Ἐνδείξεις ὅτι Διόνυσος καὶ Θέατρο γεννήθηκαν στὴν Μινωϊκὴ Κρήτη Ἡ γραπτὴ παράδοση καὶ τὰ ἀρχαιολογικὰ εὑρήματα Τραγῳδία, κωμῳδία, σατυρικὸν δρᾶμα. Ὅλα θεατρικὰ δρώμενα μὲ βαθύτατη θρησκευτικὴ προέλευση, ἀφοῦ, ὡς γνωστόν, ἡ προέλευσις τοῦ θεάτρου σχετίζε- ται ἄῤῥηκτα μὲ τὰ πάθη τοῦ Διονύσου, ποὺ ἦσαν καὶ ἡ αἰτία γενέσεως τοῦ δρά- ματος. Εἶναι ἐπίσης γνωστόν, ὅτι ἡ ἀρχικὴ μορφὴ θεάτρου ἦταν ὁ διθύραμβος ποὺ ἱστοροῦσε τοὺς σχετικοὺς μὲ τὸν θεὸ μύθους καὶ ἀναπαριστοῦσε τὰ ἱερὰ δρώμενα μὲ τὴν βοήθεια ἑνὸς χορικοῦ ᾄσματος πρὸς τιμὴν τοῦ θεοῦ. Ὅμως καὶ ὁ διθύραμβος ξεκίνησε ἀπὸ τὴν ἔξαψη τῆς γιορτῆς, ἀπὸ τὴν λατρεία τοῦ Διονύ- σου. Γνωρίζουμε ὅτι ἤδη ἀπὸ τὸν 7ο αἰῶνα π.X., καὶ συγκεκριμένα τὴν ἐποχὴ τοῦ Ἀρίωνα τοῦ Μηθυμναίου, ὑπῆρχαν εἰδικοὶ ποιητὲς ποὺ συνέθεταν στίχους γιὰ ὅσους λάμβαναν μέρος στὴν ἱεροτελεστία τῶν Διονυσιακῶν δρωμένων. Δὲν γνω- ρίζουμε ὅμως τὸ ἀπώτερο καὶ ἀπώτατο παρελθὸν τοῦ διθυράμβου καὶ τοῦ θεά- τρου, διότι λίγα ἔχουν διασωθῆ καὶ ταυτόχρονα ἡ ἔρευνα δὲν προχωρεῖ σὲ πα- λαιότερες ἐποχές, γιὰ νὰ ἀνιχνεύσῃ στοιχεῖα τοῦ πανάρχαιου ἑλληνικοῦ δράμα- τος. Βέβαια ἡ τελικὴ ἀνεύρεσις τέτοιων θεατρικῶν δρωμένων σὲ παλαιότερες ἐποχές, θὰ ἐσήμαινε ταυτόχρονα καὶ τὴν ἀναγνώριση τῆς ὑπάρξεως παλαιοτέ- ρας λατρείας τοῦ Διονύσου, καὶ βεβαία θὰ ἐπέφερε καὶ τὰ ὅποια ἀνεπιθύμητα ἀποτελέσματα γιὰ ἐκείνους τοὺς κύκλους ποὺ προωθοῦν τὴν ἔξωθεν τοῦ Ἑλλα- δικοῦ χώρου προέλευση του θεοῦ. Ἂς ποῦμε λοιπὸν ἀπὸ πότε ἔχουμε ἱστορικὲς πηγὲς σχετικὲς μὲ τὸν Διόνυσο. TA ΠΑΝΑΡΧΑΙΑ «ΜΥΣΤΗΡΙΑ TOY ΔΙΟΝΥΣΟΥ» Πρῶτα ἀπ’ ὅλα στὴν Ἰλιάδα καὶ τὴν Ὀδύσσεια ἔχουμε ἀναφορὲς τὸσο στὸν θεό, ὅσο καὶ στὰ μυστήριά του. Στὴν Ὀδύσσεια, καὶ συγκεκριμένα στὸ λ 321-325, ἀνα- φέρονται καθαρὰ τὰ μυστήρια τοῦ Διονύσου, κατὰ τὰ ὁποῖα ἡ Ἄρτεμις φονεύ- ει τὴν Ἀριάδνη. Στὴν Ἰλιάδα, στὸ Z 134, ἀναφέρονται τὰ θύσθλα,οἱ γνωστοὶ θύρ- σοι τῶν Μαινάδων, ποὺ κρατοῦνται ἀπὸ τὶς μετέχουσες στὰ μυστήρια τοῦ θεοῦ. Παράλληλα ἀπὸ τὶς πινακίδες Γραμμικῆς B ποὺ εὑρέθησαν στὸ ἀνάκτορο τοῦ Νέ- στορος στὴν Πύλο, γνωρίζουμε ὅτι ὁ Διόνυσος εἶχε θεϊκὴ ὑπόσταση ἤδη ἀπὸ τὸν 13ο αἰῶνα π.X. Ἀπ’αὐτὰ συνεπῶς εὔκολα γίνεται κατανοητὸ τὸ γεγονὸς τῆς προϋπάρξεως τοῦ Διονύσου καὶ τῶν τελετῶν του τοὐλάχιστον 7 αἰῶνες παλαιό- τερα, ἀπὸ τότε ποὺ πιστεύουμε ὅτι ξεκινᾶ ὁ διθύραμβος, ἀφοῦ ὅπως προείπαμε, αὐτὸς δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο παρὰ ἡ συνέχεια τῆς ἀπεικονίσεως τῶν μυστηριακῶν δρωμένων πρὸς τιμὴν τοῦ Διονύσου. Γιὰ τὸ τί ἐλάμβανε χώρα σὲ αὐτὰ τὰ μυστήρια μᾶς ἔχουν διασωθῆ μερικὲς πολὺ σημαντικὲς πληροφορίες. Ὁ Διόδωρος ὁ Σικελιώτης διασώζει (E, 75, 4): «Γιὰ τὸν Διόνυσο οἱ μῦθοι λένε, ὅτι ἀνεκάλυψε τὸ κλῆμα καὶ τὴν καλλιέργειά του... Αὐτὸς ὁ θεός, λένε, γεννήθηκε ἀπὸ τὸν Δία καὶ τὴν Περσεφόνη στὴν Κρήτη καὶ ὁ Ὀρφεὺς διέσωσε τὴν παράδοση στὶς μυστικὲς τελετουργίες, ὅτι εἶχε τεμαχισθῆ ἀπὸ τοὺς Τιτᾶνες». Ἐδῶ ἔχουμε πολλὰ σημαντικὰ στοιχεῖα ποὺ θὰ μᾶς ἀπασχο-