Ἡ ἐξελλήνιση τῆς ξενικῆς ὁρολογίας στὴν τηλεόραση καὶ τὸν κινηματογράφο Παρατηρῶντας κανεὶς τοὺς τίτλους μιᾶς ὁποιασδήποτε ἑλληνικῆς κινηματογραφικῆς ται- νίας ἢ ἑνὸς τηλεοπτικοῦ προγράμματος (ἑλληνικοῦ), διαπιστώνει ἀμέσως τὴν πληθώρα τῶν ξένων ὅρων, ποὺ χρησιμοποιοῦνται γιὰ τὴν δήλωση τῶν διαφόρων εἰδικοτήτων, τῶν σταδίων παραγωγῆς κ.λπ. Λέξεις ὅπως σκρίπτ, μοντάζ, μακιγιάζ, μπούμανκ.ἄ. ποὺ προέρχονται κυ- ρίως ἀπὸ γαλλικοὺς καὶ ἀγγλικοὺς ὅρους. Ὁκινηματογράφος εἶναι ἡ τέχνη τῆς καταγραφῆς τῆς κινούμενης εἰκόνας (κατ’ ἀρχάς). Cinematograph (-phy)ἢ συγκεκομμένα cinema,σινεμά.Ὁ ὅρος ποὺ χρησιμοποιήθηκε, γιὰ νὰ «βαπτισθῆ» αὐτὴ ἡ ἐφεύρεση τῆς φωτογραφικῆς καταγραφῆς καὶ ἀναπαραγωγῆς τῆς κίνη- σης (ψευδαίσθηση ποὺ δημιουργεῖται λόγῳ τοῦ μετεικάσματος τοῦ ματιοῦ μας), εἶναι σύνθε- τη λέξη, προερχόμενη ἀπὸ δύο ἑλληνικές: τὴν κίνησηκαὶ τὴν γραφή.Στὴν ἀρχὴ οἱ ταινίες, ὅπως εἶναι γνωστό, ἦσαν βωβές. Μὲ τὴν ἐμφάνιση τοῦ ὁμιλοῦντος κινηματογράφου ἡ τέχνη τῆς κινούμενης εἰκόνας (εἰκονικὴ-εἰκαστικὴ) γίνεται ὀπτικοακουστική. Ἡσύνθετη τέχνη τῆς δημιουργίας ἑνὸς κινηματογραφικοῦ ἔργου ἀπαιτεῖ τὴν συνεργασία πολλῶν εἰδικευμένων ἀνθρώπων, τεχνιτῶν καὶ καλλιτεχνῶν, διοικητικοῦ καὶ βοηθητικοῦ προ- σωπικοῦ. Ἄνθρωποι ποὺ γράφουν τὰ κείμενα, ποὺ ἐκτελοῦν τὴν παραγωγή, ποὺ ἑρμηνεύουν τοὺς ρόλους, ποὺ καθοδηγοῦν τὸ συνεργεῖο καὶ τοὺς ἠθοποιούς, ποὺ κατασκευάζουν τοὺ χώ- ρους τῶν γυρισμάτων, ποὺ ἐπεξεργάζονται τὸ κινηματογραφημένο ὑλικό... Κάποιοι ἀπὸ αὐτοὺς μᾶς εἶναι γνωστοί. Οἱ ἠθοποιοί, ὁ σκηνοθέτης, ὁ σεναριογράφος, ὁ (συνθέτης) μου- σικὸς κ.λπ. Κάποιοι ἄλλοι κρύβονται πίσω ἀπὸ περίεργα ὀνόματα, ποὺ μόνο σὲ ὡρισμένους «μυημένους» (κινηματογραφόφιλους καὶ ἀνθρώπους τοῦ ἐπαγγέλματος) εἶναι γνωστὲς οἱ ση- μασίες τους. Γιὰ τοὺς περισσότερους ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους χρησιμοποιοῦνται ξένοι ὅροι (ἐπαγ- γελματικὴ «ἀργκό»), ποὺ εἰσήχθησαν ἀπὸ χῶρες, οἱ ὁποῖες πρῶτες ἀνέπτυξαν τὴν λεγόμενη ἕβδομη τέχνη· ὅπως ἐπίσης ξένοι εἶναι καὶ οἱπερισσότεροι ὅροι ποὺ ἀφοροῦν στὴ δομὴ τοῦ ἴδιου τοῦ ἔργου καὶ στὰ ἐπὶ μέρους στάδια τῆς διαδικασίας παραγωγῆς (ἐκτὸς ἀπὸ ἐκείνους, ποὺ οἱ ξένοι «δανείστηκαν» ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες καὶ προέρχονται ἀπὸ τὸ θέατρο, ὅπως δρᾶμα, σκηνὴκ.