ΜΑΡΙΑ ΛΟΥΙΖΑ ΓΚΟΥΕΡΡΑ3 Δελφοί: Ποιὸς ξέρει γιὰ τὸν ἄνθρωπο; "Ἠταν ὁ χρόνος χωρὶς πρόσωπο τὸ πρό- σωπο, χωρὶς τὸν χρόνο. Μιὰ αἰώνια ὥρα ποὺ ρέει χωρὶς ὄψη καὶ χωρὶς ἔσοψη, στη- ριζόµενη στὸν ἄνεμο, βλεφαρίδες µέσα σὲ βλεφαρίδες. Ἧ ταν ἡ καρδιὰ τῆς γῆς, ποὺ ἄρχισε νὰ χτυπᾶ. Σκιρτοῦσε στὶς πέτρες, ἀνάμεσα στοὺς μύρμηκες, στὰ φύλλα τῶν ἐλαιώ- νων, στὰ ράμφη τῶν σπουργιτιῶν, ἀνάμε- σα στὰ πορτοκάλια! ἀνάμεσα στὶς χρυσα- λίδες, στὰ χείλη τῶν ποταμῶν καὶ στὰ δόν- τια τοῦ τριαντάφυλλου. Ἧ ταν ἡ καρδιὰ τῆς γῆς, χωρὶς ρυτίδες, χωρὶς ὁστά, χωρὶς ὄρια, χωρὶς ἀνθρώπινα ἴχνη. Ἣ ἀτέλευτη ἡμέρα, ἀπόλυτη σὰν τὸ μειδίαμα τῆς θάλασσας. Ὅταν κλείνουν τὰ μάτια τῶν νεκρῶν, τί νὰ διατηροῦν ἄραγε; Μιὰ γλυκειὰ τρυφερό- τητα, ἁπαλὴ ὅπως ἡ γύρις τῶν ἄστρων; Τὴν μυρωδιὰ τοῦ πόνου; Τὸ χρῶμα τῶν λέ- ξεων; Τὸ ἅλας τοῦ ἔρωτα; “Ὅταν ἐπιστρέφομε στοὺς Δελφούς, τὶ εἴ- ναι ἐκεῖνο ποὺ βρίσκομε; Τὰ μάτια. Μαῦ- ρα, καστανά, πράσινα, γαλάζια. Τὰ μάτια τῶν Κρητῶν, τῶν “Ἑλλήνων, τῶν Φοινίκων, τῶν Ῥωμαίων, τῶν Νορμανδῶν, τῶν Γάλ- λων, τῶν Σουηδῶν, τῶν ᾿Αμερικανῶν, τῶν Γερμανῶν, τῶν Τσιγγάνων, τῶν Κινέζων, τῶν ᾿Αφρικανῶν. Τά μάτια ἀνάμεσα στὰ κυπαρίσσια, στὴ χλόη, μέσα στὴν βροχή, στὴν σιωπή, στὰ σπλάχνα τοῦ ἄνεμου, στὴν διαύγεια τῆς σε- λήνης, στὸ τριανταφυλλί, στὴν καταχνιά, στὸν φλοιὸ τῶν βουνῶν. Τὰ μάτια τῶν ἐμπόρων. Τὰ μάτια τῶν πριγκήπων. Τὰ μάτια τῶν θαλασσομάχων μὲ τὴν ἁρμύρα τῶν φυκιῶν. Τὰ μάτια τῶν μοναχῶν σὲ ἔκσταση. Τὰ μάτια τῶν κορι- τσιῶν μὲ τὰ σημεῖα τῆς ἀὐπνίας. Τὰ μάτια τῶν ἐργατῶν χωρὶς σύμβολα. Τὰ μάτια τῶν ἐπαιτῶν μὲ τὴν ἔκφραση τῶν ρολογιῶν ποὺ ἐξαντλήθηκαν. Τὰ μάτια παντοῦ. Τὰ μάτια πάντα. Ὅλοι μὲ τὰ παιδιὰ στοὺς ὥμους, ὁ καθένας μὲ τὸν πηλὸ του. Ἢ γῆ ποὺ καταβροχθίζει τὴν γῆ. Οἱ μνῆ- µες ποὺ κατατρώγουν τὶς μνῆμες. "Αλλοι ἄνθρωποι ὕστερα ἀπὸ ἄλλους. Αὐτοὶ ποὺ χωλαίνουν περισσότερο, οἱ πιὸ γλυκεῖς, οἱ πιὸ λευκοί, οἱ πιὸ θερμοὶ καὶ οἱ πιὸ τρυφε- ροί. Τὶ εἶναι ἐκεῖνο ποὺ βρίσκομε ἄραγε, ὅταν ἐπιστρέφομε στοὺς Δελφούς; Τὸν ἀγέρα νὰ μοσχοβολὰ τὴν ἀνθρώπινην ἀγωνία, χωρὶς βλέφαρα, ἀσταμάτητα. Ἕνα κόσμο δίχως μορφή, μιὰ ἄβυσσο χωρὶς κυρίαρχο. Κάθε ἄνθρωπος εἶναι ἕνας ἄγνωστος Θε- ός, κι οἱ Δελφοί εἶναι ὁ γεωμετρικὸς τόπος κάθε ἀνθρώπινης καρδιᾶς. Τὰ μάτια τοῦ Ναπολέοντα, τὸ μεγαλεῖο τοῦ ᾿Αλεξάν- δρου, τὰ ὀνειροπολήματα τῶν μικρῶν κο- ριτσιῶν τοῦ Βελάσκεθ. Τὸ φοβερὸ βλέμμα τοῦ Γκόγια. Ἣ χαρὰ τοῦ Ματίς. Τὸ πάθος τοῦ Ντελακρουά. Ὃ βασανισμὸς τοῦ Βὰν Γκόγκ. Ἣ ταραχή τοῦ Βάσκο Ντὲ Γκάμ- μα. Ἢ φαντασία τοῦ Μπὰλζάκ. Ἢ ἐξέγερ- ση τοῦ Βίκτωρα Οὐγκώ. Ἣ μοναξιὰ τοῦ Γκαῖτε. Οἱ Δελφοὶ εἶναι ὁ ἱερὸς τρόμος τῆς ἀπα- ράβατης αὐγῆς. Τὸ ὁριακὸ ἐκεῖνο χρῶμα τοῦ νέφους, ποὺ κανεὶς ποτὲ δὲν τὸ ἀγγίζει. “Ὅλοι προσμένουν τὸν χρησμό, ἀλλὰ ὁ χρησμὸς εἶναι τυφλός. ᾿Αρπάζει τὸ χέρι, ἀλλὰ τὸ χέρι τρέμει σὰν νὰ μιλεῖ. Ὑπάρχει πάντα ἥλιος, ὅταν ὁ ἥλιος λάμ- πει. Ὑπάρχει πάντα νερὸ, ὅταν τὸ νερὸ κυ- λᾶ. Τὸ τίναγμα ποὺ καταβροχθίζει τὴν ψυ- χὴ δὲν ἔχει καμμιὰ θέση. Δὲν προσκρούει σὲ κάνενα τεῖχος. Δὲν φωτίζει κανένα δέν- τρο. Εἶναι τὸ ἀνεπίτευκτο πνεῦμα. Ἕνας ἦχος ποὺ δὲν δακρύζει. .΄Η Μαρία Λουίζα Γκουέρρα εἶναι καθηγήτρια τῆς Φιλοσοφίας καὶ μιὰ ἀπὸ τὶς πιὸ σηµαντι- κὲς πνευματικὲς προσωπικότητες τῆς σημερινῆς Πορτογαλίας. Περπατώντας, τὸν περασμένο Ἱούνιο, στοὺς αὐτοκρατορικοὺς κήπους τῆς Λισαβώνας μὲ τὸ Μνημεῖο τῶν Θαλασσομάχων στὸ βάθος, μιλούσαμε γιὰ τὴν “Ἑλλάδα καὶ τὰ μάτια της βούρκωναν. --Μαν. Μαρκ.