Ὃ διάλογος γιὰ τὴν Ομηοικὴ Ἰθάκῃ Ὁ περὶ 'Ομηρικῆς Ἰθάκης διάλογος («Δαυλός», τ. 191, 194, 195, 196, 198 καὶ 206) μὲ ὑποχρεώνει σ᾽ ἐπιδεθλημένην ἀντίκρουσιν τῶν τελευταίων (σελ. 12901) ἰσχυρισμῶν τοῦ κ. ᾽Αλέκου Φίλιππα: 1. Σὲ κανένα ἔγκριτον ὁμηρικὸν ἢ γενικὸν λεξικὸν μηδὲ τοῦ ΓάΔε|-δοοίί ἐξαιρουμένου, δὲν ἀποδί- δεται τὸ ἐπίθετο «χθαμαλὴ» ὡς κοντινὴ στὴ στεριά ἡ ἄποψις αὐτὴ συνθέτει ἕνα τελείως ἀθάσιμο ς καὶ ἀνθομηρικό ἑρμηνευτικὸ ἐπινόημα («Δαυλός», σελ. 12321). Εἶναι λέξις ἁπλῆ (1194, μ101) καὶ ΓῸ ὅταν χαρακτηρίζῃ νῆσο (ῶ5, κ196), τὴν τοπογραφεῖ μὲ χαμηλὲς (ὁμαλὲς) ἀκτὲς (χθών - γῆ, νβ52 Ὁ ὁμαλή, ι327)" δηλαδὴ ὡς νῆσον ποὺ χαμηλώνει καὶ «σθήνει» ὁμαλὰ πρὸς τὴν θάλασσα. | 2. Ὃ ποιητὴς ἕναν καὶ μοναδικὸν πορθμὸν ἀναγνωρίξει στὴν εὐρύτερη περιοχὴ (δ671 καὶ 029: «... ἐν πορθμῷ ᾿Ιθάκης τε Σάμοιό τε παιπαλοέσσης...»)' αὐτὸς δὲν εἶναι ἄλλος ἀπὸ τὸν ὑπάρχοντα ὑπο- δειγματικὸν θαλάσσιον δίαυλο μεταξὺ Ἰθάκης- Κεφαλληνίας (Ξ Ομηρικῆς Σάμης). Ἕνεκα τοῦ πορθμοῦ, αὐτὰ τὰ δύο νησιὰ (033) συνυπάρχουν εἰς ἀπόστασιν ἀναπνοῆς: γι’ αὐτὸ ἡ Κεφαλληνία δὲν εἶναι τὸ Ὁμηρικὸν Δουλίχιο: ὅπου δὲ ὁ πορθμός, ἐκεῖ καὶ οἱ πορθμεῖς (υ185-188) ὑποχρεωτι- κά. Ἡ ἀναζήτησις (δευτέρου) πορθμοῦ στὸ αὐλάκι Λευκάδος- Ακαρνανίας καλλιεργεῖ τελείως ος λογική. Ἢ νῆσος Σάμη εἶχε δαπτιστῆ ἔτσι ἐξ αἰτίας τοῦ πανύψηλου Αἴνου (1600), διότι ἡ πανάρχαια Πελασγικὴ ῥίζα «σαμ-» ὑποδηλώνει ὕψος. Ὁ θαλάσσιος χῶρος Λευκάδας- Ἰθάκης δὲν εἶναι πορθµός: ὁ πορθμὸς προῦποθέτει ἐπίμηκες θαλάσσιον στένωμα, διότι ὡς λέξις ἐτυμολογεῖται ἀπὸ τὸ ῥῆμα «πείρω» - διαπερνῶ (νο1), διατρυπῶ (κ124), σουθλίζω (733), περνῶ διὰ μέσου (6λ. 1. Σταµατάκου, «Λεξικὸν Αρχ. Ἕλλην. γλώσσης», σελ. 764). Συνεπῶς, καὶ ἐξ᾽ αὐτοῦ τοῦ λόγου, ἡ Λευκάδα δὲν εἶναι ἡ 'Ομηρικὴ Ἰθάκη. 3, Τὰ πλεῖστα τῶν θοσκηµάτων τῆς θασιλικῆς οἰκογένειας (Σ96-108) ἐξετρέφοντο στὴν γείτονα µε- γαλόνησον Σάμη καὶ ὄχι στὴν ᾿ Ακαρνανία. Ἐπιστάτης, τοποθετημένος ἐκεῖ (υ210: «ἐνὶ δήμῳ Κε- φαλλήνων») ἀπὸ παιδί, ἦταν ὁ ἀρχιδουχόλος Φιλοίτιος, ποὺ εἶχε καὶ τὴν φροντίδα τῆς μεταφορᾶς τῶν ἐξ αὐτῶν ἀναγκαίων πρὸς κατανάλωσιν στὸ μέγαρον τῆς Πηνελόπης, Τὴν μεταφορὰ ἐκτε- λοῦσαν, μέσῳ τοῦ γνωστοῦ πορθμοῦ, ἐπαγγελματίες πορθμεῖς, οἱ ὁποῖοι κουθαλοῦσαν ἀνεπιλέχτως θοσκήµατα καὶ ἀνθρώπους ἀπὸ τὸ ἕνα νησὶ στὸ ἀλλο’ ὅ,τι ἀχριθῶς συµθαίνει καὶ σήµερα. 