ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ξε. Ξενοφῶν Ὃ Ξενοφῶν τοῦ Γούλλου, ὁ ᾿Ερχιεὺς (ἡ Ερχεια ἦταν δῆμος τῆς ᾿Αττικῆς, ἀνήκων στὴν Αἰγηίδα ἢ Αἰαντίδα φυλή), ὑπῆρξε ἕνας ἐκ τῶν διακεκριμένων μαθητῶν τοῦ Σωκράτους, ποὺ ξεχώριξε γιὰ τὸ αἰσιόδοξο θάρρος, τὴν ἀνωτε- θότητα, τοῦ πνεύματος, τὴν στρατιωτικὴ εὐφυΐα, τὸν ἱπποτισμὸ καὶ τὴν τι- μιότητά του. ᾿Αν καὶ ἐρασιτέχνης τῶν γραμμάτων (ὅπως καὶ τοῦ πολέμου, καὶ τῆς πολιτικῆς, καὶ τοῦ κυνηγίου...) κατέστη πασίγνωστος συγγραφέας ἐξαιτίας τοῦ ἤθους καὶ τοῦ ὕφους του -- ποὺ χαρακτηρίζεται ὑποδειγματικὰ ἀττικό, ἀπηλλαγμένο δηλαδὴ παρενθύρσων ἤτοι ἀδικαιολόγητων ἐνθουσια- σμῶν καὶ ἀνάρμοστων ὑφηγοριῶν -- ἀλλὰ καὶ τῆς γλώσσας τοὺ -, ἕνεκα τῆς ὁποίας χαρακτηρίσθηκε ὡς «᾿Αττικὴ Μέλισσα». Εὐρισκόμενος στὰ Κούναξα μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἐλεύθερου παρατηρη τοῦ, ὅπως ὁ ἴδιος λέγει («Ἦν δέ τις ἐν τῇ στρατιᾷ Ξενοφῶν ᾿Αθηναῖος, ὃς οὔτε στρατηγὸς οὔτε λοχαγὸς οὔτε στρα- τιώτης»), ἀνέλαδε νὰ διασώσῃ καὶ νὰ ὁδηγήσῃ στὴν Ελλάδα τὸ ἀκέφαλο πλέ- ον -- μετὰ τὴν ἄνανδρη δολοφονία τῶν στρατηγῶν ὑπὸ τοῦ Τισσαφέρνους -- μισθοφορικὸ σῶμα, πού ᾽χε κατανικήσει τὶς στρατιὲς τοῦ Αρταξέρξου. Μετὰ τὸν θαυμαστὸν αὐτὸν ἄθλο του παρέμεινε γιὰ λίγο κοντὰ στὸν ᾿Αγησίλαο μὲ τὴν ἰδιότητα τοῦ συμδούλου καὶ κατόπιν ἐγκαταστάθη κε στὸ κτῆμα, ποὺ τοῦ παρεχώρησαν οἱ Λάκωνες στὸν Σκιλλοῦντα τῆς "Ηλιδος, ὅπου ἀσχολήθηκε μὲ τὴ συγγραφὴ τῶν σαράντα περίπου ἔργων του (Διογένης Λαέρτιος), τὸ κυνήγι καὶ τὴν ἱππασία, καὶ τὴν ἀνατροφὴ προπάντων τῶν δυὸ γιῶν του, τῶν «Διοσχούρων» Γρύλλου καὶ Διοδώρου. Ἣ Κύρου ᾿Ανάδασις ἢ Κάθοδος τῶν Μυρίων ἐπὶ τὸ ὀρθότερον - ἀφοῦ τὰ πέντε ἐκ τῶν ἑπτὰ διδλίων τῆς συγγραφῆς ἀναφέρονται στὴν διάσωση τῶν δέ- κα χιλιάδων περίπου στρατιωτῶν ἀπὸ τὶς ὕπουλες ἐπιθέσεις τόσο τῶν στρα- τευμάτων τοῦ Βασιλέως ὅσο καὶ τῶν ᾿Ασιανῶν δαρδάρων -- ἀποτελεῖ πρωτό- τυπο καὶ αὐθεντικὸ ἔργο τοῦ Ξενοφῶντος, ὁ ὁποῖος κρύδεται πίσω ἀπὸ τὸ ψευδώνυμο «Θεμιστογένης», διότι, ἐξόριστος ὦν, δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα τοῦ «λέγειν τε καὶ γράφειν». Τὰ δύο πρῶτα διδλία τοῦ συγγράμματος ἀναφέρο- νται στὴν παρὰ τὰ Κούναξα μάχη τῶν ἀδελφῶν Αρταξέρξου καὶ Κύρου, στὴ σύνθεση τῶν ἀντίπαλων στρατευμάτων, στὴν θαυμάσια νίκη τοῦ Κύρου καὶ τῶν 'Ελλήνων μισθοφόρων του, στὸν θάνατο τοῦ Κύρου καὶ τὴν δολοφονία τῶν στρατηγῶν του: τὰ ἄλλα πέντε διδλία μιλοῦν γιὰ τοὺς «Μυρίους», ποὺ αὐτοδούλως στρατενθηκαν στὴν ὑπηρεσία τοῦ Κύρου εἴτε ἀπὸ τυχοδιωκτι- σμὸ εἴτε ἀπὸ ἰδεολογία. Οἱ μισθοφόροι αὐτοὶ ἔχουν ἀποσπάσει τὸ θαυμασμὸ τοῦ πολιτισµένου κόσμου γιὰ τὸ θάρρος, τὴν παλληκαριὰ καὶ τὴν πειθαρχία ποὺ ἐπέδειξαν, μέχρι ποὺ νὰ φθάσουν στὴν Σινώπη τοῦ Εὐξείνου Πόντου (ὅπου ἀνεφώνησαν τὸ ἔμπλεων ἐνθουσιασμοῦ «θάλαττα - θάλαττα») καὶ ἐκεῖθεν στὴν Ελλάδα. Ἢ Κάθοδος τῶν Μυρίων ἀποτελεῖ τὴν πρώτη στρα- τιωτικἡ ἱστορία ἤτοι τὸ πρῶτο ἐγχειρίδιο τεχνικῆς τοῦ πολέμου, ἕνα σύγ- γράμμα ποὺ διαδάστη κε ἀπ᾿ ὅλους τοὺς στρατιωτικοὺς καὶ ἰδιαίτερα τὸν Αλέ- ἔανδρο καὶ τὸν Ναπολέοντα, ποὺ ἔμαθαν νὰ συμπεριφέρωνται στοὺς στρα- τιῶτες τους σὰν νὰ ἦσαν παιδιά τους, ἐξ οὗ καὶ οἱ κατακτήσεις τους... Τὰ Ἑλληνικὰ ἀποτελοῦν τὴν μοναδικὴ ἱστορικὴ πηγὴ γιὰ τὴν ταραγμένη