ΗΛΙΑΣ Λ. ΤΣΑΤΣΟΜΟΙΡΟΣ Οἱ δύο ὄχθες τοῦ Αἰγαίου Μιὰ σκέψη ἐπίμονα ἔρχεται καὶ ξανάρχεται στὸ μυαλό µου καὶ γίνεται ἐ- ρώτημα, ποὺ πιστεύω ὅτι δὲν εἶναι μονάχα δικό µου, ἀλλὰ ξαπλώνεται σιῶ- πηρὰ σ᾽ ὅλους τοὺς Ἕλληνες. Τί συμβαίνει; Γιατί ἡ ἡγεσία τῶν σημερινῶν κατοίκων τῆς πάλαι ποτὲ Ἰωνίας, δηλ. τῶν Τούρκων, στρέφεται πάλι κατὰ τῆς ἑστίας τῶν κατοίκων τῆς ἄλλης ὄχθης τῆς πανάρχαιας θάλασσας τοῦ Αἰ- γαίου; Μ᾿ εὐκαιρία λοιπὸν τὴν ἐπέτειο τῆς 25ης Μαρτίου σκέφθηκα ἐγώ, ὁ ἄ- γνῶστος κάτοικος αὐτῆς τῆς ὄχθης, ν᾿ ἀπευθύνω στοὺς κάτοικους τῆς ἀπέ- ναντι ἀκτῆς λίγες ἐπίκαιρες σκέψεις. Ζοῦμε κι’ ἀναπνέουμε καὶ οἱ δύο τὸν θαλασσινὸ ἄνεμο τοῦ Αἰγαίου. Με- γαλώνουµε καὶ σπουδάζουµε κάτω ἀπὸ τὸ ἴδιο φῶς ποὺ γέννησε τὸ λόγο. ᾿Αν θελήσουµε νὰ ἐξετάσουμε προσεκτικἀ τὶς ὑποχρεώσεις µας, περιδιαβαίνον- τας τὶς σπασµένες κολῶνες μὲ τὰ δωρικὰ ἤ ἰωνικὰ κιονόκρανα, τ᾽ ἀγάλμα- τα, τὰ μνημεῖα, τὰ ἐπιτύμβια, τὰ θέατρα, τὰ στάδια, τὰ γραπτὰ κείµενα καὶ ὅσα, τέλος, οἱ ἀγῶνες τῶν πάλαι ποτὲ κατοίκων ὕψωσαν σὰν σύμβολα ἑνὸς μοναδικοῦ πολιτισμοῦ ποὺ ἀγκάλιαζε προστατευτικὰ ὅλη τὴν ἀνθρωπότητα, ἄν βέβαια τὸ θελήσουµε, τότε ποιὰ δικαιολογία ὑπάρχει νὰ συνεχίζουμε τὴν μισαλλοδοξία ποὺ µόνο ὕποπτους σκοποὺς ὑπηρετεῖ; Εἴμαστε Ἕλληνες καὶ εἴσαστε Τοῦρκοι. Αὐτὸ μήπως σηµαίνει φυλετικὴ διάκριση; Μὰ στὰ χώματα αὐτά ποὺ καὶ οἱ δύο μας ζοῦμε, ποτὲ δὲν ὑψώθηκαν «γκέττο» ρατσισμοῦ. Ρω- τῆστε τὰ βουνὰ τῆς Ἴδης ὅπου κάποτε, κάτοικος περαστικὸς, ὑπῆρξε ὁ Δίας, ὁ γιὸς τῆς Ρέας ἤ Κυβέλης, καὶ θὰ σᾶς ποῦν πολλὰ γιὰ τὸν ἄνθρωπο, ἀλλὰ τίποτα γιὰ ράτσα, γιὰ προνόμια, γιὰ σκλάβους, γιὰ ἐξουσία. Ρωτῆστε τοὺς φιλόσοφους καὶ ποιητὲς τῆς ᾿Ιωνίας. Τίποτα δὲν θὰ βρῆτε, ποὺ νὰ δι- καιολογεῖ τὴν μισαλλοδοξία τῶν ἀνθρώπων, ἕνα χείμαρρο θὰ συναντήσετε «ἀπολλώνιου λόγου», ποὺ συνέτριβε διαρκῶς τὰ ξόανα τῆς ἐξουσίας καὶ θε- μελίωνε τὴν πορεία τὴν ἀνθρώπινη γιὰ μιὰ χειροπιαστὴ εὐτυχία. Αὐτὴν, τὴν χωρὶς πολέμους εὐτυχία, πάσχιζε ἡ τότε ἔναρχος τάξις, οἱ φύλακες ἀνθρώ- πων, ὅπως τοὺς ἀποκαλοῦσαν, νὰ δίνουν στοὺς λαούς τους. Κι’ ἀπ᾿ αὐτὴν τὴν αἰτία οἱ λαοὶ τοὺς ἀποκάλεσαν πλουτοδότας καὶ ὄχι ἐξουσιαστές. Καὶ τὰ πλούτη, ὅπως ξέρουμε, δὲν ἦταν μόνο ὑλικὰ ἀλλὰ καὶ ἡ πνευματικὴ ἐλευθε- ρία νὰ φτάσεις ὅπου μπορεῖς, ὅσο βαστᾶς, χωρὶς ἐμπόδια καὶ φραγμούς. Αὐ- τὴ ὑπῆρξε ἡ διαφορὰ τῶν πανάρχαιων μὲ τοὺς νέους ταγούς. Δὲν ἦταν δηλα- δὴ τοποτηρητὲς δογμάτων, ποὺ ὑποχρέωναν τοὺς λαοὺς νὰ τ᾽ ἀκολουθοῦν. Αὐτὲς ὑπῆρξαν οἱ ἀξίες ποὺ μάθαιναν οἱ κάτοικοι τοῦ χώρου μας, καὶ γι᾿ αὐτὸ καὶ σήμερα οἱ ἀνυπότακτοι πνευματικοὶ ἄνθρωποι πρὸς αὐτὲς στρέφονται καὶ αὐτὲς μελετοῦν. Εἴσαστε Τοῦρκοι καὶ εἴμαστε Ἕλληνες. Αὐτὸ σημαίνει, πὼς μᾶς χωρίζει ἡ ἱστορία. Εἶναι ὅμως αὐτό; "Ας δοῦμε τὰ πράγματα ἁπλᾶ. Τὸν ἑλληνικὸ χῶ- ρο τὸν κατακτήσατε βίαια, ἀποσπῶντας βαθμιαῖα κομμάτι-κομμάτι τοῦ χώ- ρου αὐτοῦ ἀπ᾽ τοὺς Ρωμαίους καὶ ἄλλους κατακτητές. Οἱ ἱστορικοὶ σας πρέ- πει νὰ γνωρίζουν καλά, ὅτι κύριο μέλημα τῶν κατακτητῶν ἦταν τὸ ξεπάτωμα κάθε ἴχνους ἀπ᾿ τὸν Ἑλληνικὸ Πολιτισμό. Τὸ γιατί, τὸ εἴπαμε πιὸ πάνω. Τοὺς κατοίκους-φορεῖς αὐτοῦ τοῦ Πνεύματος, ὅσους ἀναφέρει ὁ Μικρασιά-