ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ξη´. Ἐπίκουρος Ὁ Ἐπίκουρος τοῦ Νεοκλέους γεννήθηκε στὴν Σάμο τὸ 341 π.X., ἕξι μόλις ἔτη μετὰ τὸν θάνατο τοῦ Πλάτωνος· ἦταν ὅμως Ἀθηναῖος τὴν καταγωγὴ ἀπὸ τὸ γένος τῶν Φι- λαϊδῶν, ποὺ ἕδρα τους εἶχαν τὸν δῆμο Γαργηττοῦ, κείμενον μεταξὺ Ὑμηττοῦ καὶ Πε- ντέλης (ὅπου τὸ σημερινὸ χωριὸ Γαρηττός). Σὲ ἡλικία 32 ἐτῶν ἵδρυσε σχολὴ στὴν Μυ- τιλήνη, τὴν ὁποία μετὰ ἀπὸ πέντε ἔτη μετέφερε στὴν Ἀθήνα. Πρόκειται γιὰ τὸν πε- ριβόητο Κῆπο, ποὺ μαζὶ μὲ τὴν Ἀκαδήμειακαὶ τὸ Λύκειονκάλυπταν τὸν χῶρο τῆς Ἀνώτατης Παιδείας. (Ὑπῆρχαν βέβαια κι ἄλλες λιγώτερο ὀνομαστὲς σχολές, ὅπως ἡ Στοά,ἡ σχολὴ Κυνικῶνκ.ἄ.). Στὸν κῆπο οἱ μαθητές, κατὰ τὸν Λαέρτιο,«ἦσαν νήριθ- μοι (= ἀναρίθμητοι) καὶ δὲν τοὺς χωροῦσαν ὁλόκληρες πόλεις». Ὁἱδρυτὴς καὶ διευθυντὴς τοῦ κήπου γοήτευε τοὺς μαθητές του μὲ τὶς «λόγῳ καὶ ἔργῳ» ἑλληνοπρεπεῖς διδασκαλίες του· διεκρίνετο δὲ γιὰ τὸ ψυχικό του σθένος, τὴν στα- θερότητα καὶ τὴν ἁπλότητά του. Εἶχε ἀπόλυτη ἐμπιστοσύνη στὸ λογικὸ καὶ τὶς ἱκα- νότητες τοῦ ἀνθρώπου, καὶ ἀπέρριπτε τὶς δεισιδαιμονίες καὶ τὶς ἐξουσίες τῆς μοίρας καὶ τῶν θεῶν. Θεωροῦσε ὡς βασικὸ στόχο τῆς Παιδείας τὴν ἀπελευθέρωση τοῦ ἀνθρώ- που ἀπὸ τοὺς φόβους καὶ τὶς παντὸς εἴδους ἐξαρτήσεις του καὶ τὴν ἐπίτευξη ψυχικῆς γαλήνης καὶ ἀταραξίας, διότι μόνο ἔτσι καθίσταται ὁ ἄνθρωπος εὐ-δαιμονικὸς καὶ κατὰ συνέπειαν δημιουργικός. Ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ φόβου, τῆς ἀνασφάλειας καὶ τῆς κακο-δαιμονίας δὲν δημιουργοῦνται ἔργα καὶ πολιτισμός. Οἱ Ἕλληνες δημιούργη- σαν ἔργα «θαυμαστὰ καὶ μεγάλα»,διότι ἦσαν ἀπηλλαγμένοι φόβων καὶ δεισιδαιμο- νιῶν ἀλλὰ καὶ ἀνέλεγκτων θελήσεων καὶ σκοποθεσιῶν. Γι’ αὐτὸ καὶ μέσα στὰ ἐπιστη- μονικὰ καὶ καλλιτεχνικὰ πλαίσια ποὺ ἔθεσαν ἐκεῖνοι, ὀφείλουν νὰ κινοῦνται ἐσαεὶ ὅλες οἱ ἐπιστῆμες καὶ οἱ τέχνες, ποὺ φιλοδοξοῦν νὰ φέρουν τ’ ὄνομά τους ἐπάξια. Τύχη, φιλία, εὐδαιμονία:τρεῖς ἔννοιες ποὺ λατρεύθηκαν σὰν θεότητες στὸν Κῆπο. ΗΤύχη – σύμπτωση διότι, κατὰ τὸν Ἐπίκουρο, καθορίζει τοὺς συνδυασμοὺς τῶν ἀτό- μων καὶ ὄντων, διὰ τῶν ὁποίων δημιουργοῦνται οἱ κόσμοι. ἩΦιλίαδιότι ἀποτελεῖ μιὰ μορφὴ τέτοιων συνδυασμῶν ἀνθρώπων, ποὺ ὄντως δημιουργοῦν κόσμους. Στὸν κόσμο τοῦ Κήπου ἢ τῶν Ἐπικουρείων ἴσχυε τὸ πυθαγορικὸ δόγμα «κοινὰ τὰ τῶν φίλων» ἀλλὰ ὄχι ἐπὶ ὑποχρεωτικῆς βάσεως· διότι μεταξὺ φίλων ὑπάρχει, ἐξυπακούεται, ἀμοι- βαία ἐμπιστοσύνη καὶ κατανόηση, ποὺ καθιστοῦν περιττὸ τὸν οἱονδήποτε κατανα- γκασμό. Ἡ φιλία ἀποτελεῖ τὸ μεγαλύτερο ἀπὸ τὰ ἀγαθά, ποὺ ἐξασφαλίζει ἡ σοφία γιὰ τὴν Εὐδαιμονίατῶν ἀνθρώπων ἡ ὁποία ταυτίζεται μὲ τὴν ἀταραξία καὶ συνίσταται στὴν ἀπουσία ψυχικῶν παθῶν καὶ ταραχῶν. Ἡ ἀταραξία τοῦ σοφοῦ τὸν καθιστᾶ συγ- γενῆ τρόπον τινὰ τῶν θεῶν, ποὺ εἶναι μακάριοι ἐπειδὴ οὔτε ἐνοχλοῦν κανένα οὔτε δέ- χονται ἐνοχλήσεις. Μιὰ τέτοια ἀταραξία ὡστόσο προϋποθέτει τὴν ἀγαμία, τὴν ἀτεκνία καὶ τὴν ἀποχὴ ἀπ’ τὴν πολιτική («λάθε βιώσας»). Ὁ Ἐπίκουρος ὑπῆρξε πολυγραφώτατος· τὰ συγγράμματά του κάλυπταν τριακοσί- ους κυλίνδρους, ἐκ τῶν ὁποίων ἀρκετὰ διεσώθησαν. Πέραν τῶν κειμένων ποὺ μᾶς πα- ραδίδει ὁ Λαέρτιος, ὑπάρχει καὶ τὸ «Herculaneum» στὸ Βατικανό, ποὺ ἀνεκαλύφθη τὸν προηγούμενο αἰῶνα. Τὰ κείμενά τους, ποὺ εἶναι ἐπιγραμματικά, φέρουν τὸν τίτλο