ΟΙ ΓΕΝΝΗΤΟΡΕΣ ΤΟΥ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ξη´. Δημόκριτος Ὁ Δημόκριτος τοῦ Ἡγησιστράτου γεννήθηκε στὰ Ἄβδηρα τῆς Θρᾴκης περὶ τὴν 80ὴν Ὀλυμπιάδα (460 - 457 π.X.)· διεκρίνετο δὲ γιὰ τὴν ἀξιοπρέπειά του, τὴν ἐλεγχόμενη αἰσιοδοξία καὶ τὴν λεπτὴ εἰρωνεία, ποὺ ἦταν ζωγραφισμένη στὸ μονίμως χαμογελαστὸ πρόσωπό του, ἐξ οὗ καὶ ὁ χαρακτηρισμός του ὡς «Γελασίνου».Ἀνήσυχο πνεῦμα καὶ φι- λομαθὴς καθὼς ἦταν, ταξίδευσε σὲ πολλὰ μέρη τῆς γῆς καὶ παρακολούθησε τὶς διδα- σκαλίες πολλῶν φιλοσόφων καὶ ἐπιστημόνων, οἱ ὁποῖοι, καθὼς φαίνεται, δὲν τὸν ἱκα- νοποίησαν. Ἐπανακάμψας στὴν πατρίδα του, συναντήθηκε μὲ τὸν Λεύκιππο, μὲ τὸν ὁποῖο συνδέθηκε φιλικὰ καὶ παρέμεινε μονίμως στὴν σχολή του. Εἰρήσθω ἐν παρόδῳ, ὅτι ἡ ἐν Ἀθήναις ἐπίσκεψή του ἀμφισβητεῖται καὶ κατὰ συνέπειαν τὸ «ἦλθον εἰς Ἀθήνας καὶ οὔ τις μὲ ἔγνωκεν»ἐλέγχεται ὡς πλαστὸ καὶ ψευδές. Ὁ Ἀβδηρίτης δὲν δημιούργησε ἰδιαίτερο φιλοσοφικὸ σύστημα, ἀλλ’ ἀκολούθησε τὶς θεωρίες τοῦ Λευκίππου τὶς ὁποῖες συστηματοποίησε, ἐπεξέτεινε καὶ δημοσίευσε ὡς κοινὲς κατακτήσεις τους. Πολλοὶ ἰσχυρίζονται ὅτι ὁ Μέγας Διάκοσμοςἀποτελεῖ ἔργο τοῦ Μι- λησίου κι ὁ Μικρὸς Διάκοσμοςδικό του· κάτι τέτοιο ὡστόσο ἀπὸ πουθενὰ δὲν προκύ- πτει. Τὸ βέβαιο εἶναι λοιπόν, ὅτι ἡ «περὶ ἀτόμων καὶ κενοῦ θεωρία»,ἡ κοσμολογία καὶ ἡ κοσμογονία ἀποτελοῦν κοινὰ ἔργα ἀμφοτέρων· τὰ ὑπόλοιπα ὡστόσο συγγράμματα, ποὺ ἀγγίζουν ὅλα σχεδὸν τὰ θέματα τοῦ ἐπιστητοῦ, ἀποτελοῦν ἀποκλειστικὰ ἔργα τοῦ ἀκάματου Δημοκρίτου. Τὸ σύμπαν εἶναι βέβαια ἄπειρο, «διότι καθόλου δὲν ἔχει δημιουργηθῆ ἀπὸ κάποιον»· οἱ κόσμοι ὅμως, ποὺ ἐπίσης εἶναι ἄπειροι, δημιουργοῦνται καὶ καταστρέφονται ἐξαιτίας τῆς δίνης, «ἣν ἀνάγκην ἔλεγον». Ἐξυπακούεται ὅτι κι ὁ δικός μας κόσμος ἔχει ἡμερο- μηνία γέννησης καὶ φυσικὰ κάποτε θὰ καταστραφῇ. Ὅταν λοιπὸν χωρίστηκαν ὁ Οὐρανὸς καὶ ἡ Γαῖα, γέννησαν κι ἔφεραν στὸ φῶς ὅλα τὰ φυτὰ καὶ τὰ ζῷα, ἐφωδιασμένα μάλιστα μὲ τὸ σπέρμα, ποὺ ἀποτελεῖ τὸ στοιχεῖο ἀναπαραγωγῆς καὶ διαιώνισής τους. Αὐτὴ εἶναι ἡ θεωρία τοῦ Δημοκρίτου περὶ τῆς γενέσεως καὶ τῆς ἐξελίξεως τῶν εἰδῶν, τὴν ὁποία δα- νείσθηκε ἀπ’ τὸν Ἐμπεδοκλῆ – ἔμμεσα ἢ ἄμεσα ἀδιάφορο. Στὸ ἐρώτημα: «Γιατὶ ἀπὸ τὸ σπέρμα ἑκάστου εἴδους δὲν γεννιέται ὁτιδήποτε» ὁ σοφὸς ἀπαντᾶ: «Διότι τὸ σπερματικὸ ὑγρὸ προέρχεται ἀπ’ ὅλο τὸ σῶμα κι ἀπ’ τὰ κυριώτερα μέρη του, ὅπως εἶναι τὰ κόκκα- λα, οἱ σάρκες καὶ οἱ ἴνες». Ἡ ψυχὴ εἶναι ὑλικὴ ἐξάπαντος· σύγκειται ὅμως ἀπὸ σφαιροειδῆ ἄτομα «πυρὸς καὶ θερ- μοῦ»,τὰ ὁποῖα λόγῳ τοῦ σχήματός τους δύνανται νὰ διέρχωνται διὰ μέσου ὅλων τῶν ἄλλων ἀτόμων καὶ ὄντων καὶ νὰ τὰ θέτουν σὲ κίνηση, κινούμενα καὶ τὰ ἴδια· «ἔστι δὲ ἡ ψυχὴ ἐν παντὶ τῷ αἰσθανομένῳ σώματι». Ἡ αἴσθηση καὶ ἡ νόηση ἀποτελοῦν λειτουργίες τῆς ψυχῆς, μέσῳ τῶν ὁποίων ἐπικοινωνεῖ μὲ τὸν κόσμο. Στὸ ζήτημα τῶν αἰσθήσεων ὁ Δη- μόκριτος διαφοροποιεῖται τοῦ Λευκίππου. Οἱ αἰσθήσεις κατ’ αὐτὸν δὲν εἶναι ἀλάνθαστες· ἀπεναντίας, οἱ πληροφορίες ποὺ μᾶς παρέχουν εἶναι ἀσαφεῖς καὶ ἀνακριβεῖς. Δύο εἰδῶν γνώσεις ἔχουμε: «ἡ μὲν γνησίη, ἡ δὲ σκοτίη· καὶ σκοτίης μὲν τάδε σύμπαντα ὄψις, ἀκοή, ὀδμή, γεῦσις καὶ ψαῦσις. Ὅταν ἡ σκοτίη μηκέτι δύνηται (...) τότε ἐπιγίγνεται ἡ γνησίη, ἅτε ὄργανον ἔχουσα τοῦ νῶσαι λεπτότερον».Ἡ ἄποψή του αὐτὴ εἶχε διαδοθῆ εὐρύτα- τα κατὰ τοὺς ἀλεξανδρινοὺς καὶ ρωμαϊκοὺς χρόνους· κυκλοφοροῦσε μάλιστα κι ἕνα ἀνέκ-