ΣΠΥΡΟΣ ΝΟΝΙΚΑΣ Ἑλληνισμὸς καὶ ἀνελληνικότητα (Σχόλιο πάνω σὲ μιὰ δημόσια συζήτηση) Γεγονὸς εἶναι, ὅτι κάθε φορὰ ποὺ ὁ τόπος μας, καὶ ἡ ἀνθρωπότης ὁλόκληρη γενι- κώτερα, βρίσκεται σὲ δύσκολες στιγμές, θυμᾶται, ρητὰ ἤ σιωπηλά, τὴν «Ελληνικότη- τα» σὰν εἶδος σωσίβιου καὶ ἁρπάζεται ἀπ᾽ αὐτὴ ὅπως - ὅπως, γιὰ νὰ σωθεῖ. ᾿Αλλὰ ἡ ἑλ- ληνικότητα, ὅπως κατὰ κόρον ἔχει ἐπισημανθεῖ στὸ ἀ4αυλό, εἶναι λεπτὴ, δύσκολη, καὶ ἴσως ἐπικίνδυνη ὑπόθεση. Μοιάζει μὲ τὸν χιτῶνα τοῦ Νέσσου, κατὰ τὴν πετυχημένη παρομοίῶση ἄλλου. Αν τὸν ρίξεις ἐπάνω σου ἀπρόσεκτα, κάηκες, ὅπως ὁ Ἡρακλῆς. Δηλαδὴ χρειάζεται προσοχή, µελέτη καὶ περίσκεψη, πρὶν δοκιµάσουμε τὴν θεραπεία τῆς ἑλληνικότητας. Αὐτὰ τὰ λέμε ἐπ᾽ εὐκαιρία τῆς μελέτης τῶν πρακτικῶν μιᾶς δηµόσιας συζήτησης γύρω ἀπὸ τὰ θέματα: «Ελληνισμὸς καὶ ᾿Ελληνικότητα», ὅπως ἀποτυπώνονται στὴν σχετικὴ ἔκδοση ποὺ ἀκολούθησε"), Στὴ συζήτηση ἔλαβαν μέρος μὲ εἰδικὲς εἰσηγήσεις 21 καθηγητὲς πανεπιστημίων καὶ διανοούμεοι, γνωστοὶ γιὰ τὶς ἐπιστημονικές τοὺς ἐπι- δόσεις. Τὸ παρὸν βῆμα παρακολουθεῖ μὲ ἰδιαίτερο ἐνδιαφέρον καὶ ἀγάπη ὁποιαδήποτε κίνηση ἀφορᾶ στὴν ἀναζήτηση τῆς ἑλληνικότητας. Καὶ εἶναι ἀναγκαία ἡ διασφάλιση ἀπὸ τυχὸν παρεξηγήσεις, ποὺ στὸ τέλος ἀποβαίνουν εἰς βάρος καὶ τῆς καλῆς προσπά- θειας, ἀλλὰ κυρίως τῆς ἴδιας τῆς ἑλληνικότητας. Στὴ δημόσια συζήτηση, γιὰ τὴν ὁποία μιλᾶμε, ἔγινε ἕνα βασικὸ λάθος. Δὲν ἔεκα- θαρίστηκε εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἀπὸ τὴν ᾿Ὀργανωτικὴ ᾿Επιτροπή, τί, περίπου εἶναι ἡ «Ελλη- νικότητα». Δὲν ἐννοοῦμε, ὅτι μπορεῖ νὰ ὁριοθετηθεῖ ἡ ἔννοια τῆς ἑλληνικότητας, γιατὶ αὐτὸ εἶναι ἀσυμβίβαστο πρὸς τὴν δυναμικὴ καὶ ἀέναη ροὴ τῶν πραγμάτων μὲ τὰ ὁποῖα εἶναι ταυτισμένη, ἀλλὰ τουλάχιστον νὰ ξεκαθαριστεῖ τὶ δὲν εἶναι ἑλληνικότητα καὶ σὲ ποιὲς ἄχρονες, ἐκτὸς τόπου, καὶ χωρὶς ὠφελιμισμὸ ἀρχὲς στηρίζεται. Ἔτσι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς μπλέχτηκαν οἱ ἔννοιες Ἑλληνισμὸς καὶ ἑλληνικότητα κατά τρόπο τραγελαφι- κόν. Καὶ ἰδοὺ μερικὰ παραδείγματα ἀπὸ τὴν σχετικὴ ἔκδοση. (Σελίς 15): « ἔνταξή μας στὴν ΕΟΚ σημαίνει καὶ τὸν ἀφελληνισμό μας, τὴν ἀπώ- λεια τῆς ἰδιαιτερότητας καὶ συνακόλουθο τῆς ταυτότητάς μας; Ἢ ἀκόμη: πῶς θὰ μπο- ρέσουμε νὰ διατηρήσουμε τὴν ἑλληνικότητά μας, τὴν ἴδια στιγμὴ ποὺ θὰ ἀναπτύσσεται ἡ εὐρωπαϊκότητά μας;» "Αλλος εἰσηγητής (σελ. 45): « Ἢ ἱ[α[ἰαπί(ᾶ, ἡ Ηἱςεραπίααα, ἡ ἑλληνικότητα, ἡ Πιθχίσα- ααᾶα, ἡ ἀραβικότητα ἤ, σήμερα, ἡ ἀφρικανικότητα εἶναι κρυσταλλωμένα ἰδεολογήματα ποὺ ἀντιτάσσουν στὰ ἐπείσακτα θεσμικὰ πρότυπα τῆς ἐξάρτησης τὰ οὐτοπικὰ καὶ ρο- μαντικὰ ὁράματα τῆς ἀντίστασης καὶ τῆς αὐθεντικότητας». Τρίτος εἰσηγητὴς (σελ. 56): «Μὲ βάση αὐτὴν τὴ θεωρητικὴ διάκριση καὶ μὲ στόχο τὸ σαφέστατο προσδιορισμὸ τῆς ἕἔννοιας «Ἑλληνικότητα» θὰ πρότεινα τὸ ἑξῆς τριπλὸ σχῆμα σὰν ἑρμηνευτικὸ πλαίσιο: «Παραδοσιακὴ συνείδηση», «νέα συνείδηση», «σύγ- χρονη συνείδηση». Ἢ «παραδοσιακἠ συνείδηση» ἀναφέρεται στὴν περίοδο τῆς Τουρκο- κρατίας» κλπ. Τέταρτος εἰσηγητὴς (σελ. 121): «Ἢ ἀναζήτηση τῆς ἑλληνικότητας, ἡ ἔγνοια γιὰ τὴν ἀνεύρεση καὶ διερεύνηση μιᾶς ἐθνικῆς ταυτότητας, δηλαδὴ ἰδιαιτερότητας, εἶναι κά- τι ἱστορικὰ καθορισμένο». Καὶ παρακάτω σελὶς 137: « Ἢ ἔννοια καὶ ἡ διατύπωση τῆς 1) Δημόσια συζήτηση ποὺ ὀργάνωσε ἡ Β᾽ ΄"Ἔδρα Κοινωνιολογίας τῆς Παντείου [1-15.7571981. Σχετικὲς εἰσηγήσεις στὸν τόμο: «Ελληνισμὸς - Ελληνικότητα, Ιδεολογικοί καὶ βιωματικοὶ ἄξονες τῆς Νεοελληνικῆς Κοινωνίας». Επιμέλεια Δ.Γ. Τσυούση. Βιβλ. Εστίας. Α- θήνα 1983. Σελ. 256.