OI ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ TOY ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ με. Πυθέας ὁ Μασσαλιώτης Οἱ Ἕλληνες –«ἄοκνοι, τολμηροί, νεωτεροποιοὶ καὶ εὐέλπιδες» (Θουκυδίδης)– ἀπὸ τὰ παμπάλαια ἔτη ἀνοίχθηκαν στὸν κόσμο ποὺ ἁπλωνόταν μπροστά τους καὶ ἵδρυσαν ἐμπορικὰ καὶ πολιτιστικὰ κέντρα, προκειμένου νὰ στεγάσουν τοὺς κό- σμους τῶν ὀνείρων τους. Ἤδη ἀπὸ τὰ χρόνια τοῦ Μύθου οἱ Ἀργοναῦτες διὰ τοῦ Τανάιδος ἔφθασαν στὴν Ἀρκτικὴ καὶ ἐκεῖθεν στὴν «Ἠλεκτρίδα νῆσον» (Βαλ- τικὴ) καὶ τὶς «Ἡράκλειες Στῆλες» ἢ «Στῆλες τοῦ Κρόνου» (Γιβραλτάρ). Οἱ Μι- νωίτες καὶ Μυκηναῖοι κατέκτησαν τὰ νησιὰ τοῦ Εἰρηνικοῦ καὶ τὴν Ἀμερική, ὅπως μαρτυροῦν τὰ ὀνόματα Πολυνησία, Ἰνδονησία, Μελανησία καὶ Ἀμαζόνιος. [Ὁ Ὀδυσσεύς, ἐκτελώντας προφανῶς διατεταγμένην ἀποστολή, ἐξωκεανίσθηκε καὶ βρέθηκε στὴν νότια Ἀμερική, ὅπου ἔλαβαν χώρα τὰ πλεῖστα τῶν κατορθω- μάτων καὶ παθημάτων του, σύμφωνα μὲ τὴν H. Mertz.] Οἱ Ἕλληνες τέλος τῆς Ἀρχαϊκῆς ἐποχῆς ἵδρυσαν πλῆθος ἀποικιῶν στὴΔύση ὅπως τὴν Νίκαιαν, τὴν Ἀγάθην, τὴν Ὀλβίαν, τὸ Ταυρέντιον καὶ τὴν Μασσαλίαν. ἩΜασσαλία, ἡ πατρίδα τοῦ Πυθέα, ἱδρύθηκε κατὰ μὲν τὸν Ἀριστοτέλη ἀπὸ τὸν Εὔξενον, κατὰ δὲ τὸν Ἀθήναιο ἀπὸ τὸν Πρῶτον περὶ τὰ τέλη τοῦ 7ου π.X. αἰῶνος. Οἱ Φωκαεῖς, μὴ ἀνεχόμενοι τὴν περσικὴν καταπίεση, μετανάστευσαν πρὸς τὴν γνωστὴν καὶ οἰκείαν Δύση καὶ ἵδρυσαν τὴν πολὺ ἀξιόλογη αὐτὴν πόλη, ποὺ ἔμελλε νὰ καταστῇ τὸ φόβητρο τῶν Φοινίκων πειρατῶν ἀλλὰ καὶ τὸ ἐμπορικὸ κέ- ντρο τῶν Ἑλλήνων, ποὺ ἀντήλλασσαν τὸν οἶνο καὶ τὰ εἴδη κεραμεικῆς μὲ τὸ ἤλε- κτρο καὶ τὸν κασσίτερο. Τὰ ἀρχαιολογικὰ εὑρήματα καὶ ἰδίως τὰ νομίσματα –ποὺ ἀπ’ τὴν μία ὄψη φέρουν τὸν Ἀπόλλωνα ἢ τὴν Ἀφροδίτη κι ἀπὸ τὴν ἄλλη τὸν ἡλιακὸ δίσκο καὶ τὴν λέξη «Μασσαλιητῶν»– μαρτυροῦν, ὅτι στὴν πόλη αὐτὴ ἄνθη- σε ἕνας πολιτισμὸς ἐφάμιλλος τῆς Μεγάλης Ἑλλάδος. Ὁ Πυθέας ὑπῆρξε τολμηρὸς ποντοπόρος καὶ ἐξερευνητὴς ἀλλὰ καὶ ἐξέχων ἀστρονόμος, μαθηματικός, γεωγράφος καὶ ὠκεανογράφος, ποὺ οἱ μετρήσεις του τῶν διαφόρων γεωγραφικῶν πλατῶν ἀπετέλεσαν τὸ πολυτιμότερο ἐγχειρίδιο ὅλων τῶν μεταγενεστέρων γεωγράφων καὶ χαρτογράφων. Τὰ ὅσα γνωρίζουμε περὶ τοῦ ἀνδρὸς καὶ τοῦ ἔργου του προέρχονται ἀπὸ τρίτους, ἀφοῦ καὶ τὰ τρία συγγράμ- ματά του («Γῆς Περίοδος», «Πυθέου Περίπλους» καὶ «Περὶ Ὠκεανοῦ») ἀπωλέ- σθησαν, ἐκτὸς ἀπὸ 33 ἀποσπάσματά τους, ποὺ διέσωσαν Διόδωρος ὁ Σικελιώτης, ὁ Πολύβιος, ὁ Στράβων, ὁ Πλούταρχος, ὁ Ἵππαρχος, Ξενοφῶν ὁ Λαμψακηνός, Κοσμᾶς ὁ Ἰνδικοπλεύστης κ.ἄ. Πολλοὶ ἐξ αὐτῶν τὸν κακολογοῦν ὡς ψευδολόγο καὶ φαντασιοκόπο καὶ χαρακτηρίζουν τὰ ἔργα του ὡς «Πυθέου πλάσματα»· οἱ ἴδιοι ὡστόσο ἀπετέλεσαν καὶ τοὺς διαπρύσιους κήρυκες τῶν ἔργων του! ὉΣτρά- βων γιὰ παράδειγμα, ποὺ συχνὰ εἰρωνεύεται τὸν ἐξερευνητή, δὲν ἀποκρύπτει τὸ ὅτι ὁ Ἵππαρχος, συντάσσοντας δυὸ αἰῶνες μετὰ τὰ γεωγραφικὰ πλάτη τῶν δια- φόρων τόπων, συμβουλευόταν ἀπαραίτητα τὰ ἔργα τοῦ Μασσαλιώτη· τὸν ψέγει ὅμως μὲ σφοδρότητα ὡς ψευδολόγο, διότι ἀναφέρει ὅτι τὸ ὕψος τῶν παλιρροϊκῶν κυμάτων στὸν ὠκεανὸ φθάνει τὰ 11 μέτρα κι ὅτι ὁ περίπλους τῆς βόρειας Ἱσπα- νίας γίνεται ταχύτερα γιὰ τοὺς εἰσπλέοντας στὸν Βισκαϊκὸ ἀπ’ ὅ,τι γιὰ τοὺς ἐκπλέ- οντας στὸν ὠκεανό. Δὲν πρέπει ὡστόσο νὰ τοῦ καταλογίσουμε κακοήθεια, διότι τοῦ ἦταν ἀδύνατον νὰ φαντασθῇ τὶς παλίρροιες τοῦ Ἀτλαντικοῦ καὶ τὸ «Ρεῦμα