ΠΑΝ» ΕΙΝΚ: Ἢ κρίση τοῦ καπιταλο-σοσιαλισμοῦ κατὰ τὴν τελευταία 15ετία Παρὰ τὴν ἐφαρμογὴ μιᾶς πολιτικῆς γιὰ τὴν ἀντιμετώπιση τῆς κρίσεως, τὰ σηµά- δια ὑφέσεως στὶς καπιταλιστικὲς οἰκονομίες εἶχαν ἀρχίσει νὰ ἐμφανίζωνται περὶ τὸ τέ- λος τῆς δεκαετίας 1960---70. Τότε σημειώθηκαν πολλὲς ὑπερτιμήσεις πρώτων ὑλῶν, μὲ ἀποτέλεσμα τὴν οἰκονομικὴ στασιμότητα σὲ συνδυάσμὸ μὲ τὸν πληθωρισμό, ποὺ χαρακτήριζε τὶς καπιταλιστικές οἰκονομίες τῆς δεκαετίας 1970---80. Ἢ οἰκονομικὴ κρίση, μὲ συμπτώματά της τὰ χαμηλὰ κέρδη, τὴν ὑπερπαραγωγὴ καὶ τὴν αὐξημένη ἀνεργία, εἶχε ὁλοφάνερες οἰκολογικὲς, πολιτικὲς καὶ κοινωνικὲς προεκτάσεις. Ἣ ἄνοδος τῆς τιμῆς τῶν πετρελαιοειδῶν, τοῦ οὐρανίου καὶ ἄλλων πρώ- των ὑλῶν ἀντικατοπτρίζει ἀδυναμίες ποὺ ὑποδηλώνουν ὅτι ὑπάρχουν φυσικὰ ὅρια στὴν οἰκονομικὴ καὶ τεχνολογικἡ ἀνάπτυξη, καπιταλιστικοῦ ἤ σοσιαλιστικοῦ τύπου. Ἢ καταστροφὴ τοῦ περιβάλλοντος καὶ ἄλλες ἀπειλὲς (ποὺ διαφαίνονται γιὰ τὸ μέλ- λον) κατὰ τῆς συνεχίσεως τῆς παρουσίας ἀνθρώπινης ζωῆς στὴ Γῆ δὲν εἶναι πιὰ δυνα- τὸν νὰ ἀγνοοῦνται. ᾿Απὸ ἄποψη διεθνοῦς πολιτικῆς, ἡ κρίση στὶς ἀνεπτυγμένες καπιταλιστικὲς χῶ- ρες συνδυάζεται μὲ κάποια μετατόπιση τῆς ἐξουσίας ἀπὸ τὰ παλιὰ της κέντρα πρὸς τὰ διάφορα περιφερειακὰἀἁ διαμερίσματα τῆς ὑδρογείου ποὺ παράγουν πρῶτες ὕλες. Οἱ πο- λυεθνικὲς καπιταλιστικὲς ἑταιρεῖες ἔχουν ἐξασφαλίσει ὑψηλοῦ βαθμοῦ ἀνεξαρτησία ᾱ- πὸ τὰ ἐθνικὰ κέντρα καὶ ἡ ταχύρρυθµη βιομηχανικὴ ἀνάπτυξη βρῆκε θέση σὲ πολλὲς παραδοσιακὲς «περιφερειακές» χῶρες, ὅπου τὰ ἐργατικὰ χέρια εἶναι φτηνά καὶ οἱ οἱ- κονομικὲς συνθῆκες εὐνοϊκές (π.χ. στὴν Κορέα, τὴν Ταϊβάν κλπ.). Τοῦτο, µόνο νέες δυσχέρειες δημιουργεῖ στὸν ἀνταγωνισμὸ τῶν βιομηχανιῶν τῶν «κεντρικῶν» καπιτα- λιστικῶν χωρῶν. Καί, ἐξ ἄλλου, τὰ αὐστηρὰ μονοπώλια ποὺ ὡρισμένες χῶρες ἔχουν ἐ- πιβάλει στὶς πρῶτες ὕλες, δημιουργοῦν πρόσθετα προβλήματα καὶ στὰ «κέντρα» καὶ στὶς λιγώτερο