OI ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ TOY ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ιη. Μένανδρος Ὁ Μένανδρος ἀποτελεῖ τέκνον τοῦ τέλους τοῦ 4ου π.X. αἰῶνος, τὴν εἰκόνα τοῦ ὁποίου ζωγραφίζει στὰ ἔργα του μὲ ἀπόλυτη ἀκρίβεια, ἔτσι ὥστε ὁ Ἀριστοφάνης Βυζάντιος ν’ ἀπορῇ, «ἂν ὁ ποιητὴς ἐμιμήθη τὴν ζωὴν ἢ ἡ ζωὴ ἐκεῖνον». Θεωρεῖται δημιουργὸς τῆς «Νέας Κωμῳδίας», ἡ ὁποία διὰ τοῦ Τίτου Μάκκιου Πλαύτου καὶ τοῦ Πόπλιου Τερέντιου ἐπέρασε στὴν Δύσι καὶ στὸν Μολλιέρο κι ἐκεῖθεν σ’ ὅλο τὸν κόσμο. Ἡ Νέα Κωμῳδία ἀποτελεῖ συνέχειαν τῆς Μέσης καὶ ἔκγονον τῆς Ἀρχαίας· δια- φέρει ὡστόσο αἰσθητὰ καὶ ἀπὸ τὶς δύο, τόσο ἀπὸ ἄποψιν μορφῆς ὅσο καὶ περιε- χομένου. Δὲν ἔχει χορόν, μὲ τὴν μορφὴ τοὐλάχιστον ποὺ τὸν γνωρίσαμε στὶς δύο προηγούμενες. Ὁ χορὸς δὲν παίζει κανένα ρόλο στὴν ἐξέλιξι τοῦ ἔργου καὶ δὲν δια- κωμῳδεῖ τοὺς πολιτικοὺς οὔτε κακολογεῖ τὸν δῆμο. Ὁ κορυφαῖος, ποὺ στὴν πα- ράβασι, ὡς γνωστόν, ἀπήγγελλε τὶς ἐνοχλητικὲς ἀπόψεις καὶ τὰ μηνύματα τοῦ ποι- ητοῦ, εἶχε σιγήσει ἀπὸ τὸ 411 π.X., ὅταν ὁ χοροκτόνος Κινησίας εἰσηγήθηκε στὸν Λύσανδρο τὴν φίμωσίν του. Ὁ πρῶτος ποὺ συμμορφώθηκε μὲ τὴν ἀπαγόρευσιν ἦταν κατὰ τὸν Ἀριστοτέλη ὁ Ἀγάθων καὶ τελευταῖος ὁ Ἀριστοφάνης στὶς «Ἐκκλη- σιάζουσες» καὶ τὸν «Πλοῦτο». Τώρα πιὰ ὁ χορὸς τραγουδᾶ ἄσχετα πρὸς τὴν ὑπό- θεσι τοῦ ἔργου ἄσματα, μὲ σκοπὸ νὰ καλύψῃ τὰ μεταξὺ τῶν – πέντε κατὰ κανόνα – σκηνῶν κενά. Ὑποκατάστατο τοῦ κορυφαίου κατὰ κάποιον τρόπο ἀποτελοῦν καὶ τὰ θεϊκὰ ὄντα (Πάν, Τύχη), ποὺ ἐμφανίζονται στὴν σκηνὴ μὲ σκοπὸ τὴν ἐνη- μέρωσι τοῦ κοινοῦ σχετικὰ μὲ τὴν ὑπόθεσι καὶ τὴν ἔκβασί της, ἡ ὁποία εἶναι πά- ντα αἴσια χάρις στὶς ἀφανεῖς παρεμβάσεις τους. Πρωταγωνιστὲς τῆς Νέας Κωμῳδίας δὲν εἶναι θεοὶ καὶ ἥρωες οὔτε καὶ σημα- ντικὲς μορφὲς τοῦ δημοσίου βίου. Τὰ μεγάλα γεγονότα ἄλλωστε κι οἱ σοβαρὲς πο- λιτικο-κοινωνικὲς μεταβολὲς ἀγνοοῦνται ἀπὸ τὸν ποιητὴ ἐξ ἀνάγκης. Οἱ ἥρωες πιὰ εἶναι κοινοὶ θνητοὶ καὶ οἱ ὑποθέσεις σχετίζονται μὲ τὰ μικροπροβλήματα, ποὺ ἀπασχολοῦν τοὺς χωρικοὺς καὶ τοὺς κατοίκους τοῦ ἄστεως:Γκρινιάρηδες καὶ σπαγγοραμμένοι γέροι, ποὺ ἀρνοῦνται νὰ προικίσουν τὴν ψυχοκόρη τους· ἄμυα- λοι καὶ ἀνεύθυνοι νεαροί, ποὺ ἀποπλανοῦν ἀπροστάτευτα ἢ ζωηρὰ κορίτσια· ψεῦτες, κουτοπόνηροι καὶ ταπεινοὶ δοῦλοι ἢ παράσιτοι, ποὺ ἀπρόσκλητοι ἐμφα- νίζονται στὰ συμπόσια· σωματέμποροι, ἑταῖρες, ἐπηρμένοι καὶ καυχησιάρηδες στρατιωτικοί... Εἶναι γνωστοὶ καὶ συνηθισμένοι τύποι τοῦ καθημερινοῦ βίου, ποὺ ἐξιδανικεύονται καὶ ἀποκτοῦν ἐνδιαφέρον χάρις στὸν ποιητή, ὁ ὁποῖος γνωρίζει νὰ τοὺς ψυχολογῇ σὲ βάθος καὶ νὰ τοὺς διαφοροποιῇ ἀπ’ τοὺς ὁμοίους τους, δη- μιουργώντας ἔτσι μιὰν ὁλόκληρη πινακοθήκη τύπων, πρᾶγμα ποὺ μαρτυρεῖ τὴν ἐπιρροὴ ποὺ δέχθηκε ἀπὸ τὸν «Περίπατον» καὶ συγκεκριμένα ἀπ’ τὸν συμμαθητή του Θεόφραστο. Ὁ Μένανδρος διετήρησε τὰ προσωπεῖα, τὰ ὁποῖα ηὔξησε μάλιστα τόσο, ὥστε ὁ θεατής, κρίνοντας ἀπ’ αὐτὰ καὶ τὶς στολὲς τῶν ἠθοποιῶν, νὰ μαντεύῃ μ’ εὐκολία περὶ τίνος πρόκειται. Στὴν διεργασία αὐτὴ μεγάλο ρόλο ἔπαιζε καὶ τὸ ὄνομα τοῦ ἥρωος, ποὺ εἶναι συμβατικὸ καὶ δηλωτικὸ ἐξάπαντος τῆς ἰδιότητός του. Ἔτσι οἱ δοῦλοι λέγονται Δάος ἢ Ὀνήσιμος ἢ Παρμένων... Οἱ νέοι Μοσχίων ἢ Γοργίας ἢ