ἄ.). Κανεὶς δὲν μπῆκε στὸν κόπο νὰ ἐπιχειρήσῃ νὰ ἀποδοθοῦν αὐτοὶ οἱ ὅροι μὲ ἀντί- στοιχους ἑλληνικούς. Εἶναι καθαρὰ θέμα ἀδιαφορίας ἢ ξενομανίας καὶ ὄχι φυσικὰ ἀδυνα- μίας τῆς γλώσσας μας νὰ ἀποδοθοῦν ἀντίστοιχα ἢ καὶ πιὸ σωστὰ στὴν ἑλληνικὴ οἱ κινημα- τογραφικὲς ἔννοιες. Ἡ δύναμη τῆς συνήθειας ἀπὸ τὴν χρήση αὐτῶν τῶν ὅρων, αὐτούσιων ἢ ἐξελληνισμένων, ἔχει δημιουργήσει ἤδη ἕνα «καθεστὼς» καὶ ἡ ἄνευ ὅρων ἀποδοχή τους δὲν προβληματίζει οὔτε ἀπασχολεῖ κανέναν. Ὅμως δὲν εἶναι δύσκολο νὰ ἀντικατασταθοῦν –σταδιακὰ ἴσως– αὐτοὶ οἱ ὅροι μὲ καθαρὰ ἑλληνικούς. Ἴσως αὐτὸ νὰ «ξενίσῃ» λίγο στὴν ἀρχή, ἀλλὰ καὶ πάλι εἶναι θέμα συνήθειας ἡ ἐπικράτηση καὶ χρησιμοποίησή τους. Ἂς δοῦμε κάποιους κινηματογραφικοὺς ὅρους, ποὺ χρησιμοποιοῦνται εὐρέως: Τὸ μοντὰζ τῆς ταινίας (ἀπὸ τὴ γαλλικὴ λέξη monter-montage).Μοντάρω, μοντέρ, μονταρισμένο, ἀμο- ντάριστο, μονταζιέρα(ἢ μουβιόλα). Εἶναι ἡ συναρμολόγηση τῶν ἐπὶ μέρους εἰκόνων («πλά- νων») μιᾶς σκηνῆς καὶ τῶν σκηνῶν στὸ σύνολό τους, μὲ τρόπο ποὺ νὰ έξυπηρετῇ τὴν ἀφήγη- ση καὶ τὴν αἰσθητικὴ τοῦ δημιουργοῦ. Τὸ πλᾶνο(ἡ καταγραμμένη εἰκόνα ἢ φωτόγραμμα) ἀποτελεῖ τὸ μικρότερο ἐπὶ μέρους κομ- μάτι τῆς ταινίας, προωρισμένο νὰ ὑπάρξῃ σὲ σχέση μὲ ἄλλα πλᾶνα, ἀποτελῶντας ἔτσι ἕναν ἁρμὸ τοῦ ἔργου, ποὺ πρέπει νὰ συνδεθῇ (ἁρμολογηθῇ) μὲ τὸν σωστὸ τρόπο στὸν κορμὸ τοῦ ἔργου ἀπὸ τὸν ἁρμολόγο(μοντέρ), ὁ ὁποῖος γιὰ τὸν σκοπὸ αὐτὸ ἐργάζεται, χρησιμοποιῶντας ἕνα μη- χάνημα, ποὺ κάνει τὰ «δεσίματα» εἰκόνας καὶ ἤχου, τὴν «μουβιόλα» (ἢ «editor»),δηλαδὴ τὸν ἁρμοστῆρα(ἁρμοστήρ-ῆρος). Γιὰ νὰ δίνεται ἡ ἐντύπωση τῆς συνέχειας στὴν κίνηση καὶ τῆς συνέπειας τῶν εἰκόνων, δί- νεται προσοχὴ σὲ κάποια συνδετικὰ στοιχεῖα, ποὺ ἐξασφαλίζουν τὴν «σωστὴ» ἐντύπωση στὸν