ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ιε. Αἰσχύλος “Ἢ τραγῳδία μπορεῖ νὰ μὴν ἀποτελῇ γέννημα τοῦ Αἰσχύλου, ἀφοῦ προὐπήρξαν ὁ Πρατίνας, ὁ Θέσπις, ὁ Φρύνιχος κιἀ., αὐτὸς ὅμως τὴν τελειοποίησε, δίδοντάς τῆς ὑπερ-χωρο-χοονικὸ χαρακτῆρα. Μέχρι τότε οἱ τραγικοὶ ἠσχολοῦντο μὲ τὴν πο- λύχρωμη φαινομενικότητα, μὲ τὰ τυχαῖα και ἀσήμαντα περιστατικά’ τώρα κα- λοῦνται νὰ μιμηθοῦν πράξεις σπουδαῖες καὶ ὡλοκληρωμένες, μέγιστες καὶ τέλει- ες κατὰ τὸν ᾿Αριστοτέλη. Ἢ τέχνη τοῦ Αἰσχύλου, ποὺ τὴν χαρακτηρίζει ὑπεράνθρωπο μεγαλεῖο, ἀναπα- οιστάνει τὴν ἀνθρώπινην εἱμαρμένη -- «ἔστι γὰρ εἱμαρμένα πάντως» κατὰ τὸν “Ηράκλειτο --, τὴν μοῖρα τοῦ ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος, γιὰ νά ᾽χῃ λόγο - δικαίωμα στὴν ζωή, ὑποχρεοῦται νὰ μάγεται ἀδιακόπως μὲ τὴν ἀνάγκη. Οἱ τραγῳδίες τοῦ μαραθωνομάχου ἀποπνέουν µία ἤρεμη αἰσιοδοξία, ποὺ ἐκπη- γάζει ἀπ᾿ τὴν δικαίωσι τῶν ἀγώνων καὶ τῶν θυσιῶν τῶν΄ Ελλήνων ὡς λειτουργῶν τῆς ἐλευθερίας, ποὺ κατετρόπωσαν τοὺς δαρδάρους, τοὺς δούλους τῆς ἀνάγκης ἢ τοῦ ἐξουσιασμοῦ, σφυρηλατῶντας ἔτσι τὸ ἰδεῶδες τους. Ὃ Αἰσχύλος κινεῖται µέσα στὰ πλαίσια τοῦ ἠρακλειτικοῦ κοσμοειδώλου. 'ο ἠρακλειτικὸς καὶ «πάντων πατὴρ» πόλεμος ἐμπνέει τὸν ποιητή. Τὰ ὄντα ποὺ ἐρί- ζουν γιὰ µία θέσι στὸν ἥλιο, ὁ πόλεμος τῶν ποιοτήτων, ἡ διαμάχη τῶν ἀντιμαχο- μένων στοιχείων, ποὺ χαρούμενα κονταρολχτυπιοῦνται, ἡ σπάθη καὶ τὸ σπινθο- δόλημα τῶν θεϊκῶν δοράτων, ποὺ συνιστοῦν τὴν ὑπέρτατη δικαιοσύνη, µεταφέ- ρονται στὴν ἀθηναϊκὴ σκηνὴ μὲ ἀνθρωπομορφικὴν ὄψι. ΄Ο Εὐμολπίδης οὔτε θεολογεῖ οὔτε φιλοσοφεῖ, ὡς εἴθισται νὰ λέγεται. Πραγ- ματικὸς «θάκχειος ἄναξ» δένει μὲ τὰ μάγια τοῦ λόγου τὴν ὀργιαστικὴ λατρεία τοῦ Διονύσου μὲ τὴν σοδαρότητα καὶ φωτεινότητα τοῦ Απόλλωνος" συμφιλιώνει τὴν Αφροδίτη μὲ τὴν Αρτέμιδα" ὑποτάσσει τὸ ἐξωλογικὸν καὶ ἄλογο στήν λογι- χή, χωρὶς νὰ τὸ ἀφανίζῃ. Πρόκειται γιὰ τὴν νέα θεωρησιτῆς ζωῆς καὶ τοῦ κόσμου, γιὰ τὴν νέα ἠθικὴ τῆς πόλεως, ποὺ ἀποσχοπεῖ στήν συνδιαλλαγὴ καὶ ἐναρμόνισι ὅλων τῶν ἀντιθετικῶν στοιχείων. “Η πόλιος θεά, ποὺ ἀποτελεῖ ἐνσάρχωσι τῶν ἰδε- ωδῶν καὶ ἀξιῶν τῆς Αθήνας, ἐγγυᾶται τήν ἀκεραιότητα ὅλων τῶν ποιοτήτων. Δὲν καταστρέφει λοιπὸν ὃ ποιητὴς κανένα ἀπ’ τὰ στοιχεῖα τοῦ παλαιοῦ κόσμου. Χρη- σιμοποιεῖ τοὺς μύθους, ἐντάσσοντάς τους μέσα στὸ πνεῦμα τῆς πόλεως. «Οἱ τραγῳ- δίες μου ἀποτελοῦν ψίχουλα ἀπ᾿ τὸ τραπέξι τοῦ “Ομήρου», συνήθιζε νὰ λέγῃ. Τὸ ὕφος τοῦ ποιητοῦ, ἂν καὶ μεγαλόπρεπο, δὲν ἔχει τίποτε ποὺ νὰ θυμίξῃ ἀκα- δημαϊσμό. Εἶναι τὸ ὕφος ποὺ ταιριάξει στοὺς μεγαλοφυεῖς καὶ ἐμπνευσμένους, ποὺ μὲ τὸν λυρισμὸ καὶ τὴν λάμψι τους δὲν γοητεύουν ἁπλῶς, ἀλλὰ θαμπώνουν. «Παρακολουθῶντας τὶς τραγῳδίες τοῦ Αἰσχύλου χαιρόμαστε τὰ δάκρυά μας», ἔλεγε ὁ Πλάτων. “Η γλῶσσα του εἶναι ἀρχέγονη, ἱερατικὴ καὶ μυστηριακὴ σὰν ἐκείνην τοῦ Ηρα- κλείτου. Χρησιμοποιεῖ νεολογισμούς, σύνθετες λέξεις, «λέξεις μὲ φρύδια καὶ λει- οιά». Τὸ ὄνομα κατὰ τὸν ποιητὴ ὡς σημαῖνον ἀνήκει στὸ σημαινόμενον' ἀποτε- λεῖ οὐσια-στικό του τμῆμα. ᾿Αναξητῶντας κανεὶς τὴν οὐσία τῶν ὄντων, δὲν ἔχει