4. Μὲ τὴν λέξιν «ἤπειρος» ὁ ποιητὴς χαρακτηρίζει κάθε ἐπιφάνειαν γῆς, ποὺ δὲν καλύπτεται ἀπὸ θά- λασσα εἴτε αὐτὴ εἶναι νησιωτικὴ εἴτε ὄχι' διότι, στὸ νησὶ τοῦ Αἰόλου (κ55) ὁ πολυμήχανος καὶ οἱ ἄνδρες του «ἐπ᾽ ἠπείρου» (Ξστὴ στεριὰ) ϐγῆχαν νὰ πάρουν νερὸ (κ56): ἐπίσης στὸ νησί της ἡ Κίρ- χη (135-6) λέγει στὸν Ὀδυσσέα (κ403): «πρῶτα νὰ σύρετε τὸ πλοῖο «ἠπειρόνδε» (-στὴ στεριὰ)" ἀχόμη ὁ Ἑρμῆς φθάνοντας στὸ νησὶ τῆς Καλυψοῦς (ε55-56) ἀπὸ τὸ πέλαγος κατευθύνθηκε «ἦπει- ϱόνδε» (Ξπρὸς τὴν στεριά). “Ὅμως ἡ µεγαλόνησος Σάμη ἀποκαλεῖται' «ἤπειρος» (Ε100) καὶ γιὰ ἕναν ἐπιάρόσθετον λόγο: ἕνεκα τῆς τεραστίας ἐπιφανείας γῆς ποὺ διαθέτει ἀποκαλεῖται δὲ καὶ «μέλαινα ἤπειρος» (ξ97, φ109) -κατ’ ἀπόλυτον συμφωνία μὲ τοὺς Εὐρωπαίους περιηγητὲς τῶν τελευταίων αἰώνων, ποὺ τὴν θάπτισαν πολὺ εὔστοχα «Μομιε Νεο» (-Μαὔῦρο Βουνό)- ἐξ αἰτίας τοῦ πολὺ σκούρου χρώματος, ποὺ ἀπέδιδε ἀνέκαθεν ἀπὸ μακρυὰ ὁ ὄγκος τοῦ κατάφυτου ἀπὸ δαθύχρωμη ἐλάτη πανύψηλου Αἴνου. 5. Ἢ «ἀκτὴ ἠπείροιο», ὅπου καὶ ἡ ὁμηρικὴ Νήρικος (ω377-8), πιθανὸν νὰ ἐντοπίζεται σὲ παραλία τῆς ᾽Ακαρνανίας: ἀπὸ κανένα στίχο τοῦ ἔπους δὲν προκύπτει κώλυμα πρὸς τοῦτο. 6. Γιὰ τὴν πρόληψιν ἐνδεχομένης διαφυγῆς τοῦ πολυµήχανου μετὰ τὴν μνηστηθοφονίἰα κανεὶς δὲν ἔτρεξε πρὸς καμμίαν (ἀνύπαρκτον) λιμνοθάλασσα: οἱ στίχοι 430, 431, 437 εἶναι σαφέστατοι («Δαυ- λός», σελ. 12327). 3 7. Οἱ ψηλὲς ἀχτὲς καὶ θουνοκορφὲς τῆς Λευκάδος εἶναι γεγονὸς τελείως ἄσχετον μὲ τὸ ἐπίθετον «εὐδείελος», τὴν σημασίαν τοῦ ὁποίου διδάσκει ξεκάθαρα ὁ ποιητὴς στοὺς στίχους ν234-5 («Δαυ- λός», σελ. 11.749, 12.167). Κανένα τοπογραφικὸν δεδομένο δὲν ἐπιτρέπει τὴν µετάθασιν στὴν Ὅμη- ρικἠν Ἰθάκη διὰ ξηρᾶς, διότι ὡς νῆσος «εὐδείελος» κεῖται εἰς ἀπόστασιν ἀπὸ κάθε ἀχτήν. Χρῆστος Ιω. Τζάχος Δικηγόρος, Αθήνα