εὐνοημένες περιοχὲς τῆς «περιφέρειας». ᾿Ακόμη καὶ στὶς ΗΠΑ ἡ ἐξου- σιαστικὴ ἰσχύς ἔχει ὑπονομευθῆ μετὰ τὴν ἦττα στὸ Βιετνάμ καὶ τὴ νομισματικὴ κρίση. Ἡ αὔξουσα ἀδυναμία τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης, ποὺ ὠργανώθηκε σὲ κάποια κοινὴ ἀγο- ρά, ἴσως θὰ ὁδηγήση σὲ κάποια µεγαλύτερη εὐρωπαϊκὴ ἀνεξαρτησία. Τὰ οἰκονομικὰ καὶ πολιτικὰ προβλήματα στὶς ἐπὶ μέρους χῶρες συνδυάζονται ὅλο καὶ πιὸ πολὺ μὲ τὶς παγκόσμιες ἐξελίξεις, ὥστε εἶναι πιθανόν, ἐν τέλει, νὰ µεταπέση σὲ «ἀχρησία» τὸ ἐθνι- κὸ κράτος (τὸ πολιτικὸ αὐτὸ ὑπόβαθρο τῆς ἀρχικῆς καπιταλιστικῆς ἀναπτύξεως). Τὰ πρῶτα προμηνύματα τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως συνέπεσαν χρονικὰ μὲ λαϊκὰ κινήματα σ᾽ ὅλο τὸν Κόσμο, ποὺ ἔθεσαν τέρμα στὴν πολιτικὴ ἀπάθεια τῆς δεκαετίας 1950--- καὶ τῶν πρώτων χρόνων τῆς ἑπομένης. Οἱ γυναῖκες, γιὰ μιὰ ἀκόμη φορά, ἄρ-. χισαν νὰ ὀργανώνωνται ἐναντίον τῆς «σεξουαλικῆς καταπίεσης» ---ποὺ συνεχιζόταν σ᾽ ὅλους τοὺς τομεῖς τῆς ζωῆς, ἀκόμη καὶ μετὰ τὴν καθιέρωση τῆς τυπικῆς ἰσότητας τῶν πολιτικῶν δικαιωμάτων. Οἱ ἐθνικὲς μειονότητες διαμαρτύρονται κατὰ τῶν συνε- χιζόμενων ἐπισήμων ἤ ἀνεπισήμων διακρίσεων. Οι σπουδαστὲς διαμαρτυρήθηκαν κα- τὰ τῶν ἱεραρχικῶν ἐκπαιδευτικῶν θεσμῶν καὶ ἀπαίτησαν «συμμετοχὴ στὴν Ἐκπαί- δευση». Ταυτόχρονα ὁμάδες ποὺ ἔχουν σὰν δόγμα τους τὸν ἐπαναστατικὸ σοσιαλι- σµό, ἀλλὰ διάκεινται ἐχθρικὰ πρὸς τὸν σοβιετικὸ κομμουνισμό, ἄρχισαν νὰ ἀπο- σποῦν τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τὴν ὑποστήριξη τῶν μαζῶν, χωρὶς ὅμως ν᾿ ἀποκτοῦν κι ἀνά- λογη δύναμη. Οἱ οἰκολογικὲς ἀνησυχίες γιὰ τὰ ἀπώτερα ἀποτελέσματα τῆς βιοµηχα- νίας, ὑπὸ τὴν παροῦσα µορφή της, προκάλεσαν ἐπίσης καὶ τὶς ἀνησυχίες τῶν εὐρέων λαϊκῶν στρωμάτων. Πάντως, κανένα ἀπὸ τὰ κινήματα αὐτά δὲν ἔχει σχέση μὲ τὴν ἐργατικὴ τάξη καὶ “5 Ὁ) Εμην ΕἸΠκ διδάσκει φιλοσοφία στὸ Πανεπιστήµιο ΑαΓΏις τῆς Δανίας.