Η ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ Η ΚΙΝΗΣΙΣ ΤΩΝ ΙΔΕΩΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ, Ἀρχαῖο Ἑλληνικὸ Δίκαιο Δίχως καμμία ἀμφιβολία τὸ ἔργο αὐτὸ τοῦ Π. Κυριακόπουλου, δικηγόρου καὶ φι- λόλογου, ἀποτελεῖ μία ἀπ’ τὶς σπουδαιότερες ἐκδόσεις τῶν τελευταίων ἐτῶν. Καὶ τοῦτο διότι ἀποκαθιστᾷ μιὰ καίρια ἱστορικὴ ἀλήθεια. Ἀντιθέτως πρὸς τὴν σχεδὸν καθολικῶς ἰσχύουσα ἄποψη περὶ ρωμαϊκῆς καταγωγῆς τοῦ συγχρόνου Δικαίου, ὁ συγγραφέας καταδεικνύει ποικιλοτρόπως μὲ ἀδιάσειστα τεκμήρια τὴν ἑλληνική του προέλευση. Ὄχι μόνο ἡ ἔννοια ἢ ἡ ἰδέα τοῦ Δικαίου εἶναι ἑλληνική, ἀλλὰ καὶ τὸ σύ- νολο τῶν ἐκφάνσεών του στὰ πλαίσια τῆς ὠργανωμένης θεσμικὰ ἀνθρώπινης κοι- νωνίας, τῆς πολιτείας. Στὸ ἐν λόγῳ πολυσέλιδο ἔργο του ὁ Π. Κυριακόπουλος διέρ- χεται μὲ τὰ ἐργαλεῖα τῆς καθαρῆς ἐπιστημονικῆς ἔρευνας τὶς ἐκφάνσεις αὐτὲς τοῦ Δι- καίου σ’ ὅλο τὸ ἱστορικὸ διάβα τοῦ ἀρχαίου ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ: Ἀπ’ τοὺς «μυθι- κοὺς»νομοθέτες ὣς τὶς βασικὲς καὶ εἰδικὲς δικαιϊκὲς ἀρχὲς τῆς ἑλληνικῆς πόλης· τὸ συνταγματικὸ Δίκαιο καὶ τὶς ἀτομικὲς ἐλευθερίες· τοὺς ποινικοὺς κώδικες καὶ τὴ δι- κονομία· τὴν ὀργάνωση τῶν δικαστηρίων καὶ τὴ λειτουργία τους. Στὶς ἐπιστημονικὲς ἀποδείξεις περὶ τῆς ἑλληνικότητας τοῦ Δικαίου ποὺ παραθέ- τει ὁ συγγραφέας, ἔρχονται ὡς ἀρωγοὶ πλεῖστοι Ρωμαῖοι ἱστορικοί, καθὼς ὁμολο- γοῦν πὼς τὸ γιγάντιο καὶ μεγαλοπρεπὲς οἰκοδόμημα τοῦ Ρωμαϊκοῦ Δικαίου ἀποτε- λεῖ δάνειο τῶν ἑλληνικῶν πόλεων. Ἄλλωστε τὸ συνομολογεῖ καὶ αὐτὸς ὁ Ἰουστινια- νός: “Origo nostri juris ab institutis duarum civitatum, Athenarum et Lacedaemoniorum, fluxisse videtur” [Μετάφραση: Τὸ Δίκαιό μας πηγάζει ἀπ’ τοὺς θεσμοὺς καὶ τοὺς νό- μους δύο πόλεων, τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῆς Λακεδαίμονος (Ἰουστιανιανοῦ, Institutiones, βιβλ. Γ´, τίτλ. B)]. Παναγιώτης Λ. Κουβαλάκης ΘΕΟΙ - ΟΣΙΟΜΑΡΤΥΡΕΣ Ὁ γνωστὸς ἱστορικὸς Cyril Mango γράφει: «Ἦταν κάποτε τῆς μόδας (J.C. Lawson: Greek Folklore & Ancient Greek Religion, 1910) ἡ ἄποψη ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Θρησκεία ἀπορροφήθηκε τάχα ἀπὸ τὸν Χριστιανισμὸ καὶ ὅτι καὶ πάλι οἱ ἀρχαῖοι θεοὶ ἐνεφανί- σθησαν μὲ τὴ μορφὴ ἁγίων... Τέτοιοι ἁπλοϊκοὶ συσχετισμοὶ δὲν πείθουν ὅμως σήμερα». Ὄντως, ἂν κοιτάξουμε τὰ καθαρὰ ἱστορικὰ δεδομένα, θὰ δοῦμε ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ ἁγιο- λογία τῶν χριστιανῶν ἐλάχιστα στέκει σὲ ἀληθινὴ βάση. Οἱ πρῶτοι«Βίοι Ἁγίων»τῶν χριστιανῶν, τὰ λεγόμενα «Μαρτύρια», ἐμφανίστηκαν μόλις τὸν 4ο αἰῶνα καὶ μετά, καὶ πολὺ δειλὰ μάλιστα, ὡς ἀφηγήσεις γιὰ ὑπαρκτοὺς ἢ φανατικοὺς (κατὰ κανόνα) μάρ- τυρες, συνδυασμένες πάντοτε μὲ μία ἄκρατη καὶ ἀρρωστημένη λειψανολατρία. Τὸν 16ο μὲ 11ο αἰῶνα, ὡστόσο, ἀρχίζει μία πρωτοφανὴς ἔκρηξη ἁγιολογίας. Ἀλε- πάλληλες ἁγιοποιήσιες φανταστικῶν κατὰ κανόνα «μαρτύρων»δίνουν καὶ παίρνουν (ἐμφανίζοντας ἀκόμη καὶ τάχα«μαρτυρήσαντες»ἐπὶ τοῦ ὑπερανεκτικοῦ Ἰουλιανοῦ!!). «Βίοι Ἁγίων»ἐντελῶς βιομηχανικοὶ καὶ φανταστικοὶ (γραμμένοι κατὰ κανόνα ἀπὸ ἀμόρφωτους μοναχούς, ποὺ ἀγνοοῦν στοιχειώδη ἱστορικά, κοινωνικὰ ἢ τοπογραφικὰ �