Κολλέγιο, ὄχι κολέγιο Ὅλοι διαπιστώνουμε τὰ τελευταῖα μερικὰ χρόνια πὼς ὁ καθημερινὸς τύπος –καὶ τὰ δικά μας μέσα ἐδῶ στὴ Μελβούρνη– πῆραν μία μονόπλευρη ἀπόφαση· καὶ εἰδικὰ στὴ λέξη κολλέ- γιο κατήργησαν τὸ ἕνα λάμδα, καὶ τώρα τὰ σχολεῖα μας κουτσουρεμένα φιγουράρουν ὡς «κο- λέγια». Ἡ ἀρχὴ ἔγινε μὲ μερικὰ νέα ὀρθογραφικὰ λεξικά, ὅπως αὐτὰ τῶν Τεγοπούλου-Φυ- τράκη, ἔκδοση 1990 καὶ Κριαρᾶ, 1993, ποὺ μονόπλευρα κατήργησαν τὸ κολλέγιο καὶ τὸ μι- σανέστησαν ὡς «κολέγιο», τὸν κομμουνισμὸ ὡς «κομουνισμὸ» καὶ ἄλλα. Σὲ παρένθεση μᾶς λέ- νε, ὅτι προῆλθε ἀπὸ τὸ λατινικὸ «collegium» καὶ ἐπὶ πλέον ἀναφέρουν ὅτι ἡ καθαρεύουσα τὸ εἶχε «κολλέγιον» (σελ. 386)· καὶ ἀφοῦ ἐμεῖς εἴμαστε δημοτικιστὲς –καὶ νεοέλληνες–, ἰσοπεδώ- νουμε τὰ πάντα καὶ τὸ κάναμε «κολέγιο», μὲ ἕνα λάμδα. Δὲν εἶναι ὅμως ἔτσι τὰ πράγματα καὶ οὔτε ἔχουμε τὸ δικαίωμα νὰ πετάξουμε ἀπὸ τὸ παρά- θυρο τὴν παράδοση, ποὺ εἶναι ὁ ἄγραφος νόμος καὶ καθορίζει τὶς σχέσεις μας μ’ αὐτοὺς ποὺ ἔζησαν πρὶν ἀπὸ ἐμᾶς. Τέτοια «ἁπλοποίηση» μπορεῖ νὰ γίνῃ καὶ στὴν Ἀγγλική, καὶ κάλλι- στα μποροῦμε νὰ καταργήσουμε τὸ «college» καὶ νὰ τὸ ὀρθογραφοῦμε ὡς «colege». Αὐτὴν ὅμως τὴν «ἁπλοποίηση» οὔτε κἂν τὴν ἔχει διανοηθῆ ἕνας γραμματισμένος Ἄγγλος ἢ καὶ Ἀμερικανὸς ἀλλὰ οὔτε ἕνας Αὐστραλός. Ἐὰν ἀφαιρέσουμε τὸ ἕνα l ἀπὸ τὸ college καὶ τὸ γρά- ψουμε «colege», ἡ νέα λέξη δὲν ἔχει πιστοποιητικὸ γεννήσεως καὶ ὡς νόθος δὲν μπαίνει στὰ ἀγγλικά. Ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ἀπαραβίαστος καὶ ἡ πρωτότυπη ὀρθογραφία τὸ κάνει γνήσιο, γιατὶ ὑπάρχει μόνο ἕνα college. Εἶναι σὰν τὴν Ἑλλάδα, γιατὶ «Ἑλάδα» –μὲ ἕνα λάμδα– δὲν ὑπάρχει. Εἶναι γεγονὸς πὼς πίσω ἀπὸ μία λέξη κρύβεται μία ὁλόκληρη ἱστορία. Τὸ «κολλέγιο» ὡς λέξη τὸ πήραμε ἀπὸ τοὺς Εὐρωπαίους, τὸ ὁποῖο ὅμως ἔγινε καὶ συναρμολογήθηκε μὲ ἑλλη- νικὰ γλωσσικὰ ὑλικά, ποὺ εἶναι καὶ περιεκτικὰ ἀλλὰ καὶ πολὺ εὔηχα. Τὸ ἑλληνικὸ σὺνοἱ λατῖνοι τὸ ἔκαναν con. Τὸ ἑλληνικὸ ρῆμα λέγω τὸ καταβρόχθισαν καὶ τὸ ἔκαναν μιὰ πλειάδα ἀκρογωνιαίων λέξεων στὴ γλῶσσα τους ἀρχίζοντας ὡς lego καὶ στὰ ἀγγλικὰ μπῆκαν οἱ λέξεις: legend, lector, lecture, election, legislativeκ.