Ἡ στάση τοῦ Βυζαντίου ἔναντι τῶν Ἑλλήνων ἀπὸ τὸν 9ο αἰῶνα μέχρι τὴν Φραγκοκρατία ΓΕΝΙΚΑ Ὁ Γιάννης Σκαρίμπας στὸ βιβλίο του «Τὸ ’21 καὶ ἡ ἀλήθεια» ἔγραψε ὅτι «ἡ ἱστορία δὲν εἶναι κρὲμ-καραμελλέ, γιὰ νὰ τὴν τρῷς στὸ μπαλκόνι μὲ τὸ κουταλάκι». Μιὰ καλο- σερβιρισμένη ἱστορική «κρεμ-καραμελλὲ» ἐπιχειροῦν νὰ προσφέρουν ὅσοι διατείνονται, ὅτι ἀπὸ τὸ τέλος τοῦ Θ´ αἰῶνος ὑπῆρξε ἀναγέννησις τῶν ἑλληνικῶν γραμμάτων στὸ Βυ- ζάντιο, ποὺ διεκόπη μὲ τὴν λατινοκρατία. Τότε ἡ Ἐκκλησία, ἐξελθοῦσα τῶν κλυδωνι- σμῶν τῆς εἰκονομαχίας, ἐπεδίωξε τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ δόγματος καὶ ἐσκλήρυνε τὴν στά- σιν της ἀπέναντι στὸν ἑλληνισμό· ὄχι βεβαίως πλέον μὲ θανατώσεις (χωρὶς νὰ λείψουν ἐντελῶς τέτοιες περιπτώσεις), ἀλλὰ κυνηγῶντας τὶς τελευταῖες σκιὲς τοῦ ἑλληνικοῦ πο- λιτισμοῦ. Καὶ αὐτὸ συνέβη. Μάλιστα, ἄν θελήσουμε νὰ ἀποδώσουμε τὴν πραγματικὴ διά- στασιν τῶν γεγονότων, ἡ λατινοκρατία μᾶλλον διέκοψε τὸν ἐπιθανάτιο ῥόγχο τοῦ ἑλλη- νισμοῦ παρὰ τὴν ἀναγέννησίν του. Δὲν εἶναι ἄμοιρο αὐτοῦ, ὅτι στὸν ἑλλαδικὸ χῶρο μό- νον σὲ περιοχὲς λατινοκρατούμενες ὑπῆρξε οὐσιαστικὴ ἀναγέννησις τῶν ἑλληνικῶν γραμμάτων (π.χ. στὴν ἑνετοκρατούμενη Κρήτη ἀνεγεννήθη τὸ ἑλληνικὸ θέατρο). Καὶ ὅμως στὸ Βυζάντιο ἦταν εὔκολο νὰ ἀναγεννηθῇ ὁ ἑλληνισμός, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρξε πολι- τικὴ βούλησις γι’ αὐτό. ΕΠΙΒΙΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΖΟΝΤΩΝ MEXPI TON 11ον αἰ. Ὅπως γίνεται φανερὸ ἀπὸ τοὺς διάφορους κανόνες τῶν οἰκουμενικῶν συνόδων καὶ ἀπὸ τοὺς ἀφορισμοὺς τοῦ «Συνοδικοῦ», παρὰ τοὺς ἀπηνεῖς καὶ ποικιλότροπους διωγ- μοὺς ὁ ἑλληνισμὸς διετηρεῖτο ζωντανὸς μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων. Ὄχι ἀσφαλῶς σὲ πανε- θνικὴ βάσιν, ἀλλὰ ὑπῆρχαν ὁμάδες καὶ ἄτομα, ποὺ ἐπεκαλοῦντο τὸν Διόνυσο κατὰ τὸν τρύγο ἢ ὡρκίζοντο στὸν Δία καὶ προεκάλεσαν γιὰ τοῦτο εἰδικοὺς κανόνες στὴν ἐν Τρούλλῳ Πενθέκτην Σύνοδον τὸ 691. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ὑπῆρχαν ἄτομα, ποὺ δὲν ἐμε- λέτων μόνο γιὰ τὴν γλῶσσα τὰ ἀρχαῖα κείμενα, ἀλλὰ διέδιδαν καὶ τὶς ἰδέες τῶν συγ- γραφέων· ὑπῆρχαν ἄτομα ποὺ ἔψαλλον χορικὰ ἀρχαίων τραγῳδιῶν ἤ ἄτομα ποὺ ἐσύ- χναζαν στὶς κυλίστρες (σκάμματα ἀμμώδη, ὅπου ἐτελοῦντο παλαιστικοὶ ἀγῶνες). Μὰ πά- νω ἀπ’ ὅλα ὑπῆρχαν ἄτομα ποὺ δὲν εἶχαν ἀπαρνηθῆ τὴν ἑλληνικὴ θρησκεία. Στὸ βιβλίο του «Περὶ Θεμάτων» ὁ Κωνσταντῖνος Z´ ὁ Πορφυρογέννητος ἀναφέρει, ὅτι: «Οἱ τοῦ κά- στρου Μαΐνης οὐκ εἰσὶ ἀπὸ τῆς γενεᾶς τῶν Σλάβων, ἀλλ’ ἐκ τῶν παλαιοτέρων Ρωμαί- ων, οἱ καὶ μέχρι τοῦ νῦν παρὰ τῶν ἐντοπίων Ἕλληνες προσαγορεύονται διὰ τὸ ἐν τοῖς προπαλαιοῖς χρόνοις εἰδωλολάτρας εἶναι καὶ προσκυνητὰς τῶν εἰδώλων κατὰ τοὺς πα- λαιοὺς Ἕλληνας, οἵτινες ἐπὶ τῆς βασιλείου τοῦ ἀοιδίμου Βασιλείου Χριστιανοὶ γεγό- νασι». ὉΒασίλειος, στὸν ὁποῖο ἀναφέρεται ὁ Πορφυρογέννητος, εἶναι ὁ Βασίλειος A´ ὁ Μακεδὼν (Ἀρμένιος ἐγκατασταθεὶς στὴν Μακεδονία), ποὺ ἐβασίλευσε ἀπὸ τὸ 867 ἕως τὸ 886. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ «μέχρι τοῦ νῦν» τοῦ Πορφυρογέννητου σημαίνει, ὅτι ἀκό- μη καὶ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν του (ἐβασίλευσε ἀπὸ τὸ 913-919 καὶ ἀπὸ τὸ 944-959) ἔθυαν οἱ κά- τοικοι τῆς Μάνης στὸ δωδεκάθεο. Γνωρίζουμε δὲ ὅτι ἡ φυσιολογία τῆς ἑλλαδικῆς ἐπι- κράτειας εὐνοεῖ τὴν ἀπομόνωσιν περιοχῶν (περισσότερο ἀπὸ τὴ Μάνη), ὅπου ἠδύνα- το νὰ θάλλῃ ἡ ἀρχαία θρησκεία. Τὴν ἄποψιν αὐτὴ ἐνισχύει καὶ τὸ γεγονὸς τῆς μετα-