Τὸ τολμηρότερο καὶ διαρκέστερο κίνημα ἐλευθερίας στὴν Ἱστορία Τὸ μεγαλύτερο ἐπίτευγμα τοῦ ἀνθρώπου –καὶ τὸ πιὸ θαυμαστὸ– δὲν ὑπῆρξε τὸ τεχνολογικό· γιατί ὁ ἄνθρωπος ἔχει προικισθῆ ἀπὸ τὴν ἴδια τὴ φύση μὲ τὴ δημιουργικὴ ἱκανότητα καὶ τὰ τελειότε- ρα ἐργαλεῖα, τὰ χέρια του. Καὶ τὰ πρότυπα τῶν ἐργαλείων του τὰ εὕρισκε στὴν πολυμήχανη φύση καὶ στὸ ἐκπληκτικῆς τελειότητας «τε- χνικὸ» ἐργαστήριό της. Δὲν ὑπῆρξε ὅμως οὔτε καὶ τὸ ἐπιστημονικό. Γιατὶ τὸ καλύτερο, τὸ ἀρτιώτερο, τὸ πρότυπο «πανεπιστήμιο» εἶναι αὐτὸ τῆς φύσεως. Σ’ αὐτὸ ἐμαθήτευσε –καὶ μαθητεύει– ὁ ἄνθρωπος, καὶ σὲ κάποιες στιγμὲς ἐκλάμψεως τοῦ νοῦ του ἀποκωδικοποιεῖ κάποια γραμμὴ ἀπὸ τὰ μυστικὰ τῶν «συγγραμμάτων» της καὶ ἀναφωνεῖ«εὕρη- κα! εὕρηκα»πετυχαίνοντας τὶς ἀνακαλύψεις του. Ἡ ἐπιστήμη εἶναι μέσα στὴ φύση. Καὶ «ὁ ἄνθρωπος φύσεως μιμητὴς καὶ ὑπηρέτης γί- γνεται» (Γαληνός). Καὶ ὅσες φορὲς κατορθώνει νὰ γίνεται καλὸς ἑρμη- νευτὴς καὶ μιμητὴς καὶ ὑπηρέτης, ἐπιτυγχάνει «θαύματα»... Δὲν εἶναι λοιπὸν κανένα ἀπ’ αὐτὰ ἀποτέλεσμα τοῦ κοινωνικοῦ βίου· γιατὶ εἶναι «φύσει πολιτικὸν ζῷον»(Ἀριστοτέλης), ἔχει φυσικὴ ἐνόρμηση πρὸς κοινωνία. Ἄλλω- στε εἶχε καὶ πρότυπα φυσικῶν κοινωνιῶν, ὅπως τῶν μελισσῶν, τῶν μυρμηγκιῶν, τῶν λύκων κ.ἄ. Ἀπὸ ὅλα τοῦτα οὔτε κι αὐτὴ ἡ δημιουργία ἔγινε τὸ μεγαλύτερο ἐπίτευγμά του, ἔστω κι ἂν ἔτσι φαίνεται μὲ μιὰ πρώτη ματιά. Τὸ πραγματικὰ μεγάλο, τὸ ἐκπληκτικὸ τόλμημά του, ἡ μεγαλύτερη «ἀνταρσία» του κατὰ τοῦ φυσικοῦ γίγνεσθαι, ὑπῆρξε τὸ ἐγχείρημά του νὰ «ποιήσῃ», νὰ δημιουργήσῃ Δίκαιο καὶ νὰ θέσῃ δικούς του κανό- νες. Καὶ ὄχι μόνο νὰ θέσῃ δικούς του κανόνες, ἀλλὰ τέτοιους ποὺ νὰ εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετοι πρὸς τὸν καθολικῶς ἰσχύοντα καὶ πανίσχυρο νόμο τῆς φύσεως· τὸν νόμο τοῦ ἰσχυροτέρου, τὴν «Ἀνάγκη» ἢ τὸν «Μόρον», ὅπως τὴν ἀποκαλοῦσαν οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες. Καὶ ὁ νόμος τῆς φύσεως εἶναι ἄκαμπτος, ἀμείλικτος, ἀνηλεής: ὁ ἰσχυρότε- ρος «τρώει» τὸν ὀλιγώτερο ἰσχυρό, αὐτὸς τὸν ἀκόμη λιγώτερο καὶ οὕτω καθ’ ἑξῆς. Ἀναστολὴ ἢ κατάλυση τοῦ νόμου αὐτοῦ θὰ σήμαινε τὸν θάνατο κάθε ἔμβιου ὄντος ἐπὶ τῆς γῆς. Κι ὅμως! Ὁ τολμητίας, ὁ δὸν Κιχώτης ἴσως, ἄνθρωπος –ὁ Ἕλλην– ἔκαμε τὸ κίνη- μά του, τὴν ἀνταρσία του: νὰ ἀνορθώσῃ τὸ ἀνάστημά του ἀπέναντι στὸν «Μόρον» καὶ νὰ δημιουργήσῃ Δίκαιο. Καὶ νὰ καταργήσῃ –ὅπου καὶ ὅσο βέβαια μπόρεσε– τὸν νό-