᾿Απὸ τὴν λατρεία τῆς θεᾶς Αρτέμιδος προέρχονται τὰ σημερινἀὰ ᾿Αναστενάρια Σὲ διάφορες περιοχὲς τῆς Ἑλλάδος, ὅπως εἰς τὴν Θράκην καὶ τὴν Μακεδονίαν. καὶ ἰδιαιτέρως εἰς τὶς περιοχὲς Λαγχαδᾶ, Αγίας Ἑλένης Σερρῶν. Μαυρολεύχης Δράμας καὶ Μαλίκης Βεροίας. ἀναθιώνεται σήμερον κάθε χρόνο ἕνα πολὺ παλαιὸν Ἑλληνικὸν ἔθιμον. τὸ τῆς «πυροθασίας». Ὡς γνωστόν, πυροῦασία εἶναι καὶ λέγεται τὸ γεγονὸς ὅτι ὡρισμένοι ἄνθρωποι εὑρισκόμενοι εἰς ἔκστασιν καὶ μὲ γυμνὰ πόδια 6αδίζουν ἐπάνω σὲ ἀναμμένα κάρδουνα, χωρὶς νὰ καίωνται τὰ πόδια τους. Κοινὴ εἶναι ἡ ἀντίληψις. ὅτι τὸ ἔθιμον τῆς πυροδασίας εἶναι πολὺ παλαιόν. ἀναγό- μενον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἀρχαιότητα καὶ συνδεόμενον μὲ τελετὲς πρὸς τιμὴν τοῦ θεοῦ Διονύσου. Ὅμως, ἐξ ὅσων γνωρίζω, οἱ κατὰ καιροὺς ἀσχοληθέντες μὲ τὸ ἔθιμον τοῦτο νεώτεροι συγγραφεῖς δὲν φέρουν σαφεῖς μαρτυρίες ἐξ ἀρχαίων Ἑλλήνων συγγραφέ- ὧν. πλὴν τῆς περιπτώσεως τῆς μαρτυρίας ἐκ τοῦ ἔργου «Βάκχαι» τοῦ Εὐριπίδου. ὅπου ὁ μέγας τραγικὸς ποιητὴς ἀναφέρει γιὰ τὶς Βάχχες. ὅτι ἔφερον εἰς τὰ μαλλιὰ τῆς κε- φαλῆς των πῦρ. χωρὶς νὰ καίωνται: «... ἐπὶ δὲ δοστρύχοις πῦρ ἔφερον, οὐδ ἐκᾷάεθ᾽...» («Βάκχαι». στίχος 757 ἢ στίχος 713 κιλπ.). Ὃ στίχος ὅμως αὐτὸς τοῦ Εὐριπίδου εἶναι μὲν κάπως σχετικός. ἀλλὰ δὲν εἶναι ἄμεσος ἀναφορὰ εἰς τὴν πυροδασίαν. Σαφῆ μαρτυρίαν περὶ πυροδασίας ἔχομεν ἀπὸ τὸν Στράδωνα. ὁ ὁποῖος λέγει. ὅτι στὴν πόλι Καστάθαλα τῆς Κιλικίας (ὀλέπε Στέφανον Βυζάντιον: Καστάθαλα). κατ᾽ ἄλλους τῆς Καππαδοκίας. ὑπῆρχεν ἱερὸν τῆς ᾿Αρτέμιδος, ὅπου οἱ ἱέρειες αὐτοῦ μὲ γυ- μνὰ πόδια ἐθάδιζον ἐπάνω σὲ ἀνθρακιά, χωρὶς νὰ παθαίνουν τίποτε. Τὸ κείμενον τοῦ Στράθωνος ἔχει ὡς ἑξῆς: «... ὧν ἐν τοῖς Κασταθάλοις ἐστὶ τὸ τῆς Περασίας᾽ Αρτέμιδος ἱερόν, ὅπου φασὶ τὰς ἱερείας γυμνοῖς τοῖς ποσὶ δι᾽ ἀνθρακιᾶς δαδιίζειν ἀπαθεῖς: κἀνταῦθα δέ τινες τὴν αὐτὴν θουλοῦσιν ἱστορίαν τὴν περὶ τοῦ ᾿Ορέστου καὶ τῆς Ταυ- ῥοπόλου, Περασίαν κεκλῆσθαι φάσκοντες διὰ τὸ πέραθεν κομισθῆναι» (Στράδων. 6ι- θλίον ΧΙ1-537). Ἐκ τοῦ ἐν λόγῳ ἀποσπάσματος τοῦ Στράδωνος λαμδάνομε τὴν πλη- ροφορίαν. ὅτι ὡρισμένοι (κάτοικοι τῶν Κασταθάλων) διηγοῦντο τὴν ἱστορίαν τῆς με- ταφορᾶς ὑπὸ τοῦ Ορέστου τοῦ ἀγάλματος τῆς Ταυροπόλου ᾿Αρτέμιδος στὴν πόλιν των καὶ ὅτι ὠνομάσθη Περασία ἡ "Αρτεμις, διότι τὸ ἄγαλμα ἐκομίσθη σ᾽ αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ ᾿Ορέστου. Ὃ ᾿Αθανάσιος Σταγειρίτης στὸν τρίτο τόμον τῆς «Ογυγίας»του, σελὶς 94. λέγει σαφῶς τὰ ἑξῆς: «Τὸ δὲ ἄγαλμα ἦτον τῆς Ταυροπόλου ᾿Αρτέμιδος, ὡς ἔλεγον οἱ ἐγχώριοι, ὅπερ ἐκόμισεν ὁ ᾿Ορέστης ἐκεῖ (στὰ Καστάδαλα), ὅθεν ὠνομάζετο Περασία (ἡ ΓΑρτεμις), διὰ τὸ πέραθεν κομισθῆναι" φκειοποιοῦντο γὰρ πολλοὶ τόποι τὸ ἄγαλ- μα τοῦτο...». Ἔκ τῶν ἀνωτέρω δυνάμεθα νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι τὸ ἔθιμον τῆς πυροθασίας. ποὺ ἐτέλουν οἱ ἱέρειες τοῦ ἱεροῦ τῆς Περασίας ᾿Αρτέμιδος στὰ Καστάδαλα τῆς Κιλι- κίας ἢ Καππαδοκίας, εἶχε ἀρχαιοτάτην Ἑλληνικὴν προέλευσιν. Ἐξ ἄλλου ὁ Σουΐδας ἀναφέρει καὶ κάποιον Κελσῖνον φιλόσοφον ἐκ τῆς πόλεως τῶν Κασταθάλων, ὁ ὁποῖος ἔγραψε συναγωγὴν δογμάτων πάσης αἱρέσεως φιλοσόφου. Ἴσως ἣ πόλις Καστάδαλα κατῳκεῖτο ὑπὸ Ἑλλήνων ἢ καὶ ὑπὸ Ἑλλήνων ἢ τοὐλάχιστον εἶχεν ἐξελληνισθῆ. Λέγει σχετικῶς ὁ Σουΐδας: «Κελσῖνος Εὐδώρου, Κασταδαλεύς, φι- λόσοφος, ἔγραψε συναγωγὴν δογμάτων πάσης αἱρέσεως φιλοσόφου καὶ ἕτερα». Δημ. Κων. Μαργέτης