ΟΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΣ. ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΤΥΠΟΣΣΤΗΝ ΑΥΣΤΡΙΑ Α. Οἱ ἐν Βιέννῃ ἐφημερίδες Γ, Βεντότη καὶ Μαρκιδῶν-Πούλιου Στὴν ἑλληνικὴ παροικία τῆς Βιέννης ἐχδόθηχε τὸ 1774 ἡ πρώτη ἑλληνικὴ ἐφημερίδα, Οἱ διώξεις καὶ οἱ ἀπαγορεύσεις, προϊὸν τῆς Ἱερᾶς Συμμαχίας τοῦ «ἁμαξηλάτη τῆς Εὐρώπης» Μέ- τερνιχ καὶ τῆς λογοκρισίας, δὲν ἐμπόδισαν τὴν ἄνθιση τοῦ ἑλληνικοῦ τύπου στὴν Βιέννη, ποὺ τὸ 1821 ἀριθμοῦσε τρεῖς ἑλληνικὲς ἐφημερίδες καὶ ἀποτέλεσε τὴ δάση γιὰ τὴν ἔκδοση ἔφημε- ρίδων ἐκτὸς τῆς αὐστριαχκῆς ἐπικράτειας, στὸ Παρίσι καὶ τὴν ᾽Αγγλία. Οἱ προεπαναστατικὲς ἑλληνικὲς ἐφημερίδες συνέθαλαν στὴν καταπολέμηση τῆς ἄγνοιας καὶ τῆς ἀμάθειας καὶ στὴν ὠρίμαση τῆς ἰδέας τοῦ ξεσηχωμοῦ. Οἱ Ἕλληνες λόγιοι, οἱ παροικοῦντες στὴν Βιέννη, μὲ τὴν οἰκονομικὴ στήριξη τῶν ἐκεῖ Ἑλλήνων ἐμπόρων, μετέφεραν τὸ πνευματικὸ χέντρο τοῦ παροιχιακοῦ Ἑλληνισμοῦ ἀπὸ τὴ Βενετία στὴ Βιέννη. Τοῦτο ἔγινε μὲ τὴν ἀνοχὴ τοῦ ἀστυνομικοῦ κράτους τῆς Αὐστρίας, ποὺ ἐγχλωδθισμένο στὰ οἰχονομικὰ συμφέροντα τῆς αὐτο- χρατορίας ποὺ ἀπέρρεαν ἀπὸ τὴν ἔκδοση ἐφημερίδας, δὲν διέκρινε τοὺς σκοποὺς ἑνὸς τέτοι- ου ἐγχειρήματος: Τὴν ἀπάντηση στὸ ἐρώτημα, «γιατὶ προτιμήθηκε ἡ Βιέννη ὡς τόπος ἔχδοσης -κατὰ κύριο λόγο- ἑλληνικῶν ἐφημερίδων». Δὲν θὰ σταθοῦμε μονάχα στὴν ἀνθοῦσα ἐχεῖ πα- ροικία("), ἀλλὰ καὶ στὸ ὅτι ἡ Βιέννη ἐκείνη τὴν ἐποχὴ ἦταν κέντρο τοῦ τεκτονισμοῦ τῆς ᾿Ανα- τολῆς. Τὴν πρώτη ἑλληνικὴ ἐφημερίδα ἐξέδωσε ὁ Γ, Βεντότης (1757-1795), ἕνας πολυτάλαντος λό- γιος, ἕνα ἀνήσυχο πνεῦμα. Οἱ δημοκρατικές του ἀντιλήψεις τὸν ἔδεσαν στενὰ μὲ τὸν Ρήγα Φε- ραῖο (1757-1798). Τὸ προσώνυμο «Φεραῖος» τὸ ἔδωσε στὸ Ρήγα ὁ Γ. Βεντότης, ὅπως μᾶς πι- στοποιεῖ ὁ Κ.”