ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΥΡΙΑΚΑΚΟΣ Βιομηχανικὴ ἐποχὴ καὶ μοντέρνα τέχνη ΑΘΕ, ἄνθρωπος ἔχει µέσα του τὸ στοιχεῖο τῆς δημιουργίας. "Οχι βέβαια ὑποχρεωτικά τῆς καλλιτεχνικῆς δημιουργίας. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ ἁπλὴ ἐργα- σία εἶναι μιὰ ἀναμφισβήτητη πράξη δημιουργίας. Νομίζει κανείς, πὼς καὶ τὰ μυρμήγκια ἐργάζονται ἤ οἱ μέλισσες καὶ τὰ πουλιά, ποὺ χτίζουν φωλιές. “Ο- μὼς ἡ ἐργασία αὐτὴ εἶναι ἐνστικτώδης καὶ ἀέναα ἐπαναλαμβανόμενη κίνη- ση. Δὲν εἶναι λογικὴ ἀπόφαση τοῦ νοῦ μὲ σχέδιο. Εἶναι κάτι τι τὸ αὐτόματο. Στὸν ἄνθρωπο ὅλη ἡ ἀπόδειξη τῆς λογικῆς ἱκανότητος τοῦ νοῦ βρίσκεται στὴν ἐργασία. Ἣ ὄρθια στάση δηλ. καὶ ἡ ὁμιλία εἶναι ταυτόχρονες ἐπιτεύξεις μὲ τὴν λογικὴ καὶ τὴν ἐργασία ποὺ διακρίνει τὸν ἄνθρωπο. Ἢ καλλιτεχνικὴ ἐργασία πάντως εἶναι ξεχωριστὴ δημιουργία καὶ ἐὰν συ- νοδεύεται ἀπὸ γενικότερη ἰσορροπία καὶ καλλιέργεια, μᾶς μεταβάλλει σὲ πραγματικῶς θεῖα ὄντα. Καὶ ὅμως ὁ πολὺς κόσμος δὲν ἔχει ἐπαφὴ μὲ τὴν ἰ- διαίτερη πραγματικότητα τῆς τέχνης. Καὶ αὐτό, διότι ἡ ἐργασία εἶναι μιὰ ζω- τικὴ ἀνάγκη γιὰ τὴν ἐπιβίωση. Τὸ προϊὸν ποὺ παράγεται ἔχει μιὰν ἄμεση χρη- στικὴ ἀξία καὶ φυσικὰ ἀνάλογη φθορά. Βέβαια στὸ παρελθὸν τὸ προϊὸν ποὺ παρήγετο ἀπὸ τὴν προσωπικὴ ἐπεξεργασία τοῦ ἐργαζομένου, δηλ. τὸ λεγόμε- νο χειροτεχνικὸ προϊόν, εἶχε πάντα ἕνα μικρὸ ποσοστὸ δημιουργικῆς φαντα- σίας στὴ μορφή του. Ἑὰν κατασκεύαζε ὁ παραγωγὸς ἑκατὸ ἀγγεῖα τὸ μῆνα, κανένα δὲν ἦταν τελείως ὅμοιο μὲ τὸ ἄλλο. Σήμερα ἡ δημιουργικὴ φαντασία, ὅση τέλος πάντων μπορεῖ νὰ ἔχει ἕνα κοινὸ βιομηχανικὸ προϊόν, ἀπαιτεῖται μόνο στὴν ἀρχή, ὅταν κατασκευάζεται ἣ πρώτη μήτρα. Μετὰ ἐπακολουθεῖ ἡ ἰσοπεδωτικὴ ὁμοιομορφία, ποὺ μεταβάλλει τὸ ἀρχικὸ πρωτότυπο καλλιτε- χνικὸ προϊὸν σὲ κουραστικὰ ἐπαναλαμβανόμενο δεκάκις χιλιοστὸ ἀντίγρα- φο. Ζοῦμε πλέον σὲ ἕνα κόσμο τόσο ἀπελπιστικὰ ἐπαναλαμβανόμενης ὁ- μοιομορφίας, ὥστε καὶ τὸ ἁπλὸ γοῦστο τοῦ πλήθους δὲν μπορεῖ νὰ διαμορφω- θεῖ. Οἱ καλλιτέχνες ὅμως ἀπὸ τὴν πρώτη κιόλας δεκαετία τοῦ αἰώνα αὐτοῦ ἐ- ξεγέρθηκαν καὶ ἐπαναστάτησαν. Αὐτὴ τὴν «κατάρα» τῆς βιομηχανικῆς ὁ- μοιομορφίας δὲν μποροῦσαν νὰ τὴν ἀνεχθοῦν καὶ τὴν ἀντιμετώπισαν μὲ τὴν τέχνη τους. Πρώτη ἡ ζωγραφική, στὴ Γαλλία, ἀπέρριψε τὶς ἀπὸ χιλιάδες χρό- νια σαφεῖς καὶ παραστατικὲς μορφὲς τῆς τέχνης. Τὴν ἐπανάσταση αὐτή, ποὺ ὑποψία της μόνο ἔδωσε ὁ Γκρέκο πρὶν τρεῖς αἰῶνες, καὶ τὸν εἶπαν ἀλλοίθω- ρο, τὴν πραγματοποιοῦν τώρα μὲ ἀπερίγραπτο ἐνθουσιασμὸ στὰ 1900 - 40. Βέβαια, ἡ παραστατικὴ τέχνη τοῦ παρελθόντος μᾶς ἔδωσε ἀριστουργήματα, ποὺ πάντα θὰ μᾶς γοητεύουν. Ἐκφράστηκαν ὅμως ἔτσι οἱ βραδύτατα ἐξελισ- σόμενες κοινωνίες τῶν περασμένων ἐποχῶν. Σήμερα βρισκόμαστε στὴν ἐποχὴ τοῦ ὑπερηχητικοῦ ἀεροσκάφους, τῶν ἡλεκτρονικῶν καὶ τῶν κομπιοῦτερς. Η τέχνη ἡ ἀφηρημένη ἤ μᾶλλον οἱ ταχύ- τατα ἐξελισσόμενες καὶ νέες κάθε μέρα ἐμφανιζόμενες μορφὲς εἰκαστικῆς ἐκφράσεως δίνουν τὴν ἀλήθεια τοῦ περιγύρου, τὴν ἀλήθεια δηλ. τῆς συγκε- κριμένης ἐποχῆς, ἄν θέλετε τὴν ἀλήθεια τῆς κάθε στιγμῆς.