Ἡ ἄγνωστη ὑψηλὴ κοσμολογικὴ γνῶσι τῶν Ἐλευσινίων Μυστηρίων ΑΝΙΧΝΕΥΣΙ TOY ΜΕΓΑΛΟΥ ΜΥΣΤΙΚΟΥ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΠΗΓΩΝ I. ΠΡΟΛΟΓΟΣ Στὴν Ἐλευσῖνα, στὸν ἱερὸ καὶ πλουτοφόρο τοῦτο τόπο σύμφωνα μὲ τὸν Ὀρφικὸ ὕμνο «Δήμητρος Ἐλευσινίας Θυμίαμα» (40 XL) ἑωρτάζοντο ἐνώπιον χιλιάδων μυημένων τὰ περίφημα μυστήρια τῆς θεᾶς Δήμητρας καὶ τῆς κόρης της Περσεφόνης. Ἐνῷ ὅμως γνω- ρίζομε τὶς λεπτομέρειες τελετουργίας τῶν Ἐλευσινίων μυστηρίων, ἐλάχιστα εἶναι γνωστὸ τὸ πλῆρες περιεχόμενο καὶ νόημά τους. Οἱ σύγχρονοι ἐρευνητὲς, βασιζόμενοι σὲ νύξεις ἀρχαίων συγγραφέων, προσπαθοῦν νὰ ὑποθέσουν τί ἀκριβῶς ἐγίνετο κατὰ τὶς δύο τελευ- ταῖες ἡμέρες τῆς μυήσεως. Τὰ συμπεράσματα ὅμως τῶν περισσοτέρων εἶναι ἐν πολλοῖς ἄστοχα. Ἐπὶ παραδείγματι ὁ Pluche ὑπεστήριξε, ὅτι ἐκεῖ ἐδιδάσκοντο μαθήματα ὑγιεινῆς, ὁ Larcher ἐπίστεψε, ὅτι ἐκεῖ ἐκηρύσσετο ὁ ἀθεϊσμός, ἄλλοι μελετητὲς ὑπεστήριξαν, ὅτι ἐκεῖ ἐδιδάσκοντο τεχνικὲς καλλιέργειας τῆς γῆς κ.λπ. Ὁ Ἀριστείδης ὁ ῥήτωρ ἔλεγε ὅτι «ἡ Ἐλευσὶς εἶναι ἕνα τέμενος γνωστὸ σ’ ὁλόκληρη τὴ γῆ... εἶναι τὸ πιὸ ἀπόκοσμο καὶ τὸ πιὸ λαμπερό. Σὲ ποιό μέρος τοῦ κόσμου ἀκούσθηκαν πιὸ θαυμαστὰ νέα καὶ ποῦ τὰ δρώμενα προκάλεσαν ἐντονώτερα συναισθήματα, ποῦ ὑπῆρξε μεγαλύτερος ἀνταγωνισμὸς ἀνάμεσα στὴν ὅρασι καὶ στὴν ἀκοή;» (Orationes 22, «Ἐλευσίνιος Λόγος τοῦ Ἀριστείδου»). Ὁ Κικέρων ἔλεγε, ὅτι «ἡ Ἀθήνα δὲν ἔχει δώσει τίποτα πιὸ τέλειο ἢ θεῖο στὸν κόσμο ἀπ’ τὰ Ἐλευσίνια μυστήρια». Ὁ Πίνδαρος ἔλεγε: «Μακάριος ὁ διὰ τῶν μυστηρίων διελθών». Ποιός λοιπὸν μπορεῖ νὰ ἰσχυρισθῇ ὅτι τὰ μυ- στήρια ἦσαν «ἀθέων ἀπάτη»ἢ ὅτι «ἔγεμον ἀνηθικότητος»,ὅπως ἔγραφε ὁ χριστιανὸς Κλήμης ὁ Ἀλεξανδρεὺς ὅταν οἱ ἀρχαῖοι συγγραφεῖς παραδίδουν «καὶ δικαιοτέρους καὶ εὐσεβεστέρους γίγνεσθαι τοὺς τῶν Μυστηρίων