Αμαντος, Συνεργάστηκαν μαζὶ στὴ μετάφραση τοῦ «Νέου ᾿Ανάχαρση» τοῦ Γάλ- λου εαπ-ἶαεφίες ΒατίΠπε]επωγ (1716-1795). Ἐπίσης τὸ ἐπίγραμμα στὸ θιθλἰο τοῦ Ρήγα «᾿Απάν- θισµα Φυσικῆς» ἦταν τοῦ Γ. Βεντότη. Πέθανε τὸ Νοέμόριο τοῦ 1795 ἀπὸ φυματίωση, ἐνῷ οἱ γιατροὶ εἶχαν διαγνώσει καὶ φρενοθλάθεια. Τὸ πρῶτο φύλλο τῆς ἐφημερίδας τυπώθηκε τὸν Ἰούνιο στὸν ἐκδοτικὸ οἶκο Βαυπιε]ςίετί2, ἐνῷ τὸν ἄλλο μῆνα ἀπαγορεύτηχε ἡ κυκλοφορία της. Ἢ ἐφημερίδα ἐκτὸς ἀπὸ τὴν Αὐστρία κυ- κλοφοροῦσε καὶ στὰ ἐδάφη τῆς Οθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, Οἱ Τοῦρκοι θορυθήθηκαν, ἐπειδὴ ἡ ἐφημερίδα παρεῖχε συνεχῆ ἐνημέρωση γιὰ ὅσα συνέθαιναν στὴν Εὐρώπη. Ὃ Μέγας Βεζύ- ρης, γνωρίζοντας ὅτι προὐπόθεση γιὰ τὴν ἡσυχία τοῦ τουρκικοῦ κράτους ἦταν νὰ κρατηθῇ ὁ λαὸς σὲ ἄγνοια, ζήτησε ἀπὸ τὸν πρέσθη τῆς Αὐστρίας στὴν Κωνσταντινούπολη Ηετρετί τὴν ἄμε- ση ἀπαγόρευση τῆς ἐφημερίδας καὶ κάθε παρόμοιου ἐντύπου, Τὸ αὐστριακὸ κράτος δὲν ἔδει- ξε διάθεση γιὰ κάτι τέτοιο καὶ ὁ Μέγας Βεζύρης ζήτησε τὴν θοήθεια τοῦ ΗεΓβετ!ί, ὡς προσω- πικὴ χάρη. Στὴν ἐπίσημη αὐστριακὴ ἀλληλογραφία καταγράφονται τὰ ἐπιχειρήματά του γιά νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἐπιθυμία τοῦ Μεγάλου Βεζύρη. Θεωροῦσε πὼς δὲν ὑπῆρχε εἰσροὴ ξέ- νου νομίσματος ἀπὸ τὴν ἔκδοση τῆς ἐφημερίδας καὶ δὲν ἔπρεπε νὰ διαταραχθοῦν οἱ ἀγαθὲς σχέ- σεις μὲ τὸ Μεγάλο Βεζύρη. “Ὅσο γιὰ τὸ νόμο περὶ ἐλευθεροτυπίας (11/6/1181 ἐπὶ αὐτοκράτο- ρος Ἰωσήφ) δὲν μποροῦσε νὰ ἀποτελέσῃ ἐμπόδιο, καθὼς κάθε νόμος ἔχει τὶς ἐξαιρέσεις του. Στὴν οὐσία δὲν ἀποτελοῦσε ὁ νόμος ἐμπόδιο ἀλλὰ τὰ ὀφέλη τῶν αὐστριακῶν ἀπὸ τὴν ἔκδο- ση τῆς ἐφημερίδας. Ἡ ὕπαρξη ἑλληνικῆς ἐφημερίδας στὴν Βιέννη ἀποτελοῦσε ἀνάχωμα στὰ σχέδια τῶν Ρώσων, γιὰ νὰ ἐλέγξουν τὸ ἑλληνικὸ ἐμπόριο. Πέρα ἀπ᾿ τὴν εἰσροὴ ξένου νομί-