Ο ΕΝΔΟΣΥΜΠΑΝΤΙΚΟΣ «ΛΟΓΟΣ» ΚΑΙ ΤΟ «ΑΝΑΠΟΔΟΓΥΡΙΣΜΑ» ΤΟΥ Ἡ ἀντιπαλότητα μεταξὺ τῆς χριστιανικῆς ὑπερβατικῆς ἰδεολογίας καὶ τῆς ἀρχαιοελληνικῆς φιλοσοφικῆς σκέψης ἐκφράζεται πάνω ἀπ’ ὅλα μὲ τὸ θε- μελιῶδες φιλοσοφικὸ κατηγόρημα τῆς ἔννοιας τοῦ Λόγου - Θεοῦ. Ἡ βασικὴ ἀντίθεση τῶν δύο αὐτῶν διαιώνιων κοσμοθεωριῶν καταφαίνεται στὸν προσ- διορισμὸ τοῦ ἔσω – καὶ ἔξω – συμπαντικοῦ Λόγου - Φύσεως γενικὰ καὶ τοῦ Λόγου - Θεοῦ εἰδικώτερα. Ἀπὸ φιλοσοφικῆς ἀπόψεως ἡ διαφορετικότητα τῶν ἐννοιῶν αὐτῶν γίνεται ἐμφανής, μὲ τὴν ἑρμηνεία ποὺ δίνεται σ’ αὐτοὺς ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀπὸ τοὺς ἀρχαίους Ἕλληνες σοφοὺς (πρὸ – καὶ μετα-σωκρατικοὺς) καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἀπὸ τὴν χριστιανικὴ θεολογία καὶ συγκεκριμένα ἀπὸ τὸν εὐαγγελιστὴ Ἰωάννη καὶ τοὺς συνοδικοὺς Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας. Ὁ ἡρακλείτειος Λόγος, τὸ τέλειο αὐτὸ συμπύκνωμα τῆς ἀρχαιοελληνικῆς φιλο- σοφικῆς σκέψης, ἑρμηνεύεται ὡς ἡ οὐσία τῆς εἱμαρμένης ἡ ὁποία διατρέχει τὸν συ- μπαντικὸ χῶρο, τὸ αἰθέριο σῶμα, ἡ γενεσιουργὸς δύναμις, τὸ σπέρμα τῆς γένεσης τοῦ Σύμπαντος, τὸ μέτρο τῆς κίνησης, ...ἡ γνωστικὴ ἱκανότητα τοῦ ἀνθρώπου γιὰ τὴν κατανόηση καὶ ἐξήγηση τῆς Φύσης (Ἡράκλειτος, ἀποσπ. 1, 2 καὶ 30). Ὁ Λόγος τῆς ὑπερβατικῆς θρησκευτικῆς ἰδεολογίας, ὡς λέξις ἀντιγράφεται αὐτούσια ἀπὸ τὸ ἔργο τοῦ Ἡρακλείτου, ἀλλὰ παραποεῖται ὡς ἑρμηνεία καὶ μετα- τρέπεται ἀπὸ ἐσωσυμπαντικὸ Λόγο - Φύση..... σὲ πρὸ- καὶ ἐξωσυμπαντικὸ Λόγο- Θεό. Ὁ εὐαγγελιστὴς Ἰωάννης γράφει: «Ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ Λόγος καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν καὶ ὁ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος. Οὗτος ἦν ἐν ἀρχῇ πρὸς τὸν Θεόν, πάντα δι’ αὐτοῦ ἐγένετο..» («Κατὰ Ἰωάννην εὐαγγέλιο», A´ 1-3). Ἡσκόπιμὴ αὐτὴ παραλλαγὴ τῆς ἑρμηνείας τοῦ ἡρακλείτειου Λόγου ἀπέβλε- πε σὲ δύο βασικοὺς σκοπούς: 1) νὰ συνᾴδῃ καὶ νὰ προσαρμοσθῇ στὸ πνεῦμα καὶ στὸ γράμμα τῆς ἰουδαιογενοῦς μονοθεϊστικῆς κοσμοαντίληψης καὶ 2) νὰ ἀπομακρύνῃ τὸν σκεπτόμενο ἄνθρωπο ἀπὸ τὸν θησαυρὸ τῆς ἀρχαιοελληνικῆς φιλοσοφίας καὶ νὰ τὸν καταστήσῃ ὑποχείριο μιᾶς πρωτόγονης, ἄλογης καὶ ἀφύσικης ψυχοπνευματικῆς ἀλλοτρίωσης. Ἡ διαφοροποίηση αὐτὴ ἀπέβη ἡ γενεσιουργὸς αἰτία τῆς συνεχιζόμενης ἀντι- παλότητας τῶν δύο ἀντικρουόμενων ἀντιλήψεων μὲ ἐπώδυνες ἐπιπτώσεις, ἐκτὸς ἄλλων καὶ στὶς σχέσεις Ἐπιστήμης - Θρησκείας, στὶς ἀρνητικὲς συνέπειες τοῦ Με- σαίωνα καὶ τὴν προέκτασή τους ἕως τὴν ἐποχή μας. Εἶναι ἐμφανὴς ἡ καταλυτικὴ διαφορὰ στὴν φιλοσοφικὴ ἑρμηνεία τοῦ Λόγου καὶ τῆς Δημιουργίας. ὉἸωάννης ἀποδίδει καὶ τὰ δύο στὸν πρὸ- καὶ ἐξωσυμπαντικὸ Θεό, ἐνῷ ὁ Ἡράκλειτος, πολλοὺς αἰῶνες πρὶν τὸν Ἰωάννη, ἔγραψε καὶ τεκμηρίω- σε τὸν ἐσωσυμπαντικὸ Λόγο καὶ ἀπεφάνθη γιὰ τὸ ἀδημιούργητο τοῦ σύμπαντος, γεγονὸς ποὺ ἐπιβεβαιώνουν τὰ σημερινὰ ἐπιστημονικὰ δεδομένα. Ἡἑρμηνεία τοῦ ἀποσπάσματος 30 τοῦ Ἡρακλείτου δὲν ἀφήνει περιθώρια γιὰ παρερμηνεῖες τῶν σκέψεών του: «...Ὁ κόσμος αὐτός»,λέγει, «δὲν ἔχει κανένα δη-