λπ. Δίπλα λοιπὸν ἀπὸ τὸ σὺν= con μπῆκε τὸ lego καὶ ἔγινε con+lego. Οἱ ἑλληνικοὶ κανόνες τῆς γραμματικῆς καὶ στὴ Λατινικὴ ἐφαρμόστηκαν κατὰ γράμμα: συν+λέγω= συλλέγω, δηλ. τὸ «ν» τοῦ «σὺν» ἀφομοιώνεται μὲ τὸ ἑπόμενο σύμ- φωνο, καὶ ἔτσι ἔγινε collegoκαὶ μὲ λατινικὴ κατάληξη ἔγινε «collegium» καὶ στὰ ἀγγλικὰ «college». Ἀπὸ τὶς ἴδιες δύο αὐτὲς λέξεις ἔχουμε τὶς σύνθετες ἑλληνικὲς λέξεις συλλογίζομαι, συλλο- γισμός, σύλλογος κ.λπ. Ἐὰν καταργήσουμε τὸ ἕνα λάμδα ἀπὸ τὸ «κολλέγιο», τότε θὰ πρέπει νὰ κάνουμε τὸ ἴδιο στὸ «σύλλογο», «συλλογίζομαι» κ.λπ. Τί σᾶς λέει αὐτὸς ὁ συλλογισμός; Ἕνας πανελλήνιος συλλογικὸς συλλογισμὸς μᾶς λέει, πὼς ἔχουμε μία καταπληκτικὴ γλωσσικὴ κληρονομιά, καὶ ὄχι μόνο δὲν τὴν ἐκτιμοῦμε, ἀλλὰ φροντίζουμε μὲ κάθε τρόπο νὰ τὴν ὑπο- βαθμίζουμε καὶ νὰ τὴν ἀκρωτηριάζουμε. Καταργοῦμε ἀσυλλόγιστα τὸ ἕνα λάμδα στὸ «κολ- λέγιο» καὶ ἰσοπεδώνουμε μ’ ἕνα χλευαστικὸ τρόπο τὴ γλῶσσα λέγοντας ὅτι τὴν «ἁπλοποι- οῦμε». Λέτε νὰ μὴν τὸ σκέφτηκαν αὐτὸ οἱ προηγούμενες γενιές; Ἂς ἀφαιρέσουμε καὶ μερικὲς κολῶνες ἀπὸ τὸν Παρθενῶνα. Πῶς θὰ μᾶς φαίνεται τότε; Νεοελληνικὴ «ἁπλοποίηση»θὰ κά- νουμε!.. Πῶς θὰ δικαιολογήσουμε στοὺς μαθητές μας, ὅταν στὸν πίνακα γράψουμε «college» = κολ- λέγιο καὶ ἀφοῦ ἀναφερθοῦμε στὴν ἑλληνικὴ γλωσσικὴ συναρμολόγηση τοῦ college, θὰ τοὺς ποῦμε ὅτι οἱ ... νεοέλληνες δὲν κρατοῦνε πλέον αὐτοὺς τοὺς ἀρχαιοελληνικοὺς κανόνες; Εἰδικὰ σὲ μᾶς, ἐδῶ στὴ διασπορά, αὐτὴ ἡ «ἁπλοποίηση» δὲν μᾶς συμφέρει· καὶ ἂς στείλουμε αὐτὸ τὸ μήνυμα στὸ ἐθνικὸ κέντρο «ὅτι τῇδε κείμεθα τοῖς κείνων ῥήμασι πειθόμενοι».