Τὸ πανάρχαιο μετάξι τῆς Θήρας, ἡ θαλασσοκρατία τῶν Κυκλάδων καὶ ἡ στενοκεφαλιὰ τῶν «εἰδικῶν» Τὸν ᾿Ὀκτώδριο τ.ξ. σὲ ἕνα ἀπὸ τὰ κρατικὰ τηλεοπτικὰ κανάλια καὶ σὲ ἔχπο- μπὴ τῆς δημοσιογράφου κυρίας Παναγιωταρέα μὲ θέµα τὶς ἀνασκαφὲς στὴν Σα- ντορίνη οἱ καλεσμένοι της ἀρχαιολόγοι συμφώνησαν. ὅτι μεταξὺ τῶν ἄλλων εὑρημάτων ἦταν καὶ ἕνα πιθάρι μὲ θόµόυχες. -Μεταξοσκώληκες;-- Μάλιστα! ὡς Μὰ πῶς εἶναι δυνατόν; ᾿Αφοῦ ἐμεῖς γνωρίζομε ἀπὸ τὴν ἱστορία, ὅτι ὁ µε- ταξόσπορος ἦλθε στὴν Ἑλλάδα 2000 χρόνια μετά, κρυμμένος μέσα στὰ μπα- στούνια δυὸ Βυζαντινῶν καλογήρων, ποὺ εἶχαν πάει στὴν Κίνα γιὰ τὸν σκοπὸ αὐτό; -- Ναί, πῆγαν οἱ Βυζαντινοὶ στὴν Κίνα. ἀλλὰ πρὶν ἀπὸ αὐτοὺς φαίνεται, ὅτι εἶχαν πάει καὶ οἱ πανάρχαιοι Κυκλαδίτες. Πρέπει μάλιστα νὰ εἶχαν ἀναπτύξει τὴν μεταξουργία σὲ τόσο ὑψηλὸ ἐπίπεδο, ὥστε τὰ ὑφάσματα ποὺ ἔφτιαχναν νὰ εἶναι τόσο λεπτὰ καί φίνα, ποὺ καμμιὰ ἄλλη φυτικὴ ἢ ζωικὴ ἵνα δὲν κατάφερ- νε νὰ φτιάξῃ. Ἔτσι ἐξηγοῦνται Αἰγυπτιακὲς καὶ Μινωικὲς τοιχογραφίες, ποὺ παρουσιάζουν γυναῖκες ντυµένες μὲ τόσο λεπτὰ ροῦχα, ὥστε τὸ κορμί τους νὰ φαίνεται γυμνὸ κάτω ἀπὸ αὐτά. Ἢ τέχνη τῆς σηροτροφίας πρέπει νὰ χάθηκε μὲ τὴν καταστροφὴ τοῦ νησιοῦ ἀπὸ τὸ ἡφαίστειο. Τὸ ὅτι δὲν ἐμφανίσθηχε πουθενὰ ἀλλοῦ μετά, πρέπει νὰ ὀφεί- λεται στοὺς ἴδιους λόγους ποὺ καὶ οἱ Κινέζοι εἶχαν ἀπαγορεύσει τὴν ἐξαγωγὴ µεταξόσπορου. Ἢ ἄποψη αὐτὴ ἄλλως τε συνηγορεῖ καὶ στὸ ὅτι ὁ μεταξοσκώ- ληκας εἶχε εἰσαχθῆ ἀπὸ τὴν Κίνα, γιατί. ἂν ἐνδημοῦσε στὴν περιοχή. κάπου στὴν ἠπειρωτικὴ Ἑλλάδα θὰ εἶχε διασωθῆ τὸ εἶδος του. Αν δεχθοῦμε τὴν ἄπο- ψη αὐτή. τότε πρέπει νὰ δεχθοῦμε καὶ τὴν ἄποψη. ὅτι οἱ Κυκλαδίτες εἶχαν καὶ τὰ µέσα νὰ χάνουν τόσο μεγάλα ταξίδια. Καὶ ἐδῶ μπαίνει ἡ ἄποψη τοῦ κυρίου Π. Καρακατσάνη («Δαυλός», τ. 188-9), τὴν ὁποία ἀσπάζομαι σὰν ἕνα τρόπο ἑρμηνείας τῶν παναρχαίων γεγονότων. Οἱ δρόμοι ποὺ ὡδηγοῦσαν στὴν Κίνα ἦσαν τρεῖς: α) Βόσπορος-Μαύρη Θά- λασσα καὶ μετὰ διὰ ξηρᾶς ταξίδι μέχρι τὴν Κίνα. Αὐτὸς ὁ τρόπος πρέπει νὰ ἀπορριφθῇ. γιατὶ τὸ χερσαῖο μέρος τοῦ ταξιδιοῦ ἦταν πολὺ ἐπικίνδιννο λόγῳ τοῦ δύσδατου τοῦ ἐδάφους καὶ τῶν ἀγρίων φυλῶν ποὺ κατοικοῦσαν ἐκεῖ. 6) ᾿Απὸ τὶς Ἡράλλειες Στῆλες (Δυτικὴ ᾿Αφρικὴ-Νοτιοανατολικὴ ᾿Ασία). Ταξίδι τεράστιο γιὰ ἐμπορικοὺς σκοπούς. γ) ᾿Ισθμὸς (τότε) τοῦ Σουὲζ-όάση σὲ κάποιο νησὶ τῆς Ἐρυθρᾶς θάλασσας-Νοτιοανατολικὴ ᾿Ασία. Αὐτὸς ὁ δρόμος μοῦ φαί- νεται καὶ ὃ περισσότερο πιθανός, ἀφοῦ ἀπαιτοῦσε μόνο μερικὲς δάσεις σὲ νη- σιὰ τῆς διαδρομῆς. Τώρα. γιατί νὰ προτιμοῦσαν νησιὰ σὰν θάσεις καὶ ὄχι ἠπει- ρωτικὸ ἔδαφος; Προφανῶς σὰν νησιῶτες καὶ μάλιστα θαλασσοκράτορες θὰ μποροῦσαν ἄνετα νὰ ἀντιμετωπίσουν πιθανὴ ἐπιδρομή. Φυσικὰ ὅλα αὐτὰ ἔγιναν, προτοῦ μάθουν νὰ ἐπεξεργάζωνται τὸ μετάξι. Ὁ δρόμος ὅμως γιὰ τὴν ᾿Ασία ἔμεινε ἀνοικτὸς καὶ μετὰ καὶ εἶχε σὰν ἀποτέλεσμα τὰ ἱστορικὰ παράδοξα, ποὺ πονοχεφαλιάζουν σήμερα τοὺς ἀρχαιολόγους. (Διά-