ΡΗΣΕΙΣ TOY ΚΟΡΝΗΛΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΔΗ γιὰ τὴν δημιουργία, τὴν ἀντιπροσωπευτικότητα, τὸν «ἑλληνοχριστιανισμό», τὸ μονοτονικὸ Τὸν περασμένο Δεκέμβριο ἔφυγε ἀπὸ τὴ ζωὴ ὁ Κορ- νήλιος Καστοριάδης, ἕνας ἐκ τῶν κορυφαίων στοχα- στῶν τοῦ σύγχρονου κόσμου. Ἡ φιλοσοφικὴ σκέψη τοῦ ἀποβιώσαντος Ἕλληνος διανοουμένου διέθετε αὐθεντικότητα καὶ σαφήνεια, ὅπως κρυστάλλινες καὶ διαυγεῖς ὑπῆρξαν οἱ κρίσεις του ἔναντι τῶν προβλη- μάτων τοῦ σύγχρονου ἀνθρώπου· γνωρίσματα ποὺ τὸν κατέστησαν πολύτιμη ἐξαίρεση τῆς ἰδεολογικῆς καὶ πνευματικῆς σύγχυσης, ποὺ ἐπικρατεῖ στὴν ἐποχή μας. Ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον παρουσιάζει καὶ ἡ προσωπική του πνευματικὴ πο- ρεία, ποὺ τελικῶς τὸν ὡδήγησε στὴν φιλοσοφικὴ ὡριμότητα: Ἀσπαζόμενος ἀρχικῶς τὶς κομμουνιστικὲς ἰδέες (ὡς τροτσκιστὴς) περιπλανήθηκε στοὺς δρόμους τῆς πολιτικῆς δρά- σης καὶ τῶν ἰδεολογικῶν ρευμάτων τοῦ αἰῶνος μας, ποὺ κάθε φορὰ ἔρχονταν στὸ προσκή- νιο, γιὰ νὰ καταλήξῃ στὴν ἀρχαία ἑλληνικὴ πολιτικὴ σκέψη καὶ στὰ στέρεα φιλοσοφικὰ βά- θρα τοῦ Ἀριστοτέλους, τοῦ Πλάτωνος καὶ τοῦ Ἡρακλείτου, προσπαθῶντας ταυτόχρονα νὰ τοὺς «προεκτείνῃ» στὸ σήμερα (καὶ ἴσως αὐτὴ νὰ ἦταν ἡ μεγαλύτερη προσφορά του). Μὲ τὰ νέα του πλέον μάτια δύο δεκαετίες πρὶν τὴν πτώση τῶν κομμουνιστικῶν καθεστώ- των κατέδειξε τὸν ἀληθινὸ χαρακτῆρα τοῦ «ὑπαρκτοῦ σοσιαλισμοῦ», τὸ ἰδεολογικὸ καὶ πο- λιτικό του ἀδιέξοδο καθὼς καὶ τὴν ἀναπόφευκτη ὁλοκληρωτική του κατάρρευση. Ἐπίσης ὑπέδειξε, ὅτι τὸ ἀρχαιοελληνικὸ πρότυπο ζωῆς κυριαρχεῖ στὸν σύγχρονο πολιτισμὸ μόνο κατὰ τὸν τύπο καὶ ὄχι κατ’ οὐσίαν, διαπίστωση ποὺ ἴσως νὰ ἑρμηνεύῃ καὶ τὴν παθογένεια τοῦ σύγχρονου κόσμου. Δυστυχῶς ἡ σημερινὴ Ἑλλάδα κατατρώγει ἢ ἐκδιώκει τὰ ἄξια τέ- κνα της, καὶ αὐτὸ ἴσχυσε ἀπὸ πολὺ νωρὶς γιὰ τὸν Κορνήλιο Καστοριάδη. Ἡνέα του πατρίδα, ἡ Γαλλία, τοῦ φέρθηκε σὰν πραγματικὴ μητέρα. Τὸν φρόντισε, τὸν ἀνέδειξε καὶ τὸν κατα- ξίωσε, ὅπως ἀκριβῶς ἅρμοζε σὲ ἕναν μεγάλο φιλόσοφο. Ὁ «Δαυλὸς» τιμῶντας τὴν μνήμη του παραθέτει μερικὰ χαρακτηριστικὰ ἀποσπάσματα ἀπὸ τὸ ἔργο του: Περὶ δημιουργίας: «Οἱ φιλόσοφοι ἔχουν ἀναρωτηθῆ, γιατί νὰ ὑπάρχῃ κάτι, ἐνῷ θὰ μποροῦσε νὰ μὴν ὑπάρ- χῃ τίποτα. Ἐρώτημα τὸ ὁποῖο σὲ κάθε περίπτωση δὲν ἔχει ἀπάντηση. Ἴσως μάλιστα νὰ μὴν ἔχῃ κἂν νόημα. Ὑπάρχει ὅμως ἕνα ἄλλο ἐρώτημα, ποὺ μᾶς βασανίζει καὶ δὲν μπορεῖ παρὰ νὰ μᾶς βασανίζῃ: Πῶς γίνεται καὶ ὑπάρχει μία τέτοια πολυμορφία πραγμάτων; Καὶ φυσικὰ δὲν ἐννοῶ μόνο τὴν ποσοτικὴ πολυμορφία. Πῶς γίνεται καὶ ὑπάρχει αὐτὴ ἡ ἀπέραντη ποι- κιλία μορφῶν ἀπὸ τὴ μὴ ἔμβια φύση μέχρι τὶς πολυάριθμες ἀκαθόριστες μορφὲς ζωῆς, ἀκό- μη καὶ μέχρι τὶς μορφὲς ποὺ ἀκατάπαυστα ἡ ἀνθρώπινη ἱστορία παράγει καὶ δημιουργεῖ; Ἔχει ὑποστηριχθῆ, ὅτι ἡ δημιουργία εἶναι θεία πράξη. Δὲν εἶναι θεία πράξη. Ἡ δημιουρ- γία εἶναι αὐτὸ ἀκριβῶς ποὺ χαρακτηρίζει τὸ ὄν, κάθε ὄν.