O ΣΚΥΛΟΣ ΣΤΗΝ APXAIOTHTA Οἱ φυλές, οἱ «χρήσεις» καὶ οἱ τιμὲς ἀγορᾶς τῶν πολεμικῶν-θηρευτικῶν-ποιμενικῶν κυνῶν Μὲ ἀφορμὴ τὴ συνέντευξη τοῦ μαθηματικοῦ-κυνοτέχνη κ. Π. Τσικούρη πρὸς τὸν κ. M. Μαμανέα («Δαυλός», τ. 227) σχετικὰ μὲ τὸν ἑλληνικὸ μολοσσὸ ἔκρινα σκόπιμο νὰ προσθέσω μερικὲς γενικώτερες ἱστορικὲς πληροφορίες, μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι θὰ κατα- στῇ δυνατὸ νὰ φωτισθῇ ἔτι περισσότερο τὸ συζητούμενο θέμα. Ἡ πρώτη ἐμφάνιση ἐκπροσώπου τοῦ σκύλου στὴ Γῆ χρονολογεῖται ἀπὸ τὴν Ἠώκαινη περίοδο, ὁ κατοικίδιος ὅμως σκύλος ἐμφανίζεται γιὰ πρώτη φορὰ στὴν ἐποχὴ τοῦ Λίθου καὶ εἶναι μᾶλλον τὸ πρῶτο ζῷο ποὺ ἐξημερώθηκε ἀπὸ τὸν ἄνθρωπο. Σ’ ἕνα μεταπαλαιολιθικὸ πλακίδιο ἀπὸ σχιστόλιθο μὲ προέλευ- ση τὴν Ἄργισσα καὶ μῆκος 9,6 ἑκ. ἕνα ἐξημερωμένο σκυλὶ συνοδεύει δύο κυ- νηγοὺς στὸ κυνήγι. Ὅπως παρατήρησαν, ἡ ἐξημέρωση τῶν ζῴων, δηλ. ἡ κτη- νοτροφία, προϋποθέτει ἐξημέρωση τοῦ σκύλου. Ἄρα αὐτὴ θὰ πρέπει νὰ ἔγι- νε νωρίτερα, καὶ ὁ ἀκούραστος αὐτὸς σύντροφος τοῦ ἀνθρώπου ἔγινε στὴν ἀρχὴ συνοδός του στὸ κυνήγι καὶ ἀργότερα φρουρὸς στὰ κοπάδια του1. Στὴ Θεσσαλία ὁ Boessneck βεβαιώνει, ὅτι ἀπὸ τὴν προκεραμικὴ ἀκό- μα Νεολιθικὴ ἐποχὴ ἔχουμε στὴν Ἄργισσα δύο εἴδη ἐξημερωμένου σκύ- λου (Canis familiaris), καὶ φυσικὸ εἶναι νὰ ὑποθέσουμε, ὅτι πέρασαν αἰῶνες, ὥσπου νὰ διαμορφωθοῦν τὰ εἴδη αὐτά2. Ἀπὸ τὰ βάθη λοιπὸν τῆς ἀρχαιότητας ὁ σκύλος εἶχε γίνει ἀχώριστος σύντροφος τοῦ κυνη- γοῦ, ὅπως αὐτὸ παρουσιάζεται καὶ στὰ μυκηναϊκὰ καλλιτεχνήματα ἢ σὲ ὡραῖα τοιχογραφία τῆς Τίρυνθας. Ἡ ἴδια ἡ ἐτυμολογία τῆς λέξης κυ- νηγὸς ἢ στὴ δωρικὴ κυναγὸς δὲν σημαίνει τίποτα ἄλλο παρὰ τὸν «ἄγο- ντα κύνας». Οἱ πληροφορίες τῶν ἀρχαίων συγγραφέων Οἱ ἀρχαῖοι μελέτησαν μὲ προσοχὴ τὴ φυσικὴ ἱστορία τοῦ ζῴου, κάνοντας ἰδι- αίτερη μνεία γιὰ τὴν εὐφυΐα καὶ τὶς ἀρετές του, καὶ ἀσχολήθηκαν μεθοδικὰ μὲ τὴν ἐκπαίδευσή του, ἰδιαίτερα στὸ κυνήγι. Οἱ σχετικὲς μὲ τὸ ἀντικείμενο γνώ- σεις συγκεντρώνονται σὲ μικρὰ διδακτικὰ ἔργα, ποὺ οἱ συγγραφεῖς τους μὲ πρῶτο τὸν Ξενοφῶντα δίνουν τὸν τίτλο Κυνηγετικὸς ἢ Κυνηγετικά. Ἀκολου- θοῦν ὁ διδακτικὸς ποιητὴς καὶ γιατρὸς Νίκανδρος ὁ Κολοφώνιος (2ος αἰ. π.X.) καὶ κατὰ τοὺς πρώτους μεταχριστιανικοὺς αἰῶνες ὁ ἱστορικὸς καὶ φιλόσοφος