόγευμα; Ὁ χρόνος διάρκειας τῆς τραγῳδίας δὲν ἤτανε δύο ὧρες, ὅπως διαρκεῖ σήμερα, ἀλλὰ γιὰ κάποιο λόγο διαρκοῦσε περισσότερο. Ὅπως π.χ. τὰ ἔργα τοῦ Βάγκνερ... Θὰ ἤθελα νὰ θέσω κι ἕνα ἄλλο ἐρώτημα στὸν Ἕλληνα λάτρη τῆς ἀρχαίας τραγῳδίας. Τὸν ἱκανοποιεῖ ἡ ψυχρὴ κι ἀπόμακρη ἀπαγγελία; Πῶς θὰ δεχότανε μία μουσικὴ ἀπαγγε- λία; Ὄχι βέβαια μὲ τὸ ὕφος μιᾶς ὄπερας μὲ τοὺς λαρυγγισμούς, ποὺ πάλι ἀπομακρύνει τὸν ἄνθρωπο ἀπὸ τὴν οὐσία· χωρὶς νὰ ξεχνᾶμε, ὅτι ἡ ὄπερα εἶναι μία ἀντιγραφὴ τῆς ἀρχαίας τραγῳδίας. Πιστεύοντας ὅτι ἡ μουσικὴ βοηθᾷ στὴν κατανόηση τοῦ λόγου, ἐπεχείρησα μία τέτοια ἐργασία. Προσπάθησα νὰ μιμηθῶ τὸν τρόπο ποὺ ἔψαλλαν οἱ Βυζαντινοὶ τὶς ὑμνῳ- δίες (χωρὶς τὸ ἀσκητικὸ πνεῦμα καὶ τὸ ἦθος τῆς χριστιανοσύνης). Ἄλλαξα τὸ ὕφος, τὸ ἔκανα κοσμικό. Ἴσως νὰ ἔχουμε μία τραγῳδία πιὸ προσιτὴ στὸν σύγχρονο ἄνθρωπο. Ἔτσι, ὥστε ὁ ἀρχαῖος λόγος νὰ ἔχῃ κάποια ἄλλη προσέγγιση, λυρικώτερη κι ὄχι τὴν τωρινὴ στομ- φώδη ἀπαγγελία, ποὺ μὲ ὑπεράνθρωπες προσπάθειες πολλὲς φορὲς ὁ τραγῳδὸς προσπα- θεῖ νὰ μεταδώσῃ μὲ βρυχηθμούς. Ἐνῷ θὰ μποροῦσε νὰ τὸ πετύχῃ μ’ ἕνα κατάλληλο μου- σικὸ διάστημα. Γιὰ ὅλα αὐτὰ σκέφτομαι, μήπως πρέπει νὰ βροῦμε τρόπους, ὥστε προσεγγίζοντας τὴν ἀρχαία τραγῳδία ὁ ἀκροατὴς νὰ διδάσκεται καὶ νὰ ψυχαγωγῆται οὐσιαστικὰ κι ὄχι νὰ ἐντυ- πωσιάζεται ἀπὸ σκηνικὰ καὶ φωτιστικὰ εὑρήματα. Ἡ οὐσία σύμφωνα μὲ τὸ πνεῦμα τῶν σοφῶν τῆς ἀρχαιότητος εἶναι ὁ λόγος μὲ τὴ γνώση καὶ τὶς ἰδέες του κι ὄχι ὁ ἐντυπωσιασμός. Ἡ μουσικὴ βοηθάει τὴν ψυχή, γιὰ νὰ προσαρμοσθῇ στὸ κλῖμα τοῦ λόγου. M’ αὐτὸ τὸ σκε- πτικὸ θὰ δέχονταν οἱ σύγχρονοι Ἕλληνες νὰ ἀποτολμήσῃ κανεὶς ἕνα τέτοιο ἀνέβασμα; μία τραγῳδία μελισματική, μία τραγῳδία ποὺ θὰ ἔχῃ ἦχο-ἀπαγγελία; Μαρία Σ. Στούπη Πιανίστα - Παιδαγωγὸς