κοινωνήσαντας»; Ποιό ἦτο τὸ περίφημο μυστικὸ τῶν μυστηρίων, ποὺ κανεὶς ἐπὶ ποινῇ θανάτου δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποκαλύψῃ; II. H ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΜΥΣΤΗΡΙΩΝ ΑΠΟ TON ΦΑΝΑΤΙΣΜΟ Πράγματι τὸ μυστικὸ τῶν μυστηρίων ἦτο πολὺ σημαντικό, γι’ αὐτό, ὅπως ἔλεγε ὁ βυ- ζαντινὸς ἱστορικὸς Εὐνάπιος, ἡ διάλυσι τῶν ἱεροφαντικῶν θεσμῶν ἦτο ὁ ἕνας ἀπὸ τοὺς κύριους σκοποὺς τῆς προελάσεως τῶν χριστιανῶν Γότθων τοῦ Ἀλαρίχου καὶ τῆς κατ’ ἐντολὴν τῆς πολιτικοθρησκευτικῆς ἀνθελληνικῆς ἡγεσίας τοῦ Βυζαντίου καταστροφῆς τῶν ἱερῶν τῆς Ἐλευσῖνος. Μετὰ τὸν Ἰουλιανὸ ὁ Βαλεντινιανὸς ἤθελε νὰ καταστρέψῃ τὰ μυστήρια. ὉΖώσιμος μᾶς πληροφορεῖ:«ὉΒαλεντινιανὸς ἤθελε ν’ ἀρχίσῃ τὴ μεταρ- ρύθμισι ἀπ’ τοὺς βωμοὺς καὶ ἀπαγόρευσε τὶς νυχτερινὲς θυσίες. Ὁ ἀρχιερέας τοῦ ἐξέθε- σε, ὅτι θὰ ἦτο σὰ νὰ ἔκανε ἀνυπόφορη τὴν ζωὴ τῶν Ἑλλήνων, ἂν τοὺς ἐμπόδιζε νὰ τελοῦν τὰ ἱερὰ Μυστήρια, ποὺ κρατοῦν σὲ συνοχὴ τὸ ἀνθρώπινο γένος» (IV,3, 2). Βλέπουμε πό- σο μεγάλη σημασία εἶχαν τὰ μυστήρια γιὰ τοὺς Ἕλληνες. Οἱ ὀρδὲς τοῦ Ἀλαρίχου – ὑπο- κινούμενες, ὡς γνωστόν, ἀπὸ φανατικοὺς μοναχοὺς – περικύκλωσαν τὸ ἱερὸ τῆς Ἐλευσῖνος καὶ ἐζήτησαν νὰ παραδοθοῦν οἱ ἱερεῖς. Ὁ τελευταῖος ὅμως ἱεροφάντης Ἱλάριος ἀρνήθηκε νὰ παραδοθῇ. Τότε τὸ ἱερὸ ἔγινε παρανάλωμα τοῦ πυρὸς καὶ ἰσοπεδώθηκε. Τὸ γεγονὸς αὐτὸ εἶχε προβλέψει ὁ προτελευταῖος ἱεροφάντης Νεστόριος, ὁ ὁποῖος εἶχε πεῖ, ὅτι ὁ ἑπό- μενος ἱεροφάντης θὰ ἦτο ὁ τελευταῖος (Εὐνάπιος). Ἀξιοσημείωτο εἶναι, ὅτι κατὰ τὶς ἀρχαιολογικὲς ἀνασκαφὲς ποὺ ἔγιναν στὸν ἀρχαιολογικὸ χῶρο τῆς Ἐλευσῖνος εὑρέθη- σαν στὰ προπύλαια πτώματα Γότθων, ποὺ εἶχαν κι αὐτοὶ καταπλακωθῆ κάτω ἀπ’ τὰ ἐρεί- πια. Ἔτσι μὲ τὸν θάνατο τοῦ τελευταίου ἱεροφάντη ἐχάθηκε τὸ περίφημο μυστικὸ τῶν μυ- στηρίων.