ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ξζ´.Θεόφραστος Ὁ Τύρταμος ὁ Ἐρέσιος μετὰ τὶς βασικὲς σπουδές του στὴν Λέσβο φοίτησε στὴν Ἀκα- δημία τοῦ Πλάτωνος ἀρχικὰ καὶ στὸ Λύκειο τοῦ Ἀριστοτέλους κατόπιν· ὁ τελευταῖος μά- λιστα, ποὺ θαύμαζε τὴν εὐγλωττία τοῦ νεαροῦ μαθητοῦ του, ἔβρισκε, ὅτι τὸ σκληρὸ καὶ δυ- σπρόφερτο ὄνομά του ἐρχόταν σὲ ἀντίθεση μὲ τὴν ἐξαιρετικὴ εὐφράδειά του, γι’ αὐτὸ καὶ τὸν ἀποκαλοῦσε Θεόφραστο, ἕνα ὄνομα μὲ τὸ ὁποῖο ἔγινε γνωστὸς σ’ ὁλόκληρο τὸν κόσμο. Διετέλεσε ἐπὶ πολλὲς δεκαετίες διευθυντὴς τοῦ Λυκείου μετὰ τὴν ἀποχώρηση τοῦ Σταγει- ρίτου, ὁ ὁποῖος ἀποσύρθηκε ἐσπευσμένα στὴ Χαλκίδα, γιὰ νὰ γλυτώσῃ ἀπ’ τὸν κατατρεγ- μὸ τοῦ ἱερέα Εὐρυμέδοντα, ποὺ τὸν κατηγοροῦσε ὡς ἀσεβῆ καὶ ἄθεο... Σύμφωνα μὲ κά- ποια πληροφορία, ὁ Ἀριστοτέλης ὥρισε τὸν διάδοχό του κατὰ τὸν ἑξῆς τρόπο: ζήτησε ἀπὸ τοὺς δυὸ ἐπικρατέστερους γιὰ τὴν θέση αὐτή σπουδαστές του, τὸν Θεόφραστο καὶ τὸν Εὔδημο τὸν Ρόδιο, νὰ τοῦ πᾶνε λίγον οἶνο ἀπὸ τὸν τόπο τους καί, ἀφοῦ δοκίμασε, ἀπεφάνθη μὲ σημασία: «ἡδίων ὁ Λέσβιος»!... Ἡ φήμη τοῦ νέου διευθυντοῦ τῆς σχολῆς μεγάλωνε ὁσημέραι καὶ τὸ Λύκειο ἔφθασε νὰ φιλοξενῇ δισχιλίους μαθητές, σύμφωνα μὲ τὸν Σουίδα. Ὁ Φίλιππος τῆς Μακεδονίας καὶ ὁ Πτολεμαῖος τῆς Ἀλεξάνδρειας τοῦ προσέφεραν μεγάλες τιμές, ὁ δὲ Δημήτριος Φαληρεύς, ποὺ ἀκολουθοῦσε πιστὰ τὶς ὁδηγίες του, ἀγαπήθηκε τόσο πολὺ ἀπὸ τοὺς Ἀθηναίους, ὥστε τοῦ ἔστησαν 360 ἀνδριάντες. Ὁ φιλόσοφος ζοῦσε μιὰ ἤρεμη καὶ μετρημένη ζωὴ μὲ ἀπο- λαύσεις καὶ ἡδονὲς συμβατὲς πρὸς τὴν φιλοσοφία καὶ τὸν ἀνθρωπισμό. Δὲν παρίστανε τὸν σοφό, ἀλλ’ ἀντιμετώπιζε τὰ ἀνθρώπινα μὲ ρεαλισμὸ καὶ χιοῦμορ· δίδασκε νὰ ζοῦμε σὰν πραγματικοὶ φίλοι καὶ σὰν καλοὶ πολίτες· κατεδίκαζε τὶς ὑπερβολικὲς ἀπαιτήσεις τῶν ὀλι- γαρχικῶν καὶ γελοιοποιοῦσε τὶς προλήψεις· σατύριζε τοὺς στωικοὺς καὶ τοὺς κυνικούς, ποὺ ἀπεποιοῦντο τὶς ὑλικὲς ἀπολαύσεις καὶ περιεφέροντο ἀτημέλητοι καὶ βρωμεροί· ὁ ἴδιος, ἀντίθετα, ἦταν πάντοτε καθαρὸς καὶ καλοντυμένος καὶ ἀπελάμβανε πλουσιοπάροχα ὅλα τὰ ἀγαθά, διότι οἱ ἡδονές, ἔλεγε, ἐνδυναμώνουν τὴν ἀρετή... Φιλοσοφικὰ δὲν ἀπομακρύνθηκε ἀπὸ τὶς δοξασίες τοῦ Σταγειρίτου, παρὰ τὸ ὅτι διατυ- πώνει κριτικὲς παρατηρήσεις καὶ ἀπορίες στὶς θεωρίες του. Ἀπαντώντας λ.χ. στὴν «περὶ κινήσεως τῆς οὐρανίου σφαίρας» θεωρία του, διερωτᾶται «γιατί νὰ μὴν δεχθοῦμε μιὰ πα- ρόμοια κίνηση καὶ γιὰ τὴν γῆ», μιὰ ἀπορία ποὺ ἔτυχε προφανῶς τῆς προσοχῆς τοῦ Γαλι- λαίου... Ὅσον ἀφορᾷ στὴν τελεολογικὴ θεωρία, ἐκφράζει τὶς ἀμφιβολίες του, οἱ ὁποῖες στηρίζονται σὲ παρατηρήσεις του στὸν χῶρο τῆς βιολογίας, σύμφωνα μὲ τὶς ὁποῖες πολλὰ ὄργανα τῶν ἐμβίων ὄντων δὲν πληροῦν κανένα ἀπολύτως σκοπό, ὅπως, γιὰ παράδειγμα, οἱ μαστοειδεῖς θηλὲς τῶν ἀνδρῶν... Στὸ «Περὶ αἰσθήσεων»ἐπικρίνει καὶ τὸν Πλάτωνα, διό- τι ὁδηγοῦνται ἀμφότεροι σὲ ἀντίθετα πρὸς τὶς βασικὲς ὑποθέσεις τους συμπεράσματα· ἐνῷ δηλαδὴ θεωροῦν τὶς αἰσθησιακὲς ποιότητες ὡς ὑποκειμενικὰ δεδομένα, τὶς ἀνάγουν στὸ τέ- λος σὲ ἀντικειμενικὲς ὀντότητες (ἰδέες). Στὸν χῶρο τῆς Λογικῆς προσέθεσε τὴν «περὶ ὑπο- θετικῶν συλλογισμῶν» θεωρία καὶ στὴν Κοσμολογία ἀντέκρουσε δυναμικὰ τοὺς στωικούς, ὑποστηρίζοντας μὲ ἰσχυρὰ ἐπιχειρήματα τὴν ἀιδιότητα τοῦ σύμπαντος. Ὁ Θεόφραστος ὑπῆρξε μέγας ἐγκυκλοπαιδικὸς καὶ πολυγραφώτατος συγγραφεύς. Σύμ- φωνα μὲ τὸν Σουίδα συνέγραψε 220 ἔργα, ἐνῷ ὁ Διογένης Λαέρτιος ἀναφέρει 366 τόμους