ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ξδ. Τέρπανδρος Παρὰ τὸ ὅτι τὰ ἀναφερόμενα στὴν ζωὴ καὶ τὸ ἔργο τοῦΤερπάνδρου μοιάζουνε νὰ ’ναι φανταστικὰ καὶ μυθώδη, ἐν τούτοις τίποτε δὲν εἶναι μυθικὸ πέραν τοῦ ἠθικο- πνευματικοῦ ἀναστήματος τοῦ ἀνδρός, ποὺ ὑπῆρξε ὄντως πελώριο. Οἱ Λακεδαιμόνι- οι τὸν τοποθετοῦσαν ἀμέσως μετὰ τὸν Ἀπόλλωνα – «τὸν εὑρετὴν τῆς μουσικῆς καὶ πά- σαις ταῖς ἀρεταῖς κεκοσμημένον θεόν»– διότι «ἡ πρώτη κατάσταση μουσικῆς(= ᾠδεῖον) δημιουργήθηκε στὴνΣπάρτη ἀπ’ αὐτόν, ὁ ὁποῖος ὡς διευθυντὴς τὴν ὡδήγη- σε σ’ ὅλες τὶς νίκες»(Πλούταρχος, «Περὶ μουσικῆς», 9 καὶ 14). Ὁ Λέσβιος ψάλτης, γόνος ἀριστοκρατικῆς οἰκογένειας τῆς Ἄντισσας, ὡς δάσκαλό του εἶχε τὸν Κρῆτα Χρυσόθεμιν, ὁ ὁποῖος, ἐφάμιλλος τοῦ Ὀλύμπου καὶ τοῦ Ὑάγνι- δος, τοῦ παρέσχε ὅλα τὰ ἐφόδια, ὥστε νὰ καταστῇ ἀξεπέραστος ποιητὴς καὶ μουσικός, ἀσυναγώνιστος καὶ στὸ αἰολικὸ καὶ στὸ δωρικὸ μέλος. Τὰ ὅσα λέγονται γιὰ τὶς σχέ- σεις τοῦ Τερπάνδρου μὲ τὸν Ὀρφέα καὶ τὴ λύρα του, πού, σύμφωνα μὲ τὸν μῦθο, ξε- βράστηκαν στὰ «Ἀρφίκια»τῆς Ἄντισσας, σημειοδοτοῦν τὴν ἄνθηση ἀφ’ ἑνὸς τῆς κι- θαρῳδικῆς τέχνης στὴν Λέσβο καὶ τὴν ἐκτίμηση ἀφ’ ἑτέρου τῶν διανοουμένων καὶ καλλιτεχνῶν ὅλης τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὸν μεγάλο αὐτὸν δημιουργό. Ἡ Σαπφώ, ὁ Ἀλκαῖος καὶ ὁ Ἀρίων πιθανῶς ἀκολούθησαν τὰ χνάρια τοῦ συμπα- τριώτη τους καλλιτέχνου, ὁ ὁποῖος, νέος ἀκόμη, αὐτοεξορίσθηκε στὴν Αἴγυπτο, μὴ ἀνεχόμενος τὶς πολιτικὲς διαμάχες καὶ τοὺς ἐμφύλιους σπαραγμούς, ποὺ ἐμάστιζαν τότε τὶς αἰολικὲς πόλεις. Ἐκεῖ τὸν συνάντησαν οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Σπάρτης, προ- κειμένου νὰ τοῦ διαβιβάσουν τὴν παραγγελιὰ τοῦ Μαντείου τοῦ ἐν Δελφοῖς νὰ με- ταβῇ στὴν πόλη τοῦ Λυκούργου, «ὅπου τὸν ἐχρειάζοντο». Οἱ Λακεδαιμόνιοι, ὡς γνωστόν, εἶχαν μακρὰν παράδοση στὴν μουσικὴ καὶ πρὸ τῆς ἐμφανίσεως τοῦ Ἀντισσαίου ᾠδοῦ (= ἀοιδοῦ) ἐθεωροῦντο ὑπέρτεροι ὅλων. ὉΤέρ- πανδρος μετέβαλε τοὺς τρόπους τῆς μουσικῆς πρὸς τὸ καλύτερο καὶ συμφιλίωσε τοὺς Σπαρτιᾶτες, οἱ ὁποῖοι μετὰ τὸν A´ Μεσσηνιακὸ πόλεμο ἐνεφάνιζαν διχαστικὲς τάσεις, συμβουλεύοντάς τους νὰ τροποποιήσουν τὴν νομοθεσία τους, διότι «οὐδαμοῦ κινοῦνται τρόποι μουσικῆς, ἄνευ πολιτικῶν νόμων τῶν μεγίστων» («Πολιτεία» Δ´). Ὁ Τέρπανδρος καὶ ὁ Ἀρίων ἐπηρέασαν καθοριστικὰ τὴν μουσικὴ παράδοση τῆς Λέσβου κατ’ ἀρχὰς ἀλλὰ καὶ τῆς Ἑλλάδος γενικώτερα. Ἀπὸ τὸ κοινοτικὸ μέλος δη- μιούργησαν τὴν χορικὴ λυρικὴ ποίηση, τὸ χορικὸ ᾆσμα, ποὺ ἦταν ἔντεχνο καλλιτεχνικὸ δημιούργημα, ἀποτελούμενο ἀπὸ λόγο, μουσικὴ καὶ χορό. Χορικὰ ᾄσματα εἶναι οἱ νό- μοι, οἱ ᾠδές, τὰ σκόλια, τὰ ἐπιθαλάμια, οἱ ὑμέναιοι, οἱ ὕμνοι κ.ἄ. Ὁμελῳδὸς «ἔντυσε μὲ μουσικὴ τοὺς δικούς του ἐπικοὺς στίχους καὶ τοὺς στίχους τοῦ Ὁμήρου καὶ τοὺς τραγουδοῦσε στοὺς ἀγῶνες»(Πλούταρχος, «Περὶ Μουσικῆς», 3). Ὁ Ἀντισσαῖος ψάλτης θεωρεῖται ποιητὴς νόμων ἤτοι θρησκευτικῶν ἀσμάτων ἀφιε- ρωμένων σὲ κάποιο θεό. Οἱ νόμοι του λαμβάνουν τὰ ὀνόματά τους εἴτε ἀπὸ τὸν τόπο προέλευσής τους (Αἰόλιος, Βοιώτιος) εἴτε ἀπὸ τὸν ρυθμό τους (Τροχαῖος: –υ ἢ Ὄρθιος τροχαῖος: – – υυ) εἴτε ἀπὸ τὸν τρόπο τους (ὀξύς, τετραοίδιος) εἴτε ἀπὸ τὸ ὄνομα τοῦ ἴδιου ἢ κάποιου μαθητῆ του (Τερπάνδρειος, Κηπίων). Ὁμελῳδὸς θεωρεῖται καὶ ὡς εὑρετὴς τῶν προοιμίων ἢ προεισαγωγικῶν ὕμνων στοὺς θεοὺς ἢ τὶς Μοῦσες. Ἡ ἐπί-