ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ξζ. Πλούταρχος «Τέτοιους παιδαγωγοὺς μακάρι νά ’χαμε δέκα ἀκόμη», ἔλεγαν οἱ Εὐρωπαῖοι γιὰ τὸν Βοιωτὸ σοφό, τὰ ἔργα τοῦ ὁποίου διαβάστηκαν καὶ θὰ διαβάζωνται ἐσαεὶ ἀπὸ νέους καὶ γέρους, στρατιωτικοὺς καὶ πολιτικούς, ἁπλοϊκοὺς καὶ φιλοσόφους. Ὁ Πλούταρχος μετὰ τὴν βασικὴ ἐκπαίδευσή του στὴν πατρίδα του μετέβη στὴν Ἀθήνα καὶ σπούδασε στὴν Ἀκαδήμεια φιλοσοφία καὶ ἱστορία, γεωγραφία καὶ ἀστρονομία, μαθημα- τικὰ προπάντων, γιὰ τὰ ὁποῖα ἰδιαιτέρως ἐσεμνύνετο· εἶχε δὲ ὡς δάσκαλό του τὸν Ἀμμώνιο. Ἂν καὶ βιολογικὰ ζοῦσε τὸν 2ο μ.X. αἰῶνα, πνευματικὰ ἐτρέφετο ἀποκλειστικῶς μὲ κλασσικὴν τροφή, ἀδιαφορώντας παντελῶς γιὰ τὰ σύγχρονά του πνευματικὰ ρεύματα καὶ γιὰ τὸν χρι- στιανισμὸ βεβαίως. Ὁ ἱερεὺς «τοῦ Μαντείου τοῦ ἐν Δελφοῖς»δὲν εἶχε μάτια κι αὐτιὰ γι’ ἄλλους θεοὺς πλὴν τοῦ Ἀπόλλωνος καὶ γι’ ἄλλες φιλοσοφικὲς θεωρίες πλὴν τῶν ἑλληνικῶν... γι’ αὐτὸ καὶ δὲν μίλησε ποτέ του τὰ Λατινικά, παρὰ τὸ ὅτι διέμεινε γιὰ ἕνα μεγάλο διάστημα στὴ Ρώμη καὶ εἶχε πολλοὺς ἀξιόλογους Ρωμαίους φίλους καὶ θαυμαστές του, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἦσαν καὶ ὁ Ἀδριανὸς καὶ ὁ Τραϊανός· ὁ τελευταῖος μάλιστα, σύμφωνα μὲ τὸν Σουί- δα, τοῦ ’χε παραχωρήσει τὸν τίτλο του ὑπάτου (= ἀνωτάτου ἄρχοντος) κι εἶχε δώσει ἐντολὴ στοὺς ἐπάρχους του νὰ τὸν ὑπακούουν. Διετέλεσε ἐπώνυμος ἄρχων τῆς Βοιωτίας κι ἦταν ἐπί- τιμος δημότης τόσο τῶν Ἀθηνῶν ὅσο καὶ τῶν Δελφῶν· ὑπῆρξε δὲ καὶ ἐπιμελητὴς τῶν ἀμφι- κτυονιῶν καὶ ἀγωνοθέτης στοὺς Πυθικοὺς Ἀγῶνες κατ’ ἐξακολούθηση. Ὁ Χαιρωνεὺς κατέχει μία καλὴ θέση μεταξὺ τῶν παιδαγωγῶν τῆς ἀνθρωπότητος, ποὺ ὡς ἀρχηγέτη τους θεωροῦνε τὸν Σωκράτη. Μὲ τοὺς ἀπαράμιλλους «Βίους»του καὶ μὲ τὸ «Περὶ Παίδων Ἀγωγῆς»διαμορφώνει ἔκτοτε ἀποτελεσματικὰ ὅλα τὰ παιδαγωγικὰ συ- στήματα. Τρεῖς εἶναι κατὰ τὸν σοφὸ οἱ βασικοὶ παράγοντες τῆς ἀγωγῆς: ἡ φύση(= ἔμφυ- τες προδιαθέσεις), ὁ Λόγος(= διδασκαλία, μάθηση) καὶ τὸ ἔθος(=ἄσκηση)· καὶ ἡ μὲν πρώ- τη χωρὶς τὴν δεύτερη εἶναι τυφλή, ἐνῷ ἡ δεύτερη χωρὶς τὴν πρώτη ἐλλιπής· ἡ τρίτη τέλος χωρὶς τὶς ἄλλες δύο ἀτελέσφορος... Συμβουλεύει τὶς μητέρες νὰ θηλάζουν τὰ τέκνα τους καὶ συνιστᾶ στοὺς παιδαγωγοὺς αὐτοσυγκράτηση κι αὐτοκυριαρχία, φιλαλήθεια καὶ παρρη- σία. Καταδικάζει τὶς σωματικὲς ποινὲς ὡς ἀνάρμοστες σ’ ἐλεύθερους ἀνθρώπους καὶ προ- τείνει τὴν χρήση ἐπαίνων καὶ καλῶν παραδειγμάτων. Στὸ συγγραφικό του ἔργο ἀποδείχθηκε τόσο σώφρων καὶ νουνεχὴς ὅσο καὶ στὶς ἄλλες ἐκδηλώσεις τῆς ζωῆς του· καὶ ὅπως ἀγκάλιαζε μεγάλες ἐκτάσεις, χωρὶς ν’ ἁπλώνῃ τὸ χέρι του ἐκεῖ ποὺ ὁ δαίμονάς του τὸν ἀπέτρεπε, ἔτσι καὶ στὰ συγγράμματά του ἄγγιξε πολλοὺς καὶ ἐκτεταμένους τομεῖς τοῦ ἐπιστητοῦ, χωρὶς νὰ χάσῃ οὔτε στιγμὴ τὴν αἴσθηση τῶν ὁρίων τῆς φύσεώς του, πρᾶγμα ποὺ καθρεπτίζεται καὶ στὴ γλῶσσα ποὺ χρησιμοποιεῖ. Ὁ Πλού- ταρχος, ἂν καὶ θαυμαστὴς τῶν Ἀθηνῶν καὶ λάτρης τῆς Παιδείας τῆς πόλεως τῆς Παλλά- δος, δὲν παρασύρθηκε ἀπ’ τὸ ρεῦμα τοῦ ἀττικισμοῦ,ποὺ τότε μεσουρανοῦσε. Γράφει σὲ μία «ἱστορικὴ καθαρεύουσα», ἐμπλουτισμένη μὲ πλεῖστα στοιχεῖα τῆς καθομιλουμένης. Ἀποφεύγει τὶς χασμωδίες καὶ προσπαθεῖ νὰ δώσῃ στὸν λόγο του ἕνα κάποιο ρυθμό, παρὰ τὸ ὅτι γνωρίζει καλύτερα παντὸς ἄλλου, πὼς καὶ ἡ Πυθία ἀκόμη ἔπαυσε πρὸ πολλοῦ «χρᾶν ἐμμέτρως».Μεταφέρει ἀπὸ τοὺς παλαιοὺς καὶ μάλιστα αὐτολεξεὶ πλῆθος ἀποφθεγμάτων γνωμικῶν, ρητῶν, παροιμιῶν, παρομοιώσεων καὶ εἰκόνων, πρᾶγμα ποὺ καθιστᾶ τὰ ἔργα του